ain.az, Mia.az portalına istinadən məlumat yayır.
Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi, Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun keçmiş birinci müavini, III dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri İsa Nəcəfov “Yeni Sabah”a müsahibə verib.
Mia.az müsahibədə maraqlı tarixi fakt və sirlərin açılmasını nəzərə alaraq, onu təqdim edir:
- İsa müəllim, Siz siyasi detektiv janrında bir neçə əsərin müəllifisiniz. Özünüzü bədii yaradıcılıqla ifadə etmək hansı ehtiyacdan yarandı?
- Hüquq fakültəsinin 5-ci kursunda oxuyanda, ikinci semestrdə bizə elmi kommunizm predmetindən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının baş katibi Brejnevin "Kiçik torpaq" əsəri tədris olunurdu. Kitabda Böyük Vətən Müharibəsi dövründə almanlarla SSRİ ordusu arasında gedən müharibə zamanı Qara Dənizdə kiçik bir adada gedən döyüşlərdən bəhs edilmiş, almanların nə qədər canlı qüvvə, hərbi təyyarələr cəlb edərək vuruşması, bizimkilərin də bunları məğlub etmələri təsvir olunmuşdu.
Ümumiyyətlə, hərb sənəti məni maraqlandırır. Bu kitabı oxuyandan sonra mən müharibə tarixinə dair çap olunmuş ədəbiyyatları tapdım. Deməli, Xruşşovun dövründə çap edilmiş və müharibə tarixindən bəhs edən 6 cildliyini əldə etdim. Kitabı oxudum ki, görüm “Kiçik Torpaq” kitabında bəhs edilən Qara Dəniz döyüşləri olub, yoxsa yox? Amma mən o kitabda həmin döyüşlər haqqında heç nə tapa bilmədim.
“Kimlərinsə siyasi maraqlarından zaman-zaman tarixi faktları dəyişdirirlər”
Brejnevin də dövründə Böyük Vətən Müharibəsinə aid olan 12 cildlik kitabı var idi. Onu da vərəqlədim, araşdırdım, orda da belə bir əməliyyatın bizimkilər tərəfindən aparılması ilə bağlı məlumata rast gəlmədim.
Dərsdə müəllim həmin kitabı danışmaq üçün məni qaldırdı. Danışdım, amma dedim ki, müəllim, mən oxuduğum kitablarda bu məlumatları tapa bilmədim.
Məndə belə bir təəssürat yarandı ki, kimlərinsə siyasi maraqlarından zaman-zaman tarixi faktları dəyişdirirlər. O 6 cildlik kitabda Böyük Vətən Müharibəsindəki bütün qələbələr Xruşşovun adına bağlanırdı. Sanki qələbə onun fəaliyyəti sayəsində olub. 12 cildlikdə də eyni şəkildə bütün uğurlar Brejnevin adı ilə bağlanırdı. Halbuki müharibə dövründə Brejnev son aylarda bir ordunun siyasi rəhbəri olub. O, böyük əməliyyatlara rəhbərlik eləməyib. Mən bu barədə fikirlərimi deyəndə müəllim mənimlə razı olmadı. Sonra çıxdıq tənəffüsə, bütün tələbə yoldaşlarım üstümə töküldülər ki, sən prokurorluqda işləmək istəyirsən, indi gedib deyəcəklər ki, Brejnevi tənqid edib, yalan yazdığını deyirsən. Dedim, mən kitabları oxuyub həqiqəti dedim. Mən oxuduğum kitablara baxıb görsünlər ki, Qara Dənizdə, kiçik bir adada Sovet ordusu belə bir əməliyyat keçiribmi ya yox?
Özümün bədii yaradıcılığa marağıma gəlincə isə... Heydər Əliyev hakimiyyətə gələndən sonra dövlətin formalaşması başa çatması ilə məndə belə bir fikir yarandı ki, 1990-cı illərdə Heydər Əliyevə dəfələrlə olan sui-qəsdlərə dair cinayətlər və dövlət çevrilişinə cəhdlərin tarixi nə vaxtsa, kimlərinsə tərəfindən dəyişdirilə bilər.
