Çinin Azərbaycandakı səfiri iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasının 34-cü ildönümünə həsr olunmuş məqalə ilə çıxış edib
Bakı, 2 aprel, AZƏRTAC
Son illər ərzində Çin-Azərbaycan münasibətləri böyük və kiçik ölkələr arasında bərabərhüquqlu münasibətlərin və dostluq əməkdaşlığının modelinə çevrilib.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Çin Xalq Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı səfiri Lu Meyin iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasının 34-cü ildönümünə həsr olunmuş məqaləsində deyilir.
AZƏRTAC məqalənin mətnini təqdim edir.
1992-ci il aprelin 2-də Çin və Azərbaycan hökumətlərinin nümayəndələri Bakıda səfir səviyyəsində diplomatik münasibətlərin qurulması ilə bağlı Birgə Kommünike imzaladılar və bu, ölkələrimiz arasında münasibətlərdə yeni bir dövrün başlanğıcı oldu. Çinin Azərbaycandakı onuncu səfiri olaraq, diplomatik münasibətlərin qurulmasının 34-cü ildönümü münasibətilə bütün Azərbaycan xalqına, xüsusən də Çin-Azərbaycan dostluğunu dəstəkləyən və inkişaf etdirən hər sahədən olan dostlara səmimi salamlarımı və ən xoş arzularımı çatdırıram.
Dəyişən beynəlxalq vəziyyətə baxmayaraq, diplomatik münasibətlərin qurulmasından keçən 34 il ərzində Çin və Azərbaycan arasındakı münasibətlər dinamik inkişafını davam etdirərək böyük və kiçik ölkələr arasında bərabərhüquqlu münasibətlərin, dostluq və əməkdaşlığın nümunəsinə çevrilib. Xüsusilə son illərdə Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpinin və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin strateji rəhbərliyi altında ölkələr hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq quraraq ikitərəfli münasibətlərdə yeni tarixi fəsil açıblar. Fürsətdən istifadə edərək, sizinlə bir neçə mülahizəmi bölüşmək istərdim.
Birincisi, liderlik diplomatiyası Çin-Azərbaycan münasibətlərinin əsas prinsipidir. ÇXR Sədri Si Cinpin və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ikitərəfli münasibətlərin inkişafına böyük əhəmiyyət verir, yaxşı işgüzar əlaqələr və dərin şəxsi dostluq münasibətləri qurub və iki ölkə arasında əməkdaşlığın inkişafına şəxsən rəhbərlik edirlər. 2003-cü ildən bəri Prezident İlham Əliyev Çinə səkkiz dəfə səfər edib, ÇXR liderləri ilə 10-dan çox görüş keçirib, Çin xalqının daimi və yaxşı dostuna çevrilib. 2024-cü ilin iyul ayında Sədr Si Cinpin və Prezident İlham Əliyev Astanada keçirilən ŞƏT Sammiti zamanı görüşərək Çin ilə Azərbaycan arasında strateji tərəfdaşlığın yaradılmasını birgə elan ediblər. 2025-ci ildə iki dövlət başçısı iki dəfə görüşərək Çin ilə Azərbaycan arasında hərtərəfli strateji tərəfdaşlığın yaradılmasını birgə elan edib və dövlətlərimiz arasında müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi ilə bağlı bir sıra mühüm razılaşmalar əldə edib. Dövlət başçıları arasında əldə edilən razılaşmalara əsasən, tərəflər yüksəksəviyyəli əlaqələri davamlı olaraq gücləndirir, siyasi etimadı dərinləşdirir, əməkdaşlıq potensialını ortaya çıxarır, xalqlar arasında yaxınlaşmanı təşviq edir və Çin ilə Azərbaycan arasında hərtərəfli strateji tərəfdaşlığı yüksəkkeyfiyyətli və hərtərəfli inkişafın yeni mərhələsinə qaldırır.
