Bəşəriyyət tarix boyu təbii intellektdən üstün fövqəl
intellektlə bağlı müxtəlif ideyalar və fərziyyələr irəli sürmüş, xəyallar
qurmuş və zəngin fantastik nümunələr yaratmışdır. Mifologiyada uçan xalçalar, sehrli
xalatlar və s. kimi fərziyyələr insanın özünə köməkçi və əlavə potensial güc tapmaq
arzusundan qaynaqlanır. İnsan qocaldıqda əsadan, görmə qabiliyyəti zəiflədikdə
eynəkdən istifadə etdiyi kimi, hər zaman öz funksional imkanlarını əvəz edə və
ya genişləndirə biləcək vasitələrin axtarışında olub. Bu məqsədyönlü axtarışların
ən mühüm istiqamətlərindən biri də məhz insan zəkasına dəstək verəcək yeni texnoloji
reallıqların və innovasiyaların yaradılmasıdır.
Kompüterlər
də məhz bu təkamül prosesinin zəruri təzahürü kimi meydana gəlmişdir. Süni
intellekt ideyasının reallaşmasından əvvəl kompüterlər əsasən hesab, məntiq əməllərini
və yaddaş funksiyalarını yerinə yetirirdi. İnternetin yaranmasından sonra isə onlar
həm də informasiyanı geniş coğrafi məkanda paylamaq və virtual dünyada
insanlara müxtəlif xidmətlər göstərmək kimi funksiyaları yerinə yetirirlər. Bu
gün İnternetin və kompüterin həyatımızda rolu danılmazdır. Lakin insanlar hər zaman
daha irəli gedərək təbii intellektə xas olan düşünmək, qavramaq, nələri isə təsnif
etmək, qərar qəbul etmək, gələcəyi görmək və s. kimi idraki funksiyaların da texnoloji
innovasiyalar vasitəsilə həyata keçirilməsini arzulayıblar. Odur ki, süni
intellekt hər zaman insanı əqli nöqteyi-nəzərdən əvəz edə biləcək və ya ona köməkçi
olacaq bir vasitə kimi arzulanmışdır. Bu istiqamətdə ilk real addımlar XX əsrin
40-cı illərində atıldı. Amerikan alimləri – neyrofizioloq Uorren Makkallok və
riyaziyyatçı Uolter Pits 1943-cü ildə insan beyninin əsasını təşkil edən təbii neyronun
bioloji xüsusiyyətlərini araşdıraraq, onun süni, başqa sözlə riyazi modelini
yaratdılar. Beləliklə, neyrofizioloq və riyaziyyatçıların birgə səyi nəticəsində
bəşər tarixində ilk dəfə süni intellektin ilkin rüşeymi hesab olunan süni
neyronun əsası qoyuldu.
Hələ kompüterlərin
bir texnoloji reallıq kimi meydana gəlməsindən öncə irəli sürülən bu süni
neyron ideyası sonrakı illərdə müxtəlif alimlər tərəfindən inkişaf etdirildi.
Bu istiqamətdə amerikalı alim, azərbaycanlı Lütfi Zadə və ingilis alimi Alan
Türinqin rolunu xüsusilə qeyd etmək lazımdır. Xüsusən də, Lütfi Zadə
"düşünən maşınlar" və qeyri-səlis məntiq barədə fundamental nəzəriyyələr
yaradaraq süni intellektin gələcək inkişafında mühüm rol oynadı.
Nəhayət,
1956-cı ildə amerikalı alim Con Makkarti ilk dəfə "süni intellekt” terminini
elmi leksikona daxil etdi. Zaman keçdikcə yaradılan süni intellekt modelləri tədricən
insanın və digər canlıların bəzi intellektual xüsusiyyətlərini təqlid etməyə, mənimsəməyə,
müxtəlif hadisələri və prosesləri xarakterizə edən ilkin məlumatlarla təlim keçərək,
təbii intellektin birbaşa iştirakı olmadan mürəkkəb funksiyaları yerinə yetirməyə
başladılar.