Buna görə də dövlət çevrilişinə qəsdlərlə bağlı məhkəmələr tərəfindən hökm çıxarılmış və o dövrdə qüvvədə olduğu üçün ləğv edilməyən cinayət işlərinin materialları əsasında kitab yazmağın mümkün olduğunu düşündüm. Ki, gələcəkdə bizim tariximiz dəyişdirilə bilməsin, ədalətlilik və obyektivlik öz qüvvəsində qalsın. Bu məqsədlə "Gecəyarısı qətl", "Naşirin ölümü" kitablarını yazdım.
Sonra başqa bir fakt da oldu. Bir dəfə tələbə yoldaşım Qasımla oturub “Azərbaycan” qəzetini oxuyurduq. Baxdıq ki, Ramil müəllim qəzetə müsahibə verib. Müsahibədə deyir ki, 1993-cü ildə mən Naxçıvanda daxili işlər naziri olanda filan qədər silah topladıq, cəbhəçiləri tərksilah etdik. Tələbə yoldaşım Qasım da həmin dövrdə Şərur rayonunun prokuroru olub. Faktiki olaraq, əhalidən və qanunsuz silahlı dəstələrdən silahları toplayan prokurorluq idi. Biz silahları toplayıb, Daxili İşlər Nazirliyinə verirdik, onlar da qeydiyyata salırdılar. O zaman mən Qasıma dedim ki, darıxma, bu səhvimizi aradan qaldıracağıq. Ona görə də “Acı həqiqətlər” adlı bir kitab buraxdıq. 1990-cı illərdə baş verən hadisələri, yenə də sənədlər əsasında o kitabda yazdıq.
Kitabın adı nə üçün “Acı həqiqət”dir? Ulu Öndər bizdən bircə şey tələb edirdi. Siz mənə şirin yalan yox, acı həqiqəti deyin. Ulu Öndər zəngin bir həyat təcrübəsinə, eyni zamanda Allahın verdiyi bir qabiliyyətə - hikmətə malik idi. O, gələcəyi çox yaxşı görürdü. Tarixdə ən böyük şəxsiyyətlər həqiqət əsasında yüksələ biliblər, həqiqətpərəstliyi ilə qələbə çalıblar. Əmir Teymurun bir möhüründə farsca bu söz yazılmışdı: "Güc həqiqətdədir". Kim həqiqəti bilirsə, o da zəfər çalacaq. Çünki Ulu Öndər Heydər Əliyev hər hansı məsələ üzrə həqiqəti ortaya çıxarmadan qərar qəbul eləməzdi. O əvvəlcə özü üçün həqiqəti, acı da olsa, müəyyən edər, ondan sonra qərar qəbul edərdi. Bu həm ədalətli olur, həm də hamı tərəfindən qəbul edilir. Ona görə də o kitabın adını "Acı həqiqət" qoyduq. Bu faktlar məni məcbur elədi ki, müəyyən dərəcədə yaradıcılıqla məşğul olum.
- Əsərlərinizdə Eldar Həsənov, Ramil Usubov mənfi formada təqdim olunur. Onlarla münaqişənizin kökündə nə dayanırdı? Bu münaqişələr o qədər uzun sürmüşdü ki, bir vaxtlar mətbuat səhifələrinə qədər çıxmışdı.
- Ramil müəllim bu gün də mənim dostumdur. Hər kəsin bir xarakteri var. Hər kəsin hər hansı bir hüquqi faktı öz yanaşması var. Bizim yanaşmamız tamamilə fərqli idi. Ramillə mənim aramda o qədər də ziddiyyət yox idi. Əsas mənimlə Eldar Həsənov arasında ziddiyyət var idi. Bu ziddiyyətin kökündə də həqiqət, ədalətə münasibət dururdu.
