Ölüm yatağında olanlarla işləyən mütəxəssislər həyatın sonunu necə sakit və daha rahat etmək barədə fikirlərini bölüşüblər.
Azpost.info bildirir ki, bu barədə The Washington Post qəzeti məlumat verib.
İnsanın ömrünün sonunu “doul” adlandırılalan mütəxəssislərin müşayiət etməsi nadir haldır, lakin bu cür mütəxəssislər tədricən ortaya çıxır. Bu mütəxəssislər adətən diqqətli və empatikdirlər, ən çətin anlarda yanında ola bilirlər, həm insanı, həm də yaxınlarını dəstəkləyirlər.
Doullar tibb işçisi hesab edilmir. Bir qayda olaraq, ciddi peşəkar təlim keçmirlər. Lakin onlar artıq bəzi hospislərdə, xüsusən də ABŞ-da mövcuddurlar. Ömrün sonunda insanlarla daimi qarşılıqlı əlaqə vasitəsilə bu mütəxəssislər ölüm haqqında unikal bir anlayış inkişaf etdirirlər. Onlar müşahidələrini jurnalistlərlə bölüşüblər.
Ömrün sonunda sakitlik tapmağa nə kömək edir?
Mütəxəssislərə görə, “yersiz” mövzu sayılmasına baxmayaraq, ölüm haqqında danışmaq insan təcrübəsinin təbii bir hissəsidir. Onların fikrincə, bədən bu prosesin necə işlədiyini intuitiv olaraq “bilir”. Şimali Kaliforniyalı doul, “Ən vacib olanlar: Ölümdən həyat dərsləri” kitabının müəllifi və Vermont Universitetinin professoru Dayan Batton qeyd edir ki, insan bu dünyaya gələ bildiyi kimi, onu tərk də edir.
Ciddi xəstəlikləri olan insanlar üçün bu keçid bəzən çoxdan gözlənilən bir rahatlama kimi yaşanır. O, müşahidə edib ki, uzun müddət ağrı və məhdudiyyətlərlə yaşayan bir çox şəxslər ömrünün sonunda daha sakitləşirlər. Vacib söhbətləri başa çatdırmaq bacarığı da əhəmiyyətli bir rahatlama gətirir. İnsanlar tez-tez deyilməyən sözlərdən – üzr istəmdiklərindən, aydınlaşdırmadıqları münasibətlərdən, köhnə kin-küdurətlərdən narahatdırlar. Lakin baş tutmamıış səyahətlər və ya itirilmiş qazanclar barədə peşmançılıq daha az xatırlanır.
İnsanların yaxınlarına danışmağa vaxtları çatmayan şeylərə görə peşman olma ehtimalı daha yüksək olur.
Xospis müalicəsi alan xəstələr son günlərinin atmosferi üçün əvvəlcədən plan qura bilərlər. Məsələn, sevdiyiniz musiqini ifa etmək, özünüzü mənalı şeylərlə və yaxınlarınızla əhatə etmək – bəzən hətta ev heyvanlarını dəvət etmək. Bu, həm şəxs, həm də ailəsi üçün daha sakit bir mühit yaratmağa kömək edir.
Doullar həmçinin şəxsin kifayət qədər ağrı kəsici almasını və əzab çəkməməsini təmin etməyə kömək edir. Düzgün təyin olunmuş dərmanlar bu dövrü daha yumşaq və daha rahat edə bilər, narahatlığı azaldır və rahatlamağa kömək edir.
İnsanlar ölümdən əvvəl nələr yaşaya bilər?
Bəzi doullar bildirirlər ki, ölümdən bir müddət əvvəl insanlar bəzən mərhum yaxınları ilə görüşündən danışırlar. Bu, həyatın bitməsindən bir neçə gün əvvəl baş verə bilər. Dayan Batton müştərilərinin illər əvvəl vəfat etmiş insanlara müraciət etdiyini və ya qohumlarının adlarını çəkdiyi halları xatırladıb.
Bəzi mütəxəssislər bu cür təcrübələri qavrayış xüsusiyyətlərinə aid edirlər, digərləri isə onların bir növ “vida ziyarəti” olduğunu irəli sürürlər. Çikaqodakı Waxwing Journeys-in təsisçisi Erika Rid Gerdes hesab edir ki, belə vəziyyətlərdə mübahisə etmək deyil, insanı dəstəkləmək vacibdir. Onların fikirlərindən asılı olmayaraq, diqqətlə qulaq asmaq və təcrübələrinə hörmət etmək vacibdir, çünki onlar üçün bu, reallıqdır.
Ölüm haqqında əvvəlcədən düşünmək niyə vacibdir?
Bir çox mədəniyyətdə ölüm qorxulu bir şey kimi deyil, təbii bir mərhələ və ya keçid kimi qəbul edilir. Bu cür düşüncələr çətin ola bilsə də, doullar onlardan qaçmağı məsləhət görmürlər.
Onlar inanırlar ki, öz ölümlülüyü haqqında müntəzəm olaraq düşünmək yalnız ölümü qəbul etməyi asanlaşdırmır, həm də həyatın özünü daha mənalı edir. İnsanlar tez-tez eyni suallar barədə narahat olurlar: həqiqətən sevirdilərmi, fərq yarada biliblərmi, həyatlarının mənası varmı?
Batton özünüzü həyatınızın sonunda təsəvvür etməyi və həmin anda həqiqətən nəyin vacib olacağını düşünməyi tövsiyə edir. Bu, indi prioritetlərinizi yenidən qiymətləndirməyə kömək edir.