Təbii olaraq
belə bir sual yarana bilər ki, bəs nə üçün o dövrlərdə süni intellekt ideyaları
reallaşa bilmirdi? Bunun əsas səbəbi bu gün "böyük verilənlər” (big data)
adlandırdığımız informasiya resurslarının kifayət qədər, həmçinin əlçatan
olmaması idi. Həmin dövrdə böyük həcmli məlumatları meydana çıxdığı anda qeyd
etmək, toplamaq, yadda saxlamaq və emal etmək gücünə malik kompüterlər və digər
texnoloji vasitələr hələ mövcud deyildi. 1940-1950-ci illərdə istehsal olunan
kompüterlərin texniki imkanları bu günlə heç müqayisə olunmayacaq dərəcədə məhdud
idi və onlar insanın intellektual potensialına alternativ ola biləcək mürəkkəb idraki
əməliyyatları icra etmək gücünə malik deyildilər.
Məhz bu səbəbdən təkamül
prosesində "süni intellektin qışı” adlandırılan durğunluq və
məyusluq dövrləri yaşandı. Süni intellekt ideyaları ilkin mərhələdə elmi-nəzəri
cəhətdən mövcud olsa da, praktikada tətbiq edilə bilmir, gözlənilən nəticəni
vermir, sadəcə uğursuzluğa düçar olurdu. Lakin zaman keçdikcə İnternetin
meydana gəlməsi və surətlə inkişafı ilə qlobal miqyasda bütün dünyanı əhatə
edən virtual məkan formalaşmağa başladı. İnformasiyanın sürətlə ötürülməsi, onlayn
mühitdə müxtəlif məzmunlu informasiya resurslarının kütləvi olaraq dinamiki
artması və superkompüter texnologiyalarının davamlı inkişafı süni intellektin
düşdüyü ağır vəziyyəti kökündən dəyişdi. Bununla yanaşı, qeyri-səlis məntiq,
təbii dilin emalı, maşın təlimi, dərin təlim və ümumiyyətlə, süni neyron
şəbəkələrinin elmi-nəzəri əsaslarının inkişafı süni intellektin imkanlarını əhəmiyyətli
dərəcədə artırdı və fundamental dayaqlarını daha da möhkəmləndirdi.
Yeri gəlmişkən, bu sahənin
inkişafına müstəsna töhfələr verən ingilis alimi Cefri Hinton və amerikalı alim
Con Hopfild süni neyron şəbəkələri ilə maşın öyrənməsinə imkan verən fundamental
kəşflər və ixtiralara görə 2024-cü ildə fizika sahəsində Nobel mükafatına layiq
görülmüşlər. Elə həmin ildə ingilis alimi Demis Hassabis və amerikalı alimlər
Con Camper və David Beyker süni intellekt metodlarından istifadə edərək
biologiya və kimyanın son 50 ildəki ən böyük problemlərindən birini –
"zülalların strukturunun proqnozlaşdırılması” problemini həll etdiklərinə görə
kimya sahəsində Nobel mükafatına layiq görüldülər. Bu
tarixi hadisə süni intellektin bəşəriyyət üçün nə dərəcədə böyük əhəmiyyət kəsb
etdiyini bir daha sübut edir.
