Brüssel Yaxın Şərqdəki razılaşmanın iqtisadi və təhlükəsizlik yükünün əsas hissəsinin üzərinə düşəcəyindən narahatdır...
Müəllif: Nikolas Vinokur
Politico nəşri, ABŞ
Donald Tramp problemlər yaradır. Avropa isə onları həll etməli olur və ya ən azı nəticələrin aradan qaldırılması üçün yüksək qiymət ödəyir.
Avropa İttifaqında narahatlıq doğuran məsələ ondan ibarətdir ki, ABŞ prezidentinin İranla atəşkəs razılaşmasını elan etməsindən sonra bu ssenari Hörmüz boğazında yenidən təkrarlana bilər. Bu barədə Aİ-nin beş diplomatı və rəsmisi məlumat verib.
Avropa liderləri artıq döyüş əməliyyatları dayandıqdan sonra bu mübahisəli dəniz yolunun açılmasına kömək edəcəklərinə söz veriblər.
Fransa, Almaniya və Böyük Britaniya indi gəmilərin müşayiəti və boğazın minalardan təmizlənməsi kimi bahalı əməliyyatların xərclərini qarşılamağa məcbur qala bilər. Bundan əlavə, onların kommersiya gəmiləri müharibədən əvvəl mövcud olmayan yüksək rüsumlar ödəməli ola bilər.
Çərşənbə günü Tramp bildirib ki, o, İran və Omanla birlikdə belə rüsumların tətbiqi üçün “birgə müəssisə” yaradılmasını nəzərdən keçirir.
Buna əlavə olaraq, əgər atəşkəs qüvvədə qalarsa, Avropanın enerji xərclərinin həftələr, hətta aylar ərzində yüksək səviyyədə qalacağı gözlənilir.
Ümumi tendensiya aydındır: Avropa getdikcə daha çox yalnız ona görə ödəyir ki, getdikcə daha qeyri-sabit hala gələn transatlantik ittifaqın bir hissəsi olaraq qalsın.
“Bu artıq bir tendensiyadır. Qəzzada biz bərpa işlərinin xərcini ödəyəcəyik. Ukraynada müharibəni faktiki olaraq biz maliyyələşdiririk. İndi isə, ehtimal ki, Hörmüz boğazının təmizlənməsi üçün də ödəməli olacağıq”, deyə Avropa Parlamentinin xarici işlər komitəsinin üzvü, ispan deputat Naço Sançes Amor bildirib. O əlavə edib ki, NATO qarşılıqlı sədaqətə əsaslanmalıdır. Amma indi bu, başqa cür işləyir.
Növbəti böyük çağırış
Trampın Vaşinqton vaxtı ilə çərşənbə axşamı axşam İranla atəşkəs razılaşmasını elan etməsindən bir neçə saat sonra Aİ liderləri diplomatik uğuru alqışlayıblar.
Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayen sosial şəbəkədə yazıb ki, son anda əldə olunan razılaşma “çox ehtiyac duyulan” gərginliyin azaldılmasını təmin edib.
Lakin bu rahatlamaya baxmayaraq, liderlər artıq növbəti ciddi çağırışa – boğazın necə yenidən açılacağına hazırlaşırlar.
Fransa prezidenti Emmanuel Makron bildirib ki, Fransa da daxil olmaqla 15 ölkədən ibarət qrup “şərait imkan verən kimi” Hörmüz boğazından dəniz nəqliyyatının bərpasına kömək edəcək.
Bunu demək asandır, lakin həyata keçirmək çətindir. Bir neçə ölkənin, o cümlədən Aİ üzvü olmayan Avstraliya və Böyük Britaniyanın dəniz qüvvələri arasında yük bölüşdürülməsinə baxmayaraq, belə əməliyyatın dəyəri çox yüksək olacaq.
1987–1988-ci illərdə ABŞ-nin rəhbərliyi ilə keçirilən “Earnest Will” əməliyyatı müttəfiqlərə yüz milyonlarla dollara başa gəlmişdi və inflyasiya nəzərə alınarsa, bu gün həmin məbləğ 1 milyard dolları aşa bilər.
Böyük Britaniyanın xarici işlər naziri İvet Kuper də boğazın açılmasının vacibliyini qeyd etsə də, onun açıqlamaları daha çox “münaqişənin tez bir zamanda həllinə” yönəlib, nəinki hərbi müşayiət və minalardan təmizləmə əməliyyatlarına.
Həqiqətən də, Tramp atəşkəsi elan edən kimi, Böyük Britaniyanın baş naziri Kir Starmer və Aİ-nin baş diplomatı Kaya Kallas Yaxın Şərqə yollanıblar ki, bu razılaşmanı daimi etsinlər.
Starmerin ofisi bildirib ki, o, Hörmüz boğazında gəmiçilik azadlığının bərpası üçün “praktik tədbirlər” barədə Körfəz ölkələrinin liderləri ilə əlavə danışıqlar aparacaq. Kaya Kallas isə Səudiyyə Ərəbistanının xarici işlər naziri və Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının baş katibi ilə görüşəcək.
“Əsas məsələ bu atəşkəsin davamlı olmasıdır”, deyə anonim qalmaq istəyən Aİ diplomatı bildirib.
Onun sözlərinə görə, Fransa, Almaniya və Böyük Britaniyanın boğazın təmizlənməsi ilə bağlı vədi “şərtsiz çek” deyil və bu belə anlaşılmalıdır: “Biz kömək etməyə hazırıq – amma uyğun şərtlər daxilində”.
Əgər minalardan təmizləmə əməliyyatı tələb olunmasa belə, Avropa yenə də bir müddət müharibənin enerji bazarlarına təsirini hiss edəcək.
Fransa hökumətinin nümayəndəsi yanacaq qiymətlərinin nə vaxt düşə biləcəyi ilə bağlı suala cavab verərkən bildirib: “Mən ehtiyatlı olardım. Biz əvvəllər də qiymətlərin düşəcəyi ilə bağlı açıqlamalar eşitmişik, amma bu, istehlakçılara çatmayıb”.
Dünyaya iradə yeritmək
Bu ehtiyatlı yanaşma ayın sonunda Kiprin Nikosiya şəhərində keçiriləcək qeyri-rəsmi Aİ sammitində də davam edəcək.
Liderlər İran müharibəsinin nəticələri ilə yanaşı, Ukraynanın maliyyələşdirilməsi məsələsini də müzakirə edəcəklər.
Aİ diplomatının sözlərinə görə, əsas nəticə ondan ibarətdir ki, Avropa hələ də qlobal səviyyədə kifayət qədər güclü deyil.
“Bizim dünyaya öz iradəmizi qəbul etdirəcək klassik mənada sərt gücümüz yoxdur”, – deyə o bildirib.
“Biz danışıqlarda ilişib qalırıq, kompromislər axtarırıq və nəticələri minimuma endirməyə çalışırıq”.
Poliqon.info
