ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsinin başlamasından sonra sosial mediada Yaxın Şərqdə yağmurlu günlərin sayının çoxalmasına dair iddialar geniş yayılmağa başlayıb. Xüsusən də, İranın ABŞ-nin hərbi bazalarına raket hücumundan sonra yağışların artması barədə məlumatlar diqqəti cəlb edib. Söhbət müəyyən bir bölgədə yağıntıları dayandıra və quraqlığa səbəb ola bilən hava manipulyasiyası texnologiyasından gedir.
Türkiyənin Ətraf Mühit, Şəhərsalma və İqlim Dəyişikliyi Nazirliyinin məlumatına görə, fevral ayı son 66 ilin ən yağışlı ayı olub. Bu iddiaları yayan sosial media istifadəçiləri problemin mərkəzində “bulud toxumu” kimi tanınan bir prosesin dayandığını bildiriblər. “Bulud oğurluğu” nəzəriyyəsinin tərəfdarları isə iddia ediblər ki, bir bölgədən buludların aparılması qonşu əraziləri yağıntıdan məhrum edir.
Ümumilikdə, alimlər hava sistemlərinin trayektoriyasını və ya intensivliyini birbaşa idarə etmək üçün heç bir texnologiyanın olmadığını vurğulayırlar. Bunun əvəzinə, onlar Yaxın Şərqdə ekstremal hava hadisələrinin baş vermə ehtimalını və intensivliyini artıran iqlim dəyişikliyinə işarə edirlər.
Qərb mətbuatı “bulud oğurluğu” iddiasını təkzib edən məlumatları dərc etsə də, “soyuq müharibə” dövründə bunların əksini yazıb. 1977-ci ildə Pentaqon qorxulu bir hesabat alıb. Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin analitikləri əmin olublar ki, Kaliforniyada uzun müddət davam edən quraqlıqlar və Avropada intensiv yağışlar təbiətdən deyil, məqsədyönlü hücumdan qaynaqlanır.
Düşmən hava şəraitinə nəzarət etməyi öyrənib. Onlar günəşli günləri oğurlayıb, atmosfer çaylarını istiqamətləndirib və nəticədə daşqınlar yaranıb. Məqsəd bir güllə də atmadan Qərb iqtisadiyyatını sarsıtmaq olub. Həmin düşmən təbii ki, SSRİ olub. Əlbəttə bu, paranoya deyil, bir layihə olub – “Vaxta”.
“Soyuq müharibə” yalnız kosmosda və okeanların dibində aparılmayıb. Onun ən ekzotik və gizli arenası atmosferin aşağı təbəqəsi olan troposfer olub. Havanı idarə edən şəxs məhsullara, nəqliyyata, enerji şəbəkəsinə və xalqların əhval-ruhiyyəsinə nəzarət edib. Bu ideya praqmatik hərbi tapşırıqdan irəli gəlib: dumanı təmizləmək. 1960-cı və 1970-ci illərdə SSRİ “Vaxta” adlı genişmiqyaslı sistem hazırlayıb. Onun məqsədi vacib obyektlərin (əsas uzaq mənzilli aviasiya aerodromları, raket bazaları, limanlar) üzərindəki sıx dumanı aşkar etmək və dərhal təmizləmək olub.
Onun işləmək mexanizminə gəlincə - xüsusi zondlar və hava radarları səmanı skan edib, yerdən və ya təyyarələrdən dumanın episentrinə gümüş yodidlə (ətrafında nəmin dərhal kondensasiya etdiyi reagent) doldurulmuş onlarla raket və ya mərmi atılıb. Milyonlarla kiçik dumanın əvəzinə, böyük yağış damcıları və ya buz kristalları əmələ gəlib və onlar yerə ələnib. Səma 15-20 dəqiqə ərzində açılıb.
Uğur heyrətamiz olub, layihənin rəhbəri, fizik Anatoli Dyomin yüksək orqanlara hesabat verib: texnologiyanın işləməsi təmin edilib. Əslində, SSRİ dünyanın ilk real taktiki iqlim silahını əldə edib və onlar dərhal strateji bir silah haqqında düşünməyə başlayıblar. Növbəti addım məntiqli olub: kənd təsərrüfatının qorunması. Doluya qarşı hazırlanan layihə SSRİ-nin cənubunu geniş sınaq meydançasına çevirib. Mövsüm ərzində yüzlərlə “Alazan” raket buraxılış qurğusu, doludağıdan toplar və laboratoriya təyyarəsi növbədə olub və qara buludları vuraraq dağıdıcı dolu əvəzinə zərərsiz yağış kimi yağdırıb. Dünyanın ən böyük aktiv hava modifikasiyası sisteminin iqtisadi təsiri milyardlarla rubl qənaətə səbəb olub. Həmin layihələr Dövlət Plan Komitəsinin və Müdafiə Nazirliyinin ofislərində yaranıb.
Amerikalılar da sadəlövh müşahidəçi olmayıblar. Onların “Popeye layihəsi” Vyetnam müharibəsi zamanı Ho Şi Min cığırı boyunca musson yağışlarını artırmaq və onu bataqlığa çevirmək üçün uğurla istifadə edilib. Onlar bunun mümkün olduğunu biliblər.
Beləliklə, 1970-ci illərdə Qərbdə bir sıra qeyri-adi hava hadisələri baş verəndə analitiklər dərhal Rusiyanın “barmağı”ndan şübhələniblər. 30 günəşli günün oğurlanması tabloid metaforası deyil. Bu, Pentaqonun məxfi memorandumlarından götürülmüş əsl termindir. Ehtimal edilib ki, SSRİ Sakit okean üzərindəki atmosfer cərəyanlarına təsir göstərməklə ABŞ-nin qərb sahillərindən nəmliyi sorub aparıb və bu da həmin ərazini quraqlığa məhkum edib.
Bunu sübut və təkzib etmək mümkün olmayıb. 1978-ci ildə bu yarışın gözlənilməzliyindən qorxan tərəflər “Ətraf mühitə təsir vasitələrindən hərbi və ya başqa bir düşmən istifadəsinin qadağan edilməsi haqqında konvensiya” imzalayıblar. Bu, iqlim müharibələrinin qarşısını almaq üçün ilk və yeganə cəhd olub.
SSRİ-nin iqlim silahlarının tarixi sadəcə bir maraq deyil, xəbərdarlıqdır. Bu, coğrafiyanın sadəcə xəritələr və mənzərələr olmadığını sübut edib. Bu, haker hücumuna məruz qala bilən dinamik, kövrək sistemdir. Sabah gizli və ya açıq olan sistem kiminsə bir düyməyə basması ilə fəlakətə gətirib çıxara bilər.
İlkin Nəcəf, xüsusi olaraq Musavat.com üçün