Beləliklə, XXI əsrdə
rəqəmsal texnologiyaların son illərdə dinamiki inkişafı nəticəsində bəşəriyyət fasiləsiz
olaraq yüksək templə artan informasiya bolluğu dövrünə qədəm qoydu. Müxtəlif
mənbələrdən informasiyanın əldə olunması üçün texnoloji imkanların artması, qlobal
və ölkələr səviyyəsində şəbəkə-kommunikasiya infrastrukturunun genişlənməsi
təkcə insanların deyil, həm də nəzarət və idarə etmək zəruriyyəti olan
qurğuların, nəqliyyat vasitələrinin, evlərin və s. kimi əşyaların İnterneti
texnologiyasının cəmiyyətin, həmçinin təbiətin müxtəlif sahələrinə nüfuz etməsi
nəticəsində nəhəng həcmdə verilənlər, informasiya resursları toplanmağa
başlandı. Bu nəhəng həcmdə olan informasiya resursları daxilindəki prosesləri,
qanunauyğunluqları və trendləri insan beyninin imkanları hesabına təkbaşına
emal etmək artıq mümkün deyil. Bu məlumatların yadda saxlanılması, emalı və
nəqli üçün tələb olunan resursların yetərincə olmaması səbəbindən artıq
superkompüterlərdən növbəti mərhələyə, şəbəkə platformasında yaradılan paylanmış
hesablamalar sisteminə keçid edildi. Bu gün də çox yüksək sürətlə artmaqda olan
informasiya selinin qarşısında mövcud hesablama sistemlərinin imkanları məhdud görsənir
və buna görə də kvant texnologiyaları əsasında işləyən kompüterlərin və
kommunikasiya vasitələrinin yaranması və geniş tətbiqi artıq zəruriyyətə çevrilməkdədir.
Hal-hazırda cəmiyyəti təəccübləndirən
süni intellekt texnologiyaları hələ öz inkişafının başlanğıc mərhələsindədir. Son
zamanlar meydana çıxan elmi-texnoloji nailiyyətlər və innovasiyalar gələcək
perspektivlər qarşısında yalnız ilkin addımlar hesab oluna bilər. Virtual
məkanda informasiyanın həcmi artıq terabaytlarla (1.000.000.000.000), petabaytlarla
(1.000.000.000.000.000), ekzabaytlarla (1.000.000.000.000.000.000) deyil, zettabaytlarla (1.000.000.000.000.000.000.000) ölçülür. Texnologiyaların intellektual
platformada bu cür sistemli və davamlı inkişafı yaxın gələcəkdə süni intellektə
daha geniş, cəmiyyəti heyrətləndirəcək daha fövqəl imkanlar qazandıracaqdır. Xüsusilə
son illər kvant hesablamaları sahəsində əldə olunmuş nailiyyətlər və
fundamental irəliləyişlər süni intellektin gələcəyində böyük bir sıçrayışın
yaxınlaşdığından xəbər verir. Aparılan sınaqlar göstərir ki, kvant kompüterlərinin
malik olduğu ifrat hesablama gücü süni intellekt modellərini informasiya emalı
ilə bağlı məhdudiyyətlərdən tamamilə azad edə bilər. Bu texnoloji uçurumu
anlamaq üçün Google şirkətinin 105 kubitlik "Willow" kvant kompüterinin
imkanlarına nəzər salmaq kifayətdir: "Willow"un cəmi 5 dəqiqəyə həll
etdiyi mürəkkəb bir tapşırığı tamamlamaq üçün bu günün ən güclü
superkompüterinə 10 septilyon (10.000.000.000.000.000.000.000.000) il lazım
olardı. Bu müddət, yaşadığımız kainatın yaşından (13,8 milyard il) təxminən 724
trilyon dəfə çoxdur. (https://www.bbc.com/news/articles/c791ng0zvl3o)
Yuxarıda qeyd olunduğu
kimi, süni intellektin meydana gəlməsinin real tarixi ötən əsrin 40-cı
illərində insan beyninin əsasını təşkil edən bioloji neyronun formal modelinin
yaradılması ilə başlamışdır. Həmin dövrdə "əkilən bir toxum”, bu gün ağlasığmaz
dərəcədə nəhəng intellektual potensiala malik ağıllı texnoloji imkanlara və innovasiyalara
yol açmışdır. Şübhəsiz ki, bu fövqəl inkişafın əsasında riyaziyyat və kompüter
elmləri sahəsində ciddi araşdırmalar dayansa da, süni intellekt mahiyyətinə
görə multidissiplinar bir sahədir. Burada neyrofiziologiya, neyrolinqvistika, neyropsixologiya,
koqnitiv və s. kimi neyro elmlər süni intellektin elmi-nəzəri əsaslarının
inkişafına mühüm töhfə verirlər.
