525.az saytından əldə olunan məlumata görə, ain.az məlumat yayır.
İndoneziyanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Berlian Helminin “525-ci qəzet”ə müsahibəsi
- Cənab səfir, siz bu ilin yanvar ayından İndoneziyanın Azərbaycandakı diplomatik missiyasına rəhbərlik edirsiniz. Bu müddət ərzində ölkəmiz haqqında hansı təəssüratlarınız yaranıb? Azərbaycanla bağlı sizi nə təəccübləndirdi?
- Bəli, mən bu ilin yanvar ayından Bakıya gəlmişəm, ilk dəfə buranı görəndə çox təsirləndim. Azərbaycanın dinamik, canlı mühiti var, ənənə ilə müasirliyin kombinasiyası məni çox təsirləndirdi. Zəngin mədəni irsə malik olan ölkəniz inkişafa və innovasiyaya güclü sadiqlik nümayiş etdirir.
Hesab edirəm ki, bu, Azərbaycan hökumətinin ölkəni daha mütərəqqi istiqamətdə inkişaf etdirmək üçün çox proqressiv bir təşəbbüsü olacaq.
Ən güclü təəssüratlarımdan biri Azərbaycan xalqının mehribanlığı və qonaqpərvərliyi ilə bağlıdır. Həm rəsmi şəraitdə, həm də gündəlik ünsiyyətdə bu münasibəti hər zaman hiss edirəm. Bu açıqlıq diplomatik işimiz və insanlararası əlaqələrimiz üçün çox müsbət bir mühit yaradır. Həmçinin Azərbaycanın infrastruktur və şəhərsalma sahələrindəki inkişaf tempini vurğulamaq istəyirəm. Bu, xüsusən də Bakı şəhərində gələcəyə yönəlmiş vizyonu və inkişafa sadiqliyi əks etdirən gözəçarpan bir irəliləyişdir. Məni bəlkə də ən çox təəccübləndirən ölkənin regiondakı roluna dair strateji məlumatlılığıdır.
Azərbaycan təkcə daxili inkişafına diqqət yetirmir, həm də regionda əsas oyunçu, Cənubi Qafqazda sivilizasiya mərkəzi kimi fəal şəkildə özünü göstərir. Bu, özünəinam və praqmatizmin kombinasiyasına bənzər bir məqamdır ki, olduqca diqqətəlayiq və ümidvericidir.
- Hazırda Bakı-Cakarta münasibətləri necə inkişaf edir? İki ölkə arasında əməkdaşlığın prioritet sahələri hansılardır?
- Bakı ilə Cakarta arasındakı münasibətlər müsbət və konstruktiv şəkildə inkişaf etməyə davam edir. Bu, qarşılıqlı hörmət və bir çox sektorda əməkdaşlığın genişləndirilməsində ortaq maraqla xarakterizə olunur. Son illərdə həm İndoneziya, həm də Azərbaycan müxtəlif səviyyələrdə müntəzəm məsləhətləşmələr də daxil olmaqla, siyasi dialoqun gücləndirilməsinə güclü sadiqlik nümayiş etdiriblər. Bu əməkdaşlıq ikitərəfli əlaqələrin inkişaf etdirilməsi, yeni və perspektivli əməkdaşlıq sahələrinin müəyyən edilməsi üçün möhkəm təməl yaradır. İqtisadi əməkdaşlıq münasibətlərimizdə əsas prioritet olaraq qalır. Xüsusilə enerji, infrastruktur və kənd təsərrüfatı kimi sektorlarda ticarət və investisiyaların genişləndirilməsinə artan maraq var. Azərbaycanın enerji istehsalçısı kimi rolu və İndoneziyanın Azərbaycanın enerji sektoru üçün geniş və dinamik bazarı nəzərə alınmaqla, enerji sektorunda qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığımız üçün çox açıq potensial mövcuddur.
Digər vacib sahə bağlantı və logistikadır. Azərbaycanın Asiya və Avropanı birləşdirən əsas nəqliyyat dəhlizləri boyunca strateji mövqeyi İndoneziyanın qlobal ticarət əlaqələrinin gücləndirilməsindəki daha geniş maraqlarına uyğundur. Bu sahədə əməkdaşlığın gücləndirilməsi ölkələrimiz arasında mal və xidmət mübadiləsini əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdıra bilər.
