ABŞ Prezidenti Donald Trampın Ağ Evdə keçirdiyi son brifinqdə İrana qarşı səsləndirdiyi bəyanat beynəlxalq münasibətlər sistemində son onilliklərin ən gərgin anlarını yaşadır. “İranı bir gecədə məhv edərəm – bu, sabah gecə ola bilər” ifadəsi sadəcə bir siyasi ritorika deyil, Vaşinqtonun hərbi doktrinasında kəskin və aqressiv bir dönüşün göstəricisidir. Trampın müəyyən etdiyi vaxt limitinin aprelin 7-si, yerli vaxtla saat 08:00-da başa çatması faktiki olaraq diplomatik masanın devrildiyini və barmağın tətikdə olduğunu sübut edir.
Ekspertlər bu xəbərdarlığın arxasında dayanan hərbi gücü analiz edərkən, bunun adi hava hücumu ilə məhdudlaşmayacağını vurğulayırlar. “Bir gecədə məhv etmək” potensialı yalnız taktiki nüvə silahlarından və ya görünməmiş dağıdıcı gücə malik kütləvi qırğın vasitələrindən istifadə ssenarisini gündəmə gətirir. Bu isə Fordo və Natanz kimi dərin bunkerlərdə yerləşən nüvə mərkəzlərinin yer üzündən silinməsi deməkdir. Dünya birliyi indi nəfəsini dərərək Vaşinqtondan gələcək növbəti əmri və ya Tehranın bu sarsıdıcı təzyiq qarşısında atacağı geri addımı gözləyir.
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan siyasi şərhçi Elçin Xalidbəyli qeyd edib ki, Trampın bu gedişi beynəlxalq təhlükəsizlik arxitekturasını kökündən sarsıdır: “Donald Trampın bu çıxışı klassik diplomatiyanın tamamilə iflas etdiyini göstərir. Burada söhbət artıq iqtisadi sanksiyalardan və ya siyasi təzyiqlərdən getmir; ABŞ birbaşa dövlət varlığını hədəf alan hərbi ultimatum dilinə keçib. Trampın ‘bir gecədə məhv edərəm’ deməsi, Pentaqonun masasında artıq ən radikal və dağıdıcı planların hazır olduğundan xəbər verir. Bu, həm də regionun digər oyunçularına – Rusiya, Çin və İsrailə ünvanlanmış bir mesajdır ki, ABŞ Yaxın Şərqdəki düyünü bir zərbə ilə kəsməyə hazırdır”.
Onun sözlərinə görə, qoyulan vaxt məhdudiyyəti İran hakimiyyətini küncə sıxışdırmaq məqsədi daşıyır: “7 aprel saat 08:00 ultimatumu İran üçün ‘ya təslim ol, ya da yox ol’ seçimidir. Lakin bu cür kəskin addım bumeranq effekti də verə bilər. Əgər ABŞ doğrudan da taktiki nüvə silahına və ya genişmiqyaslı dağıdıcı zərbələrə əl atsa, bu, təkcə İranın sonu deyil, həm də qlobal müharibənin başlanğıcı ola bilər. Belə bir ssenaridə enerji bazarlarının çökməsi, qaçqın axını və nüvə tozunun yaradacağı ekoloji fəlakət qaçılmazdır. Trampın bu qumarı ya onu tarixin ən qətiyyətli lideri edəcək, ya da dünyanı böyük bir xaosun içinə sürükləyəcək”.
Tunar,
NOCOMMENT.az