İkincisi, qarşılıqlı dəstək ölkələrimiz üçün gözəl bir ənənədir. Əsas qarşılıqlı maraqlara təsir edən məsələlərdə möhkəm qarşılıqlı dəstək Çin və Azərbaycan üçün qürurverici bir ənənədir və strateji tərəfdaşların öhdəliyidir. Prezident İlham Əliyev Çin hökumətinin milli birliyə nail olmağa yönəlmiş bütün səylərini açıq şəkildə dəstəklədiyini bildirib. Azərbaycan tərəfi dəfələrlə vahid Çin prinsipinə sadiq olduğunu açıq şəkildə bəyan edib və Tayvanın müstəqilliyini müdafiə edən separatçı qüvvələri qınayıb. Çin tərəfi Azərbaycanı onun milli şəraitinə uyğun inkişaf yolu ilə getmək, eləcə də əsas maraqlarını qorumaq, suverenliyini, təhlükəsizliyini və ərazi bütövlüyünü təmin etmək səylərində qətiyyətlə dəstəkləməyə davam edəcək. İkitərəfli münasibətlərin davamlı inkişafı ortaq konsepsiyaların və konsensusun möhkəm təməli olmadan mümkün deyil. Prezident İlham Əliyev Çin konsepsiyasını tam şəkildə bölüşür və bəşəriyyət üçün ortaq gələcəyi olan bir icma qurmaq konsepsiyasının və ÇXR Sədri Si Cinpinin irəli sürdüyü dörd qlobal təşəbbüsün dünyada sülhə, sabitliyə və rifaha töhfə verdiyini, Azərbaycan tərəfinin onları yüksək qiymətləndirdiyini və fəal şəkildə dəstəklədiyini açıq şəkildə bildirib. Qlobal Cənubun üzvləri olan Çin və Azərbaycan dünyada çoxqütblülüyü təşviq etmək və birtərəfli zorakılığa qarşı çıxmaq kimi ortaq missiyanı bölüşür. Tərəflər BMT, ŞƏT və AQEM kimi çoxtərəfli platformalar çərçivəsində səmərəli əməkdaşlıq edir, davamlı inkişaf, iqlim dəyişikliyi və insan hüquqları da daxil olmaqla qlobal idarəetmə məsələlərində bir-birini davamlı olaraq dəstəkləyir, həqiqi çoxtərəfliliyi birgə tətbiq edir və beynəlxalq bərabərlik və ədaləti dəstəkləyir.
Üçüncüsü, praktik əməkdaşlıq ikitərəfli münasibətlərin inkişafının təməlini qoyur. Çin və Azərbaycanın iqtisadi strukturları bir-birini tamamlayır və onların əməkdaşlıq konsepsiyaları da uyğundur. Hər iki ölkə Çinin yüksəkkeyfiyyətli istehsal gücünün Azərbaycanın inkişaf ehtiyacları ilə uyğunlaşdırılmasına imkan verən “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünün yüksək keyfiyyətlə birgə tikintisinə diqqət yetirərək, həmçinin hərtərəfli praktik əməkdaşlığı dərinləşdirir. Diplomatik münasibətlər qurulduğu zaman 1 milyon dollardan bir qədər çox olan ikitərəfli ticarət həcmi 2025-ci ildə 4,87 milyard dollara qədər artıb. Çin Azərbaycanın ən böyük idxal mənbəyinə və üçüncü ən böyük ticarət tərəfdaşına çevrilib. Tərəflər kommunikasiya, yaşıl enerji, yüksəktexnologiyalı istehsal və informasiya-kommunikasiya texnologiyaları kimi sahələrdə əməkdaşlığı fəal şəkildə inkişaf etdirir. Azərbaycandan keçən beynəlxalq Çin-Avropa yük marşrutlarının bir hissəsi olan Trans-Xəzər qatarları qlobal istehsal və təchizat zəncirlərinin sabitliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynayır. Çin şirkətləri Azərbaycan əhalisinin 70 faizini simsiz şəbəkə bağlantısı ilə təmin edir. Çin, həmçinin Cənubi Qafqazda ən böyük fotovoltaik və külək enerjisi, keramika plitələr və elektrik avtobusları istehsalı layihələrini həyata keçirib. Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan Çinin altı şəhərində Ticarət Evi açıb, getdikcə daha yüksəkkeyfiyyətli olan “Made in Azerbaijan” brendinin məhsulları Çin bazarına daxil olur və istehlakçılar arasında geniş populyarlıq qazanır.
