RU

Yaşlanmanı yavaşladır, sağlamlığı yaxşılaşdırır - TƏDQİQATÇILAR AÇIQLADI

Ajans.az xəbər verir ki, yaşlanmaya qarşı mübarizədə retinol tərkibli kremlər daha çox diqqət çəksə də, Edith Cowan Universitetinin (ECU) tədqiqatçıları daha  maraqlı bir vasitəyə diqqət çəkirlər: səyahət. 2024-cü ildə “Journal of Travel Research” jurnalında dərc olunan fənlərarası araşdırmada ECU alimləri entropiya nəzəriyyəsini turizmə tətbiq edərək belə nəticəyə gəliblər ki, müsbət səyahət təcrübələri fiziki və zehni sağlamlığı dəstəkləməklə yaşlanmanın bəzi əlamətlərini yavaşlada bilər. Araşdırma səyahətin yaşlanmanı tam dayandırdığını iddia etmir, lakin onu sadəcə gündəlik həyatdan bir fasilə kimi deyil, daha geniş təsirə malik bir amil kimi qiymətləndirir. Səyahət bədənin tarazlığını, dözümlülüyünü və bərpa qabiliyyətini qorumağa kömək edə bilər. Entropiya adətən kainatın nizamsızlığa doğru hərəkəti kimi izah olunur. Sağlamlıq baxımından isə alimlər hesab edirlər ki, yaşanan təcrübələr bədənin nizamlı qalmasına və düzgün işləməsinə ya kömək edir, ya da mane olur. Müsbət səyahət təcrübələri bu nizamsızlığın qarşısını müəyyən qədər ala bilər, stressli və təhlükəli səyahətlər isə əksinə təsir göstərə bilər. ECU-nun doktorantı Fanqli Hu deyib:
"Yaşlanma geri dönməz bir prosesdir. Onu dayandırmaq mümkün deyil, lakin yavaşlatmaq olar". Onun sözlərinə görə, səyahət insanları yeni mühitlərə aparır, hərəkəti artırır, sosial əlaqələri gücləndirir və müsbət emosiyalar yaradır. Bu yanaşma artıq sağlamlıq turizmi, yoqa turizmi və “wellness” turizmi kimi sahələrdə tətbiq olunur. “Turizm yalnız əyləncə və istirahət demək deyil. O, insanların fiziki və psixoloji sağlamlığına da töhfə verə bilər,” – deyə Hu əlavə edib. Hu bildirir ki, entropiya baxımından səyahət terapiyası sağlamlığa müsbət təsir göstərə biləcək bir yanaşma kimi dəyərləndirilə bilər. Bu fikirə görə, müsbət səyahət təcrübələri bədənin əsas sistemlərinə təsir edərək daha sağlam vəziyyətin qorunmasına kömək edir. Səyahət çox vaxt yeni mühitlərlə yanaşı rahatladıcı təcrübələri də əhatə edir. Bu yeni mühitlər bədəni stimullaşdırır, maddələr mübadiləsini sürətləndirir və bioloji sistemlərin düzgün işləməsini təmin edən prosesləri aktivləşdirir. Eyni zamanda, bu təcrübələr bədənin xarici təhlükələri tanıyan və onlara cavab verən adaptiv immun sistemini də gücləndirə bilər. Hu qeyd edir ki, bu proses bədənin özünü qoruma qabiliyyətini artırır:
“Sadə desək, müdafiə sistemi daha dayanıqlı olur. Toxumaların bərpasını və yenilənməsini dəstəkləyən hormonlar ifraz olunur və öz-özünü sağaltma mexanizmləri güclənir.” Rahat səyahət fəaliyyətləri xroniki stressi azaltmağa və həddindən artıq aktiv immun reaksiyalarını sakitləşdirməyə kömək edə bilər. İstirahət əzələ və oynaqlardakı gərginliyi azaldır, maddələr mübadiləsini tarazlaşdırır və bədənin aşınmaya qarşı müqavimətini artırır. Səyahət adətən passiv oturmaqdan ibarət olmur. Gəzintilər zamanı insanlar şəhərlərdə gəzir, təbiətdə yürüş edir, dırmaşır, velosiped sürür və daha çox hərəkətdə olurlar. Bu fiziki aktivlik maddələr mübadiləsini, enerji istifadəsini və qida maddələrinin orqanizmdə dövranını artırır, bu da bədənin bərpa və dayanıqlılıq sistemlərini dəstəkləyir. Hu deyir:
“Bu fəaliyyətlərdə iştirak immun sistemini gücləndirir və bədənin özünü qoruma qabiliyyətini artırır. Fiziki aktivlik qan dövranını yaxşılaşdırır, qida maddələrinin daşınmasını sürətləndirir və tullantıların orqanizmdən çıxarılmasına kömək edir. Orta səviyyəli hərəkət həm sümüklər, əzələlər və oynaqlar üçün faydalıdır, həm də bədənin aşınmaya qarşı müdafiəsini gücləndirir.  2024-cü ildən sonra səyahət terapiyasını sağlamlıq və rifah yanaşması kimi araşdıran tədqiqatlar davam edir. 2025-ci ildə yayımlanan bir araşdırma qeydində bu yanaşma insanların rifahını artıran yeni bir istiqamət kimi təqdim olunub, lakin faydaların mümkün risklərlə birlikdə qiymətləndirilməsinin vacibliyi vurğulanıb. Digər bir 2025-ci il məqaləsində isə səyahət tibbi ilə turizm sahələri arasında daha sıx əməkdaşlıq çağırışı edilib. Eyni ildə aparılan sistemli icmal da göstərib ki, turizm və sağlam yaşlanma mühüm, lakin hələ kifayət qədər araşdırılmamış bir sahədir və daha güclü tədqiqat metodlarına ehtiyac var. Bu nəticələr göstərir ki, səyahət — xüsusilə hərəkət, sosial əlaqə, yenilik və istirahəti birləşdirəndə — sağlamlıq üçün real faydalar verə bilər. Lakin alimlər bu təsirlərin gücünü və kimlər üçün daha faydalı olduğunu hələ də araşdırırlar. Araşdırma eyni zamanda xəbərdarlıq edir ki, hər səyahət avtomatik olaraq sağlamlıq üçün faydalı deyil. Turistlər pis planlaşdırma və ya uyğun olmayan seçimlər nəticəsində yoluxucu xəstəliklər, qəzalar, xəsarətlər, zorakılıq, təhlükəli qida və su kimi risklərlə üzləşə bilərlər. “Digər tərəfdən, turizm də mənfi təcrübələr yarada bilər və bu, sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Bunun ən bariz nümunəsi COVID-19 pandemiyasıdır,” – deyə qeyd olunur.

Əsas nəticə budur: hər səyahət yaşlanmanı yavaşlatmır. Amma düzgün planlaşdırılmış, təhlükəsiz, aktiv və müsbət təcrübələrlə zəngin səyahətlər həm bədən, həm də zehin üçün faydalı ola bilər. Belə səyahətlər yalnız xatirələr yaratmaqla kifayətlənmir, həm də daha sağlam yaşlanmaya dəstək verir.

Избранный
20
7
Ajans.az

10Источники