Heydər Əliyev Eldar Həsənova dedi ki, tutan da sən, alan da sən...
Eldar Həsənov polisdən gəlmişdi. Prokurorluq isə tamamilə başqa bir təşkilatdır. Prokurorluğun 80 illiyində Ulu Öndər prokurorluğu cəmiyyətin elitar bir orqanı, dövləti qoruyan əsas sütun adlandırırdı.
1990-cı illərdə baş vermiş siyasi hadisələrlə əlaqədar bütün yük prokurorluğun üstünə düşdü. Qanunçuluğu yaratmadan cəmiyyətdə əmin-amanlıq qorumaq mümkün deyil. Aristotelin “Siyasət” kitabında yazılıb ki, “əgər cəmiyyət qarışırsa, sən qanunlarla idarə et”.
Onun yolu başqa idi. Bizim məsələmizi müzakirə edəndə mən neçə qəsdən adam öldürmə faktını nümunə gətirdim ki, bu qətllərin üstü açılmadığı halda, istintaqını dayandırıblar. Qatilləri, həbs etmək əvəzinə, buraxıblar. Onları təqib etməyiblər. Ədalət mühakiməsi həyata keçirilməyib. Nə var-nə var, ölənlər kimsəsiz və yaxud müdafiəsiz insanlar olublar. Mən ona (Eldar Həsənova) həmişə deyirdim ki, qanunu tapdalamaq olmaz. Çünki qanun bir gün işləyəcək, iti bıçaq kimi kəsəcək. O mənimlə razılaşmırdı. O, son illər artıq hakimiyyət uğrunda mübarizə aparırdı.
- Eldar Həsənovun hakimiyyət uğrunda mübarizəsini nədə görürdünüz?
- Onun hərəkətlərində. Kifayət qədər kütləvi informasiya vasitələrini əlinə almışdı. Bir çox mətbuat orqanları onun əlində idi.
- Mətbuat üzərində təsir imkanları, Sizə görə, hakimiyyət iddiasıdır?
- Bəli, bu, hakimiyyət iddiası idi. Ulu Öndər bizim məsələmizi müzakirə edəndə ona bir sual verdi. Soruşdu ki, “Eldar Həsənov, tutan sənsən, alan sənsən, amma sən jurnalistlərin dostu olursan, mən düşməni. Bu nə məsələdir?”
“Gündüzün qardaşı onu mediadan uzaqlaşdırdı”
“Azadlıq” qəzeti var idi. O vaxt qəzetin baş redaktoru Mirzə Ələkbər Sabirin nəvəsi Gündüz Tahirli idi. Gündüzün qardaşı bir gün idmanda mənimlə görüşdü, söhbət elədik. Onun bir problemi var idi, kömək elədim. Sonra Gündüzü mediadan uzaqlaşdırdı. Dedim niyə? Dedi, Eldar ona filan qədər pul göndərirdi, deyirdi İsa haqqında yaz. Sonra mən bir dəfə Gündüzlə görüşəndə dedim, yekə kişisən, pul alırsan, heç olmasa, düzünü yaz, yalan yazma.
25 qəzet hər gün əleyhimə yazırdı. 3-5 qəzet də məni müdafiə edirdi. Kütləvi informasiya, insanları ələ alma vasitəsidir. Unutmaq olmaz ki, insanların müəyyən qismi pulu sevəndir. Pul xətrinə nə desən edəndir.
