2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya genişmiqyaslı müdaxiləsindən əvvəl Li Tayvanda kuryer kimi çalışır, dostları ilə vaxt keçirir və işdən sonra video oyunlar oynayırdı. Ukrayna haqqında bildikləri əsasən Çernobıl zonasında baş verən S.T.A.L.K.E.R. oyunundan ibarət idi...
Poliqon xəbər verir ki, bu barədə The New York Times yazıb.
İndi isə o, Ukrayna Silahlı Qüvvələrində xidmət edir və dron müharibəsində qazandığı təcrübənin gələcəkdə yalnız Ukraynaya deyil, Tayvana da kömək edəcəyinə inanır.
"Çinlə müharibə nə vaxtsa baş verəcək və o zaman mənim təcrübəm dəyərli olacaq", deyə 37 yaşlı Li bildirib. O, hərbi qaydalara uyğun olaraq yalnız adı ilə təqdim olunmasını xahiş edib. Li Ukrayna ilə Tayvan arasında əlaqələr quran qeyri-rəsmi şəbəkənin bir hissəsidir.
Nəşrə görə, daha güclü qonşuların təhlükəsi fonunda tərəflər təcrübə, resurs və döyüşdə sınaqdan keçmiş texnologiyalar mübadiləsi aparır. Bu əməkdaşlıq rəsmi diplomatik və hərbi münasibətlərin olmamasına baxmayaraq inkişaf edir. Bunun səbəblərindən biri də hər iki tərəfin Çinlə münasibətlərdə həssas balansı qorumağa çalışmasıdır. Ukraynanın dron sənayesi mühərrik və batareya kimi komponentlərdə Çindən asılıdır, Tayvan isə Çin iqtisadiyyatı ilə sıx bağlıdır.
1992-ci ildən Ukrayna "vahid Çin" prinsipini tanıyır və yalnız Pekindəki hökuməti rəsmi olaraq qəbul edir. Tayvan isə Pekinin Moskva ilə tərəfdaşlığını nəzərə alaraq Ukraynaya dəstəyinin həddindən artıq görünməməsinə çalışır.
Buna baxmayaraq, müdafiə şirkətləri və könüllülər səviyyəsində texnologiya və təcrübə mübadiləsi davam edir. Tayvan Ukraynaya humanitar və bərpa yardımı göndərib, Ukrayna deputatları isə Taypeyə səfərlər edib.
Li hesab edir ki, Tayvan Çin təhlükəsinə qarşı müdafiəsini gücləndirmək üçün Ukraynanın istifadə etdiyi uçan, üzən və yerüstü robot sistemlərini mənimsəməlidir. Onun sözlərinə görə, Tayvandakı keçmiş hərbçi dostları Ukraynadakı dron müharibəsi barədə davamlı suallar verir – dronları necə susdurmaq və ya onlardan necə qorunmaq barədə. Jurnalistlər qeyd edir ki, partlayıcı dron hədəfə kilidləndikdə ondan yayınmaq çox çətindir.
Ekspertlər və keçmiş hərbi rəsmilər Tayvan ordusunu innovasiyaları, xüsusilə də Ukraynanın tətbiq etdiyi asimmetrik müharibə yanaşmasını gec mənimsədiyinə görə tənqid edirlər.
Tayvan rəsmiləri də etiraf edir ki, Ukrayna ilə rəsmi müdafiə əlaqələrinin qurulması çətinliklərlə müşayiət olunur. Bununla belə, dronların real döyüş şəraitində istifadəsi ilə bağlı Ukrayna təcrübəsi yüksək dəyərli hesab olunur, lakin texnologiyaların məxfiliyi bu biliklərin öyrənilməsini çətinləşdirir.
Qeyri-rəsmi əlaqələr özəl sektor vasitəsilə genişlənir. Tayvan Ukrayna istehsalçıları üçün Çin komponentlərinə çıxışda "qapı" rolunu oynayır. Çin birbaşa ixracı məhdudlaşdırdıqdan sonra belə, bəzi ehtiyat hissələri Tayvan üzərindən əldə olunur.
2025-ci ildə Tayvan Çexiyaya 70 372, Polşaya isə 31 711 dron ixrac edib. Analitik Samara Dürr bildirib ki, onların əksəriyyəti sonradan Ukraynaya çatdırılıb.
Əməkdaşlıq qarşılıqlıdır: beynəlxalq şirkətlər Ukraynada sınaqdan keçmiş dron modellərini Tayvan bazarına təqdim edir, Tayvan istehsalçıları isə öz məhsullarını sınaq üçün Ukraynaya göndərir.
Beynəlxalq müdafiə şirkətləri Ukrayna mühəndislərindən Tayvanın ehtiyaclarına uyğun sistemlər hazırlamağı xahiş edir. Ukraynalı sahibkar Oleksandr Maşçenko dəniz dronları istehsalına başlayaraq Tayvan üçün də oxşar sistemlər üzərində işləyir. Bu sistemlərə sualtı dronlar və silahlı səth platformaları daxil ola bilər.
ABŞ-ın "Neros" şirkəti Ukrayna dizaynlarına əsaslanan 100 dronu Tayvanda sınaqdan keçirir və orada istehsal qurmağı planlaşdırır. "Auterion" şirkəti isə Tayvan tədqiqat institutu ilə əməkdaşlıq edir və Ukraynada istifadə olunan proqram təminatını inkişaf etdirir.
Bundan əlavə, Ukraynanın "General Cherry" şirkəti ABŞ-ın "Wilcox" firması ilə əməkdaşlıq edərək dron istehsalını genişləndirir və bu məhsullar Tayvan bazarına da çıxarılır.
Ukrayna texnologiya əməkdaşlığını genişləndirməyə çalışır, lakin bu texnologiyaların nəzarətsiz yayılması narahatlıq doğurur. Prezident Volodimir Zelenski dronların sadəcə məhsul kimi ixracına qarşıdır və daha çox xidmət əsaslı model – proqram təminatı yeniləmələri və uzaqdan idarə xidmətləri ilə birlikdə təqdim olunmasını təşviq edir.
Onun sözlərinə görə, artıq xaricdə Ukrayna texnologiyaları əsasında fəaliyyət göstərən azı 10 istehsal müəssisəsi mövcuddur. Mənbələrin bildirdiyinə görə, belə müəssisələrdən biri Tayvanda yerləşir.
Poliqon.info