Dördüncüsü, mədəni və humanitar mübadilələr iki ölkə xalqlarını bir-birinə daha da yaxınlaşdıran mühüm bir əlaqədir. İpək Yolunun tarixində kök salmış və hər iki ölkə xalqlarının qəlbində möhkəm yer tutan qarşılıqlı anlaşma və hörmət Çin-Azərbaycan münasibətlərinin canlı qalmasına imkan verir. Hazırda iki xalqın bir-birinə və bir-birinin mədəniyyətlərini araşdırmağa marağı görünməmiş səviyyəyə çatıb. Azərbaycanda “Çin aludəçiliyi” və “Çin dilini öyrənmək bumu” sürətlə artmaqda davam edir: Çin dilini öyrənən qeydiyyatdan keçmiş tələbələrin sayı 8 mini keçib. Pekin Universiteti, Sinxua Universiteti və Çin Sosial Elmlər Akademiyası kimi Çin universitetləri və beyin mərkəzləri Azərbaycanla bağlı tədqiqatlarla fəal şəkildə məşğul olur, habelə Pekin Xarici Dillər Universitetində 2015-ci ildə “Azərbaycan dili” ixtisası yaradılıb.
Azərbaycan özünəməxsus cazibəsi, ənənə və müasirliyin, eləcə də Şərq və Qərb mədəniyyətlərinin sintezi ilə getdikcə daha çox çinli turisti cəlb edir. Vizasız rejim sayəsində 2025-ci ildə 60 mindən çox Çin vətəndaşı Azərbaycana səfər edərək tarixi rekord qırıb. İki ölkə arasında elm və texnologiya, mədəniyyət, gənclər və yerli səviyyədə əlaqələr getdikcə daha da yaxınlaşır ki, bu da resursların birləşdirilməsi və ikitərəfli münasibətlərin inkişafına ictimai dəstəyin gücləndirilməsinə imkan verir. Azərbaycana gəlişimdən sonrakı bir il ərzində müxtəlif dairələrin nümayəndələri ilə geniş mübadilələr apardım və ölkənin bir çox bölgələrini ziyarət etdim. Bu, Çin ilə Azərbaycan arasındakı dostluğun nəsildən-nəslə ötürüldüyü və zamanla daha da möhkəmləndiyini tam şəkildə qiymətləndirməyə imkan verdi. Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Prezident Heydər Əliyev Çinlə münasibətlərin inkişafını xarici siyasət prioriteti kimi görürdü və Çin-Azərbaycan münasibətlərinin uzunmüddətli, sağlam və sabit inkişafı üçün möhkəm təməl qoyurdu. Prezident İlham Əliyev Azərbaycan xalqının Ümummilli Liderinin başlatdığı Çin ilə dostluq siyasətini hərtərəfli miras alıb və daha da inkişaf etdirib. Birinci xanım, Prezidentin qızları və Heydər Əliyev Fondu da Çin ilə Azərbaycan arasındakı dostluğun möhkəmləndirilməsində fəal iştirak edirlər. Azərbaycan nümayəndələrlə ünsiyyətim zamanı onların Çinə olan diqqətini və dərin marağını tam şəkildə hiss etdim. Çin dilində səlis danışan bir çox azərbaycanlı dostlarımla tanış oldum: onların arasında yaşlı çinşünas-alimlər, orta və gənc nəslin nümayəndələri, 2000-ci, 2010-cu və hətta 2020-ci illərdə anadan olmuş uşaqlar var ki, bu da iki ölkə arasındakı dostluğun davamlı olaraq davam edəcəyini əyani şəkildə göstərir.
2026-cı il Çinin 15-ci Beşillik Planının ilk ili, Çin-Azərbaycan münasibətlərinin 34-cü ildönümüdür. Belə ki, 15-ci Beşillik Plan ərzində Çin yeni inkişaf arxitekturasının formalaşmasını sürətləndirəcək, yüksəkkeyfiyyətli inkişafın təşviqinə diqqət yetirəcək, yüksəksəviyyəli açılışı genişləndirəcək və dünyaya daha böyük sabitlik və əminlik gətirməyə davam etmək üçün “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünün yüksək keyfiyyətlə birgə tikintisini irəli aparacaq. Pekin Azərbaycanın Çinin sürətli inkişafına qoşulmaq, qabaqcıl elmi və texnoloji nailiyyətləri bölüşmək, təmiz enerjiyə keçid və innovativ inkişafda lider mövqe tutmaq öhdəliyini alqışlayır.
Çin ilə Azərbaycan arasında hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq gələcək üçün böyük potensiala malikdir. İki lider arasında əldə edilən mühüm razılaşmaları rəhbər tutan Çin qarşılıqlı dəstək və dostluq ənənələrini inkişaf etdirmək, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığa əsaslanan inkişaf naminə yeni məkanlar açmaq və bəşəriyyət üçün ortaq gələcəyə malik bir cəmiyyət qurmaq istiqamətində Azərbaycanla birlikdə işləməyə hazırdır.