Mədəni və təhsil mübadilələri də perspektivli və sürətlə inkişaf edən əməkdaşlıq sahələridir. Xalqlar arasında əlaqələrin, akademik əməkdaşlığın və turizmin artırılması qarşılıqlı anlaşmanı daha da dərinləşdirə və uzunmüddətli tərəfdaşlıq üçün möhkəm təməl yarada bilər. Həqiqətən də, insani əlaqələr xalqlarımız arasında davamlı münasibətlərin inkişafı üçün vacibdir. Bundan əlavə, hər iki ölkə Qoşulmama Hərəkatı və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) daxil olmaqla çoxtərəfli platformalarda ortaq mövqeyə malikdir. Ümumilikdə, İndoneziya ilə Azərbaycan arasında münasibətlərin inkişaf perspektivləri çox ümidvericidir.
- İqtisadi və ticarət münasibətləri barədə soruşmaq istəyirəm. Hazırkı vəziyyət necədir və gələcək perspektivlər nələrdir?
- İndoneziya ilə Azərbaycan arasında iqtisadi və ticarət əlaqələri durmadan inkişaf edir. Bununla belə, tam potensialdan hələ də istifadə olunmayıb. Hazırda ölkələrimiz arasında ikitərəfli ticarətin həcmi nisbətən azdır, lakin artım tədricən özünü göstərir. Ticarət çox məhdud çeşiddə malları əhatə edir, İndoneziyadan Azərbaycana xam palma yağı, rezin məhsulları, tekstil, geyimlər və qida məhsulları ixrac edilir. Azərbaycanın İndoneziyaya ixracı nisbətən kiçik və daha məqsədyönlüdür, əsasən enerji ilə əlaqəli məhsullardan və əlbəttə ki, sənaye materiallarından ibarətdir. Ticarət münasibətlərini şaxələndirmək və genişləndirmək üçün əslində, əhəmiyyətli imkanlar mövcuddur. İndoneziya və Azərbaycan bazara çıxışı artırmaq və özəl sektorların iştirakını daha çox təşviq etmək imkanlarını araşdırır, əməkdaşlığın praktik sahələrini müəyyən edirlər. Beləliklə, ticarət, iqtisadi münasibətlərin gələcəyinə baxdıqda, xüsusilə perspektivli olan bir neçə sektor önə çıxır. Enerji sektoru təbii əməkdaşlığımızın əsas sahəsi olaraq qalır. Düşünürəm ki, bu, təkcə neft və qaz deyil, həm də enerji sektorlarını daha çox araşdırmaq istədiyimiz diqqət mərkəzində olan məsələlərdən biridir.
Azərbaycan təkcə Yaxın Şərqdə deyil, dünyada ən mühüm enerji mənbələrindən biridir. Ümid edirəm ki, hökumətlərimiz bu məqsədlə daha məhsuldar ünsiyyət quracaqlar. Bağlantı və logistika bu ticarət-iqtisadi münasibətlərdə çox vacib fürsətdir. Azərbaycan Avro-Asiya nəqliyyat dəhlizindəki əsas mövqelər üzrə İndoneziya məhsulları üçün qapı ola bilər. İndoneziya mallarının Qafqaz, Orta Asiya və ya Avropanın bir hissəsinin bazarlarına çıxarılmasından söhbət gedir. Yəni nəqliyyat əlaqələrinin və təchizat zəncirinin gücləndirilməsi, bu bazarın reallaşması üçün çox vacib olacaq. Bundan əlavə, iki ölkə turizm sektorunda, rəqəmsal iqtisadiyyatda əməkdaşlığın genişləndirilməsinə maraq göstərir ki, bu da daha geniş iqtisadi inkişafa dəstək verəcək. İki ölkə arasında mövcud ticarət çox təvazökar səviyyədədir, amma gələcək perspektiv çox müsbətdir.
- Azərbaycanın İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatına (D-8) üzv olması D-8 üçün nə deməkdir?