İnsan canlıların ən
alisidir, o, düşünür, məntiqi mühakimə yürüdür, gələcəyi proqnozlaşdırır, qiymətləndirmə
aparır, qərar qəbul edir, emosiyalarını, hisslərini ifadə edir və s. Bütün bu
mürəkkəb idrak proseslərinin intellektual emal mərkəzi beyindir. Lakin insan
beyni hələ də sonacan dərk olunmamış böyük bir sirr olaraq qalır. Təxminən 80
milyarddan çox neyronun bir-biri ilə hansı informasiya-kommunikasiya, riyazi və
bioloji strukturlar əsasında hiper əlaqələr qurduğu tam şəkildə tədqiq
olunmayıb, açılmayıb.
Bəzən belə deyirlər
ki, insan dünyaya gələndə beyni sanki "ağ vərəq” kimi olur, zaman keçdikcə genetik
məlumatlarla yanaşı ətraf mühitdən, mənsub olduğu coğrafi və sosial məkandan
alınan biliklər əsasında həmin "vərəq” üzərində "ləkələr”, yəni "əlaqələr" yaranır
və bunun da nəticəsində təbii intellekt formalaşır, inkişaf edir. Beyindəki on milyardlarla
neyron arasındakı biokimyəvi və bioelektrik proseslər və əlaqələrin
mürəkkəbliyi intellektin dərinliyini müəyyən edir. İnsan duyğu orqanları
vasitəsilə məlumat toplayır, öyrənir və yeni bilik istehsal edir. Mərkəzi sinir
sistemi isə bu məlumatları analiz edərək icra üçün bədənin müvafiq orqanlarına
əmrlər, göstərişlər verir.
Məhz bu istiqamətdə
aparılan tədqiqatların nəticəsidir ki, ötən əsrin 50-ci illərində amerikalı
alimlər Norbert Viner və Frenk Rozenblatt insanın mərkəzi sinir sisteminin iş
prinsiplərini tədqiq edərək kibernetikanın əsasını təşkil edən idarəetmə
nəzəriyyəsini irəli sürmüşlər. Bu nəzəriyyə insan bədənini əhatə edən çoxsaylı
sensorlardan məlumatın toplanması, analizi, qərar qəbulu və əks-əlaqə mexanizminin
harmonik və sistemli fəaliyyyətinə əsaslanır. Kibernetika bütövlükdə insanın sinir
sistemini və idarəetmə prinsiplərini hədəf aldığı halda, süni intellekt
bilavasitə beynin kompleks fəaliyyətini və strukturunu, onun əsas elementi
hesab olunan neyronları əsas götürür. Fənlərarası araşdırmalar nəticəsində alimlər
müəyyən etdilər ki, bioloji neyron digər neyronlardan məlumatı qəbul edən, emal
edən və müəyyən şərtlər daxilində qərar verən funksional bir intellekt vahidi,
"toxumu”dur. Bu bioloji "intellekt toxumu”nun riyazi modeli yaradılaraq,
insanın müdaxiləsi olmadan avtomatik fəaliyyət göstərən süni neyron şəbəkələri
quruldu.
Müasir süni intellekt
sistemlərinin əsas xüsusiyyətlərindən biri də ondan ibarətdir ki, təbiətdən,
cəmiyyətdən toplanmış müxtəlif xarakterli və formalı verilənlər əsasında bu
sistemlər insanın müdaxiləsi olmadan özü-özünə öyrənmə, inkişaf etmə və təkmilləşmə
qabiliyyətinə malikdirlər. Başqa sözlə, bu ağıllı modellər verilənlər toplusundan
yararlanaraq yaxşını pisdən, bir obyekti digərindən seçməyi öyrənir, onlar
arasında gizli münasibətləri aşkarlayır, optimal alternativləri müəyyənləşdirir
və gələcək üçün proqnozlar verir.
