Rur Universitetinin Boxum mütəxəssislərinin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu Yer kürəsinin gecə işıqlandırmasının təhlilini təqdim edərək, onun əhəmiyyətli regional heterojenliklə artdığını aşkar edib.
Hafta.az “Nature” jurnalına istinadla xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələrinə görə, planet qlobal miqyasda gecələr daha parlaq olmağa davam edir, lakin bu dəyişikliklər son dərəcə qeyri-bərabər şəkildə baş verir.
Peyk müşahidələrinə görə, gecə işıqlandırma səviyyələri 2014-2022-ci illər arasında hər il orta hesabla təxminən 2 faiz artıb. Ümumi artım təxminən 16 faiz olub, lakin bu rəqəm fərqli tendensiyaları gizlədir.
Tədqiqatın müəlliflərindən biri Kristofer Kiba qeyd etdiyi kimi, işıqlandırmanın artdığı bölgələrdə işıq emissiyalarının artması 34 faizə çatıb, digər ərazilərdə isə təxminən 18 faiz azalma qeydə alınıb. Bu, proseslərin yüksək yerli dəyişkənliyini göstərir.
Parlaqlıqda ən əhəmiyyətli artım Çin və Hindistan da daxil olmaqla, sürətli urbanizasiyaya məruz qalan ölkələrdə müşahidə olunur. Eyni zamanda, bir sıra sənayeləşmiş ölkələrdə işıq emissiyalarında azalma qeydə alınıb ki, bu da enerjiyə qənaət edən texnologiyaların tətbiqi və işıq çirkliliyini azaltmaq üçün tədbirlərin görülməsi ilə əlaqələndirilir.
Xüsusilə, Fransada gecə işıqlandırmasının təxminən üçdəbir azalması həmin saatlarda küçə işıqlarının söndürülməsi praktikası səbəbindən qeydə alınıb. Ümumilikdə, Avropa üzrə peyk ölçmələri işıq emissiyalarında təxminən 4 faiz azalma göstərir.
Tədqiqat Yer müşahidə peyklərində quraşdırılmış VIIRS “Gündüz-gecə zolağı” cihazlarının məlumatlarına əsaslanır. Sistem gecə planetin səthinin yüksəkkeyfiyyətli şəkillərini (hər piksel üçün təxminən 0,5 km) təqdim edir və 70° şimal enliyindən 60° cənub enliyinə qədər dəyişiklikləri qeydə alır.
Müəlliflər qeyd edirlər ki, əsas yeniliklərdən biri orta aylıq və ya illik məlumatlardan daha çox, gündəlik müşahidələrdən ən yüksək zaman həllinə malik materialların istifadəsi olub. Bu, gecə işıqlandırmasının strukturunda daha sürətli və lokal dəyişiklikləri müəyyən etməyə imkan verib.
Məlumatların emalı metodlarının təkmilləşdirilməsinə xüsusi diqqət yetirilib. Xüsusilə, peykin müşahidə bucağını nəzərə alan və həm sıx şəhər ərazilərində, həm də yaşayış məntəqələrində işıqlandırmanın daha dəqiq qiymətləndirilməsinə imkan verən bir alqoritmdən istifadə edilib.
Tədqiqatçıların fikrincə, gecə işıqlandırmasının monitorinqinin praktik əhəmiyyəti var: süni işıq elektrik enerjisinin əhəmiyyətli bir istehlakçısı olaraq qalır, işığın çirklənməsi isə ekosistemlərə və canlı orqanizmlərin bioritmlərinə təsir göstərir.
