İnsanın möhtəşəm gözəllik, nəhəng miqyaslı hadisələr və ya dərk edilməsi çətin olan bir əzəmət qarşısında keçirdiyi "nəfəs kəsən" heyranlıq hissi psixi sağlamlığa inqilabi dərəcədə müsbət təsir göstərir.
Redaktor.az bu barədə "The Conversation" portalına istinadən xəbər verir.
Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, beyin bu mürəkkəb emosiyaya həm heyranlıq, həm də yüngül qorxu və ehtiram qarışığı ilə reaksiya verir.
Bu vəziyyət insanın vərdiş etdiyi dünya mənzərəsinə sığmayan qeyri-adi bir hadisə ilə qarşılaşdığı zaman yaranır. Bunun ən bariz elmi nümunəsi astronavtların kosmosdan Yerə baxarkən keçirdikləri "baxış effekti"dir (overview effect). Yer kürəsinin kainatdakı kiçikliyi və eyni zamanda gözəlliyi astronavtlarda dərin bir daxili dəyişiklik yaradır. Lakin alimlər bildirirlər ki, oxşar hissi gündəlik həyatda da yaşamaq mümkündür: uca dağların zirvəsində, ulduzlu səmanı izləyərkən, möhtəşəm bir konsertdə və ya təbiətin sarsıdıcı gücü qarşısında.
Neyrobioloji nöqteyi-nəzərdən heyranlıq anında beynin özünü mərkəzləşdirmə, şəxsi eqo və gündəlik qayğılar üzərində düşünmə ilə bağlı sahələrinin aktivliyi kəskin azalır. Bu proses "kiçik mən" (small self) hissi yaradır; yəni insan özünü kainatın nəhəngliyi daxilində çox kiçik bir parça kimi görür. Bu hiss şəxsi problemlərin əhəmiyyətsizləşməsinə və insanın ətraf aləmlə daha güclü bağ qurmasına səbəb olur. Müsbət heyranlıq bədəndə parasimpatik sinir sistemini aktivləşdirərək stress səviyyəsini aşağı salır, iltihab proseslərini azaldır və orqanizmin bərpasına kömək edir.
Tədqiqatlar göstərir ki, heyranlıq hissini mütəmadi yaşayan insanlar aşağıdakı üstünlükləri əldə edirlər:
Depressiya və stressin azalması: Öz problemləri üzərində həddindən artıq fokuslanma (ruminasiya) zəifləyir.
Sosial bağlılıq: Digər insanlarla ümumilik və bağlılıq hissi güclənir.
Altruizm: İnsanlar başqalarına qarşılıqsız kömək etməyə daha çox meyilli olurlar.
Zaman qavrayışı: Heyranlıq anında insanın zamanın daha bol olduğu və tələskənliyin mənasızlığı barədə qavrayışı artır.
Alimlər bu hissi şüurlu şəkildə inkişaf etdirməyi bir terapiya növü kimi tövsiyə edirlər. Bunun üçün xüsusi "heyranlıq gəzintiləri" (awe walks) etmək – yəni ətrafdakı ağacların hündürlüyünə, səmanın dərinliyinə və ya şəhər memarlığının əzəmətinə qəsdən diqqət yetirmək faydalıdır. Həmçinin klassik musiqi dinləmək, mürəkkəb elmi ideyaları (məsələn, kvant fizikası və ya kosmosun quruluşu) öyrənmək də ruhu yeniləyən heyranlıq hissini tətikləyir.
Xədicə BAXIŞLI