Süni intellektin
maraqlı və diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri də onun şərti olaraq
adlandırılan "genetikası”dır. Bioloji genetikada məlumat valideynlərdən
övladlara ötürülürsə, süni intellektdə bu proses əvvəlki mərhələdə toplanmış
verilənlərin emalı nəticəsində qazanılmış biliyin xüsusi təlim (transfer təlimi)
texnologiyası vasitəsilə baş verir. Başqa sözlə, süni intellektin hər hansı bir
sahədə əldə etdiyi təcrübə və bilik digər sistemlərə sürətlə ötürülə və yayıla
bilər. Bu, bioloji irsiyyətdən fərqli olaraq, eyni anda bir və daha çox, hətta sonsuz
sayda ağıllı rəqəmsal obyektlərə köçürülə bilən süni intellekt "genetikası”
kimi qəbul oluna bilər. Hələlik süni intellekt "genetikası” ilkin mərhələdə
mövcud olsa da, bu, perspektivdə süni intellekt daşıyıcıları olan varlıqların müəyyən
məqsədlər və motivasiyalar əsasında "sosiallaşması”, qarşılıqlı münasibətlərin
və bağların yaranması, kollektiv süni zəkanın formalaşması, daha səmərəli dərin
təlim modellərinin yayılması, daha üstün dominant mövqe tutması, "irsdən irsə”
ötürülməsi və s. kimi problemlər ən mühüm tədqiqat hədəflərindən biri kimi
artıq formalaşmaqdadır.
Son
zamanlar müzakirə olunan məsələlərdən biri də, süni intellektin təbii
intellektdən üstün olub-olmaması ilə bağlıdır. Əvvəla, xüsusilə qeyd etmək
lazımdır ki, insan intellektinin əsas üstünlüyü onun müxtəlif mənbələrdən əldə
etdiyi verilənlər və müşahidələr əsasında induktiv, yəni sadədən mürəkkəbə və əksinə,
ümumi bilikdən sadəyə doğru deduktiv təfəkkür və məntiqi nəticə çıxarma
qabiliyyətinə malik olmasındadır. Məsələn, bir insan bir neçə zəhərli ilan növü
haqqında zəruri bilgiyə malik olduqda, onlara bənzəyən bütün canlıların təhlükəli
ola biləcəyi qənaətinə gəlir və instinktiv olaraq özünü qoruyur. Mövcud süni
intellekt isə, yalnız məxsusi verilənlər əsasında əvvəlcədən öyrədilmiş konkret
nümunələri tanıyır. Əgər sistemə yalnız "kobra" və "gürzə"
tanıdılıbsa, o, ilana bənzəyən, lakin verilənlər toplusunda olmayan başqa bir varlığı
təhlükə kimi müəyyən edə bilməyəcək. İnsan isə naməlum obyekti xarici görünüşə
görə bənzərlik, onu xarakterizə edən əlamətlərə görə oxşarlıq, mürəkkəb
situasiyalardan məntiqi nəticə çıxarma prinsipi ilə analiz edib ümumiləşdirmə
imkanlarına malikdir. Elə "ilan vuran ala çatıdan qorxar” atalar məsəli də bu təxəyyüldən
qaynaqlanır.
İnsan
doğulduğu andan etibarən həm genetik faktorlar, həm də ətraf mühit - ailə,
məktəb, cəmiyyət və digər mənbələrdən ömürboyu kifayət qədər informasiya, bilik
toplayır. İnsan beynindəki on milyardlarla neyronun ayrı-ayrılıqda fəaliyyəti
və onlar arasındakı ifrat mürəkkəb hiper əlaqələr bizə faktları
ümumiləşdirməyə, müxtəlif keyfiyyətə və səviyyəyə malik biliklər əldə etməyə, dünyaya
fərdi və fərqli prizmalardan baxmağa, hadisələri, prosesləri dərk etməyə imkan
verir. Lakin burada əsas problem ondan ibarətdir ki, insan intellektinin
fəaliyyət göstərdiyi bioloji platforma, yəni bədən, orqanizm təbiəti etibarı
ilə məhdud imkanlara malikdir. İnsan zaman keçdikcə qocalır, funksional
qabiliyyətini itirir, müəyyən temperatur intervalında fəaliyyət göstərə bilir,
oksigensiz, ac-susuz yaşaya bilmir, xarici mühitin təsirlərinə qarşı həssasdır
və s.