- Azərbaycanın D-8-ə qoşulması təşkilatın inkişafında bir sıra mühüm nəticələrə səbəb olan çox əhəmiyyətli bir addımdır. Birincisi, bu, dinamik və inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar arasında iqtisadi əməkdaşlıq platforması kimi D-8-in artan cəlbediciliyini və əhəmiyyətini əks etdirir.
Azərbaycanın üzvlüyü təşkilatı əvvəlki coğrafi konsentrasiyasından kənara çıxarır və daha inklüziv, xaricə yönəlmiş bir qrup kimi imicini gücləndirir. İkincisi, Azərbaycanın Asiya ilə Avropanın kəsişməsində yerləşən strateji coğrafi mövqeyinə əhəmiyyətli dərəcədə əlavə dəyər gətirir.
Asiya ilə Avropa arasında kəsişmə nöqtəsi olan Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, nəqliyyat və enerji daşınmaları üçün iki qitə arasında tranzit mərkəzi mövqeyi sayəsində D-8 üzvlərimizə asanlıqla əlaqələr qurmağa imkan verir. Bu, D-8-i daha da gücləndirəcək və əlaqələrdə çox böyük potensial yaradacaq.
- Enerji sahəsinə toxundunuz, istərdim deyəsiniz, bu sahədə əməkdaşlığın inkişafını necə görürsünüz?
- Əvvəl dediyim kimi, İndoneziya ilə Azərbaycan arasında enerji əməkdaşlığı çox ümidverici, çox perspektivli və potensial əməkdaşlıq sahəsidir. Çünki enerji hələ də bəşəriyyətin təməlidir. Enerji olmasaydı, biz indi yaşamırdıq. İndoneziya və Azərbaycan arasında enerji əməkdaşlığı çox strateji bir əməkdaşlıqdır. Həmçinin enerji sektorunun genişləndirilməsini, daha da inkişaf etdirilməsini xüsusən də iki strategiya ilə nəzərdən keçiririk. Birincisi, neft və qaz ticarətinin dayanıqlılığını qoruyub saxlamağımızdır. Digər vacib olan isə birgə hasilat və emaldır. Beləliklə, neft və qazın hələ də aktual olmasına ehtiyacımız var. Qeyri-neft və qaz enerjisi də çox perspektivli əməkdaşlıq sahəsidir.
- Yaxın Şərqdəki münaqişə İndoneziyanın enerji təchizatına necə təsir edib? Ölkəniz hansı alternativləri nəzərdən keçirir?
- Bilirik ki, münaqişə enerji dayanıqlılığına təsir göstərib. Yaxın Şərq məsələsindəki inkişaf, xüsusən də Hörmüz boğazından keçən çox vacib tranzit marşrutları ətrafındakı yüksək gərginlik, İndoneziyanın Yaxın Şərqdən enerji təchizatını pozan nəticələrə gətirib çıxarıb. Ona görə də bu, İndoneziyanın artıq yalnız Yaxın Şərq neft və qazından asılı olmaması üçün çox vacib bir məsələdir. İndoneziya enerji mənbələrini digər mənbələrdən şaxələndirməlidir.
İnanıram ki, Azərbaycanın əhəmiyyətli neft və qaz ehtiyatları var və İndoneziyanın enerji təchizatçısı olması üçün böyük potensiala malikdir. Buna görə də, düşünürəm ki, mənim vəzifəm İndoneziyanın Azərbaycanı enerji tərəfdaşı kimi necə cəlb edə biləcəyini, xüsusən də neft və qaz tədarükü baxımından araşdırmaq olacaq. Yəni Hörmüz boğazından deyil, Orta Dəhlizdən. Orta Dəhlizdən keçərək Azərbaycandan Xəzər dənizi vasitəsilə Qazaxıstana, Qazaxıstandan Özbəkistana, oradan da birbaşa Çinə, Çindən gəmi ilə İndoneziyaya çatdırılma. Bu, çox təhlükəsizdir. Əks təqdirdə, əgər biz Yaxın Şərq neft və qazından asılı qalmağa davam etsək, qiymətlər çox dəyişkən olacaq. Lakin Azərbaycan kimi digər mənbələrə baxsaq, İndoneziya neft və qaz bazarı üçün vəziyyət sabit olacaq. Ona görə də mən gələcəkdə İndoneziya bazarında neft və qaz təchizatçısı kimi Azərbaycana güvənirəm.
