"Son illərdə uşaqlarda yeniyetməlik əlamətlərinin əvvəlki nəsillərlə müqayisədə daha erkən yaşlarda başlaması valideynlər arasında ciddi narahatlıq doğurur".
Bu barədə SİA-ya açıqlamasında pediatr Elşən Tağıyev deyib.
Onun sözlərinə görə, erkən yeniyetməlik təkcə fiziki dəyişikliklərlə məhdudlaşmır, eyni zamanda uşağın psixoloji və sosial inkişafına təsir göstərən mürəkkəb bir prosesdir: "Bu vəziyyətin səbəblərini və mümkün fəsadlarını anlamaq valideynlər üçün olduqca vacibdir.
Erkən yeniyetməlik anlayışı qızlarda 8 yaşından, oğlanlarda isə 9 yaşından əvvəl yeniyetməlik əlamətlərinin müşahidə olunması ilə xarakterizə olunur. Bu dövrdə orqanizmdə hormonlarla bağlı dəyişikliklər baş verir, boy artımı sürətlənir və bədən forması tədricən dəyişməyə başlayır. Fiziki inkişafın sürətlənməsi uşağın emosional yaşı ilə uyğun gəlmədikdə, görünüşlə psixoloji vəziyyət arasında uyğunsuzluq yarana bilər.
Erkən yeniyetməliyin yaranmasında bir neçə amil mühüm rol oynayır. Ailədə erkən yeniyetməlik keçirmiş valideynlərin olması genetik faktorların təsirini mümkün edir. Bununla yanaşı, artıq çəki və piylənmə də əsas səbəblərdən sayılır, çünki yağ toxuması hormon balansına təsir göstərərək bu prosesi sürətləndirə bilər.
Ətraf mühit faktorları da erkən yeniyetməliyin başlanmasına ciddi təsir göstərir. Hormon sisteminə təsir edən bəzi maddələr, qeyri-sağlam qidalanma vərdişləri, hazır və şəkərli məhsulların həddindən artıq istehlakı, fiziki aktivliyin azalması və uşaqların uzun müddət ekran qarşısında qalması bu prosesi sürətləndirə bilər. Xroniki stress və psixoloji gərginlik də hormon balansına təsir edərək yeniyetməliyin erkən başlamasına zəmin yarada bilər.
Bəzi uşaqlarda yeniyetməlik prosesi tam şəkildə başlayır və sürətlə irəliləyir, digər hallarda isə yalnız bədənin müəyyən hissələrində dəyişikliklər müşahidə olunur və proses davam etmir. Məsələn, qızlarda yalnız döşlərin böyüməsi və ya uşaqlarda yalnız tüklənmənin artması baş verə bilər. Bu hallar hər zaman ciddi problem anlamına gəlməsə də, mütləq şəkildə nəzarətdə saxlanılmalıdır.
Erkən yeniyetməlik dövründə uşaqlar ilkin mərhələdə yaşıdlarından daha uzunboylu və fiziki cəhətdən inkişaf etmiş görünə bilərlər. Lakin bu sürətli inkişaf sümüklərin də tez bir zamanda bərkiməsinə səbəb olur. Nəticədə, böyüklük dövründə boyun gözləniləndən daha qısa qalması riski yaranır. Bu baxımdan erkən böyümə hər zaman üstünlük kimi qiymətləndirilmir.
Uşağın emosional baxımdan hələ hazır olmadığı bir mərhələdə bədənində sürətli dəyişikliklər yaşaması onun özünü narahat və fərqli hiss etməsinə səbəb ola bilər. Bu vəziyyət özgüvənin azalmasına, yaşıdlarla münasibətlərdə çətinliklərə və bəzən davranış problemlərinə yol aça bilər. Erkən yaşda yeniyetməlik yaşayan uşaqlarda narahatlıq və əhval dəyişiklikləri daha tez-tez müşahidə olunur.
Erkən yeniyetməlik gələcək dövrlərdə bəzi sağlamlıq risklərinin artmasına da səbəb ola bilər. Bu risklərə artıq çəki, şəkərli diabet, ürək-damar xəstəlikləri və hormonal balans pozğunluqları daxildir. Qızlarda aybaşının çox erkən başlaması emosional yüklənməni artırdığı kimi, psixoloji baxımdan da müəyyən çətinliklər yarada bilər. Depressiya və sosial uyğunlaşma problemləri bu uşaqlarda daha yüksək risk daşıyır.
Valideynlərin bu prosesdə əsas vəzifəsi panikaya qapılmadan vəziyyəti düzgün qiymətləndirməkdir. Uşağın bədənində yaşına uyğun olmayan dəyişikliklər müşahidə olunduqda mütləq şəkildə mütəxəssisə müraciət edilməlidir. Uşaqla açıq və sakit ünsiyyət qurmaq, onu qorxutmadan baş verən dəyişiklikləri izah etmək son dərəcə vacibdir. Sağlam qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik və ekran vaxtının məhdudlaşdırılması erkən yeniyetməliyin mənfi təsirlərinin azalmasına kömək edə bilər.
Erkən yeniyetməlik hər zaman xəstəlik kimi qiymətləndirilməsə də, diqqətlə izlənməsi vacib olan bir vəziyyətdir. Vaxtında aparılan qiymətləndirmə və düzgün yanaşma həm fiziki, həm də psixoloji riskləri minimuma endirə bilər. Ən vacib məqam isə uşağın bu prosesdə özünü tək, anlaşılmamış və dəstəksiz hiss etməməsidir".