Süni
intellektin fəaliyyət göstərdiyi texnoloji platforma isə bioloji platformadan
köklü şəkildə fərqlənir. Belə ki, texnoloji platforma ayrı-ayrı təbii materiallardan,
kimyəvi elementlərdən, elektron qurğulardan təşkil olunur, sıradan çıxdıqda
təmir olunur, dəyişdirilir və daim inkişaf edir. Bu səbəbdən süni intellekt "qocalmır”,
ekstremal mühitlərdə, suyun altında, kosmosda, yanğın hallarında fəaliyyət
göstərə bilir və ən əsası, onun yaddaş tutumu və informasiyanı emal gücü qlobal
internet resurslarını və superkompüterləri əhatə edir. İnsanın ömür boyu malik
olduğu informasiya və qazana biləcəyi bilik süni intellektin sərəncamında olan
və hər an zənginləşən informasiya okeanında sadəcə bir "damladır”.
İnsandan
fərqli olaraq, süni intellekt fəaliyyətə başladığı andan rast gəldiyi hər cür
informasiyanı yadda saxlayır, keçmişini unutmur, emal prosesində ondan istifadə
edir, gələcək haqqında çox dəyərli biliklər verir. Digər tərəfdən, səhhətindən,
əhval-ruhiyyəsindən, bilik səviyyəsindən, əhatə olunduğu sosial və təbii mühitdən
asılı olan insandan fərqli olaraq, süni intellekt heç bir daxili və xarici
təsirlərə məruz qalmadan analitik yollarla bilik istehsal edən, öz-özünə daim
təkmilləşən formal texnoloji modellərdən istifadə edir. Bununla yanaşı, süni
intellektin elmi-nəzəri əsasları daim inkişaf etdirilir, bu istiqamətdə daha da
yüksək imkanlara malik ağıllı modellər və texnologiyalar işlənilir.
Ümumiyyətlə,
süni intellekt funksional imkanlarına və yetkinlik səviyyəsinə görə mərhələlərə
bölünür: 1) İnsan tərəfindən tapşırılan tanıma, təsnif etmə və s. kimi konkret
məsələləri icra edən süni xüsusi intellekt (Artificial Narrow Intelligence); 2)
İnsan təfəkkürünə xas olan geniş idraki funksiyaları həyata keçirmək
imkanlarına malik süni ümumi intellekt (Artificial General Intelligence); 3) Təbiətdən,
cəmiyyətdən, mikro və makro aləmdən topladığı məlumatlar, həmçinin qazandığı
biliklər nəticəsində superkompüterlər, data mərkəzlər və İnternet
platformasında fəaliyyət göstərən süni ümumi intellekt varlıqları idrak qabiliyyətinə
görə elə yetkinlik səviyyəsinə çatır ki, o, insan cəmiyyətinə xas olan təbii
intellekti üstələyir. Ali yetkinlik səviyyəsinə çatmış həmin süni ümumi
intellekt süni fövqəl intellekt (Artificial Superintelligence) adlanır və
fasiləsiz olaraq inkişaf edir, müdrikləşir.