- Bu il Dünya Şəhərsalma Forumunun On Üçüncü Sessiyası (WUF13) Azərbaycanda keçiriləcək. İndoneziya bu tədbirdə yüksək səviyyədə təmsil olunacaq?
- İndoneziyanı əlbəttə ki, yüksək səviyyəli rəsmilər təmsil edəcək. Bu, çox vacib tədbirdir, çünki forumda qaldırılan məsələ bizim ümumi maraqlarımız, İndoneziyanın maraqları və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı çərçivəsində Azərbaycanın maraqları üçün çox aktualdır. İndoneziyanın bu Forumda iştirakı dayanıqlı inkişafı daha da aktuallaşdırmaq üçün çox vacibdir.
- Həm İndoneziya, həm də Azərbaycan cəlbedici turizm məkanlarıdır. Bu sahədə əməkdaşlığın inkişafı üçün nə etmək lazımdır?
- Birincisi, bağlantı vacibdir. Mən artıq rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat naziri Rəşad Nabiyevlə görüşmüşəm və Azərbaycan Hava Yolları (AZAL) ilə İndoneziyanın “Garuda Indonesia” milli aviaşirkəti arasında birbaşa uçuşlar barədə razılığa gəlmişik. İkinci sxem isə təkcə AZAL ilə deyil, həm də Garuda, AZAL və Türk Hava Yolları ilə birgə uçuşlar təşkil etməkdir. Həmçinin, Ümrə və Həcc ziyarətləri daxil edilməklə üçtərəfli əməkdaşlıq da təklif edilib. Yəni İndoneziya-Ciddə-Bakı, Bakı-Ciddə-İndoneziya və ya İndoneziya-Bakı-Ciddə və əksinə. Beləliklə, “Garuda”, THY və AZAL arasında birgə əməkdaşlıqla üçtərəfli uçuş təşkil etmək olar. Bunu araşdırma prosesindəyik, ümid edirik ki, nəticə müsbət olacaq.
Başqa bir məsələ turizm paketinin tətbiqidir. Biz tur paketini təşviq etmək üçün əməkdaşlıq edə bilərik. Siz İndoneziya tur paketini Azərbaycanda təbliğ edirsiniz, mən İndoneziyada Azərbaycan tur paketini təşviq edirəm.
- Cənab səfir, sonda soruşmaq istərdim ki, burada olduğunuz müddətdə iki ölkənin xalqları, adət-ənənələri və mədəniyyətləri arasında hansı oxşarlıqlar müşahidə etmisiniz?
- Mən insanlarımızın mehribanlığını, qonaqpərvərliyini qeyd etmək istəyirəm. Qonaqlara qarşı həmişə xoş jestlər edirik, nəzakət göstəririk. Bu, Asiya ölkələri ilə eyni dəyərlərə sahib olduğumuzu əks etdirir. Siz Cənubi Qafqazdasınız, mən Cənub-Şərqi Asiyadanam. Uzaq məsafədəsiniz, amma fərqli üslubda eyni dəyərlərimiz var. İkincisi dindir. Bizim eyni dinimiz var, İndoneziya və Azərbaycan müsəlman ölkələrdir.
Mədəniyyət, musiqi, rəqs, poeziyada da oxşarlıq var. Azərbaycan və İndoneziyanın Asiya musiqi üslubları alətlər, sözlər baxımından eynidir.
Poeziyada Leyli və Məcnun, Nizami Gəncəvinin irsi kimi nümunələr var. Bəli, incəsənətdə, musiqidə, rəqsdə oxşarlıq var. Oxşarlıq həyat tərzində də, mədəni davranışda da özünü göstərir. İş vərdişlərində də həmçinin, azərbaycanlılar da indoneziyalılar kimi çalışqandırlar. Bir də biz çox dəqiqik, görüş üçün təyin olunmuş vaxta riayət edirik.
Pərvanə SULTANOVA
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün ain.az saytını izləyin.