Əvvəllər
süni intellektə əsaslanan robotlar, humanoidlər gündəlik işlərdə xidmət edən,
konkret tapşırıqları yerinə yetirən sadə texnoloji köməkçilər kimi təsəvvür
olunurdu. Lakin son zamanlar texnologiyanın inkişafı göstərir ki, gələcəkdə bu
rollar dəyişə bilər. Məsələn, tezliklə süni intellekt sadəcə əmrləri yerinə
yetirən bir icraçı deyil, insanların səhhətinə nəzarət edən, xəstəlikləri
öncədən müəyyənləşdirən və müalicə prosesini idarə edən ağıllı həkim
funksiyasını yerinə yetirəcəkdir. Beləliklə, insan ona yox, o, insana yol
göstərəcək, məsləhət verəcəkdir. Hazırda dünya ölkələri insan beyninin sirrini
açmaq üçün milyardlarla dollar büdcəsi olan "Rəqəmsal Beyin" layihəsini
həyata keçirirlər. Bu layihənin əsas məqsədi təkcə bir hissənin, bir neyronun
deyil, bütövlükdə insan beyninin və onun funksiyalarının kompleks fəaliyyətini,
davranış modellərini öyrənməkdir. Multidissiplinar tədqiqatlar göstərir ki, beyindəki
hər hansı zədəni və ya problemi xüsusi ağıll çiplər – mikrosxemlər vasitəsilə
aradan qaldırmaq mümkün olacaqdır. Görmə, eşitmə, nitq qabiliyyətini və digər
funksional imkanlarını itirmiş insanların bu texnologiyalarla yenidən normal
həyata qayıtması artıq fantaziya deyil, yaxın gələcəyin reallığıdır.
Beləliklə,
son zamanlar qlobal dünyada təqdim olunan elmi innovasiyalar, meydana gələn
rəqəmsal reallıqlar belə qənaətə gəlməyə əsas verir ki, yaxın zamanlarda ağıllı
texnologiyaların sürətlə inkişafı nəticəsində, ümumiyyətlə, bioloji məhdud
imkanlara və resurslara malik insan cəmiyyətinə, onun kollektiv zəkasına,
ictimai şüuruna alternativ olaraq İnternet mühitdə formalaşan və daim
yetkinləşən kollektiv süni intellekt fenomeni meydana çıxmağa başlayacaqdır.
Misal üçün, virtual platformada fəaliyyət göstərən çatbotlar bir-biri ilə
qarşılıqlı əlaqələr qurub bilik mübadiləsi apararaq, həm öz intellektual
potensialını artıracaq, həm də insanlara yüksək bilik xidmətləri göstərəcəklər.
Digər tərəfdən, İnternet platformasında fəaliyyət göstərən müxtəlif süni
intellekt cəmiyyətləri, sosial qrupları insan cəmiyyətinin bəşər tarixi boyunca
yaratdığı bilikləri zaman-zaman mənimsəyəcək və daha yüksək intellektual gücə
malik olacaq, daha ağıllı qeyri-bioloji varlığa çevriləcəklər. Görünür,
gələcəyin taleyi insan cəmiyyəti ilə süni intellekt cəmiyyətinin qarşılıqlı
münasibətlərinin necə qurulmasından asılı olacaqdır...
Bununla
əlaqədar olaraq, amerikalı biznesmen İlon Mask 2026-cı ilin yanvar ayında
Davosda keçirilən Dünya İqtisadi Forumunda çıxışı zamanı bütün cəmiyyəti
təəccübləndirən fikirlər səsləndirmişdir. Onun verdiyi proqnozlara görə,
2026-cı ilin sonuna kimi süni intellekt adi insanın təbii intellektindən,
2031-ci ilə kimi isə, bütövlükdə insan cəmiyyətinin kollektiv intellektindən
daha ağıllı olacaqdır.
Görünür
ali intellekt sahibi olan insan elə öz ağlı, öz əli ilə "cini şüşədən buraxıb”
və onun yenidən fəth olunması, "şüşəyə qaytarılması” qeyri-mümkün olacaqdır.
Bəlkə elə bununla da yeni bir sapiensin, ağıllı varlığın əsası qoyulubdur.
Haçansa homosapiensin meydana gəlməsi kimi...
Akademik
Rasim Əliquliyev
AMEA-nın müxbir üzvü
Ramiz Alıquliyev