Yadıma gəlir, 1992-ci ildə “Ədalət” qəzetində bir məqalə çıxmışdı. Yazılmışdı ki, Heydər Əliyev ermənilərlə separat sülh müqaviləsi bağlayıb, Rəsul Quliyev də avstriyalı erməni əsilli bir şəxsə külli miqdarda yanacaq satıb ki, ermənilər Naxçıvana müdaxilə etməsinlər. Bu yazını verdilər mənə. O vaxtlar mən Respublika Baş Prokurorluğunun ümumi nəzarət idarəsinin prokuroru idim, mətbuata mən baxırdım. Aqil Abbası çağırdım. Dedim, bu iki informasiyanı haradan götürmüşünüz? Axı, qanunda yazılıb ki, yoxlanılmadan, həqiqət müəyyən olunmadan heç nəyi mətbuatda çap edə bilməzsən. Yalan məlumatlar çap etmək qanun pozuntusudur. Aqil Abbas “xəbərin əsasını gətirərəm” deyib getdi. Bir həftədən sonra ondan xəbər çıxmadığını görüb zəng edib, xatırlatdım. Yenə gətirəcəyəm deyib, vaxt istədi. Ona 3 gün vaxt verdim. Qəzetin təsisçisi Adil Minbaşıyev zəng edib dedi ki, İsa müəllim, bəlkə biz bu yazını bir az qüvvətləndirək? Dedim mənə qüvvətləndirmək yox, xəbərin həqiqətə uyğun olduğunu sübuta yetirmək lazımdır. Üçüncü dəfə Aqil Abbası çağıranda aləm qarışdı bir-birinə. Dedilər ki, baş prokuror Murad Babayev göstəriş verib ki, materialları İsa Nəcəfovun əlindən alın. Materiallar məndən alındı, sonra necə oldu bilmirəm.
Mətbuat ictimai rəy yaradır. İnsanlarda da bir hövsələ yoxdur ki, oxuduğunun düzgün, ya yalan olduğunu düşünsün. Təsəvvür edin ki, o vaxt “Azadlıq” qəzetində yazmışdılar ki, İsa Nəcəfovun hippodromda atı var, ona tabaka yedirdirlər. At tabaka yeyəndi?! Ramil müəllim də at xoşlayandı. Yazmışdılar ki, Ramil Usubovun atının dişini dəyişdirib, qızıl diş qoyublar. Bu cür yaramaz yazılar yazdırıb, camaatı çaşdırırdılar. Hər qəzeti oxuyanın da siyasi analiz etmək bacarığı olmur deyə, oxuduğuna inanırdı.
“Mən Eldar Həsənovla bağlı müzakirələrdə iştirak edə bilmərəm”
Eldar Həsənov mətbuatı bizə qarşı istifadə etdiyinə görə, onunla sözümüz düz gəlmirdi.
- Heç bu məsələni Eldar Həsənovun özü ilə müzakirə etmişdiniz?
- Bir-iki dəfə söhbətimiz düşəndə demişdim ki, sənin adamların mənə qarşı yazırlar, bunu eləmə. Həmişə də söz verib ki, bu olmayacaq. Amma yenə davam edib.
- Eldar Həsənov həbsdə olduğu dövrdə ya sizin, ya da onun tərəfindən təmaslara cəhd olubmu?
- Yox, belə bir cəhd olmayıb. Mən onun haqqında bu gün heç nə demək istəmirəm. Çünki o, qapıları bağlı olan yerdədir, mən azadlıqda. Allah onun qapısını açsın. Amma bir insan sonsuz olaraq qanunları poza bilməz.
- Eldar Həsənovun şikayəti Konstitusiya Məhkəməsinə daxil olsa, müzakirə zamanı hakim kimi mövqeyiniz necə olar?
- Hər bir halda, əgər belə bir şey baş versə, mən o müzakirədə iştirak edə bilmərəm. Onunla konfliktim olduğuna görə, o prosesdə iştirak etməyə mənim haqqım yoxdur.
“Konstitusiya Məhkəməsi öz funksiyasını ləyaqətlə yerinə yetirib”
- Sizcə, Konstitusiya Məhkəməsi fəaliyyətində özünü doğrulda bilirmi?
- Əlbəttə! Konstitusiya Məhkəməsinin vəzifə funksiyaları Ulu Öndərin Konstitusiya Məhkəməsinin 5 illik yubileyində göndərdiyi təbrik məktubunda daha parlaq göstərilib. O təbrik məktubunda deyilirdi ki, “Konstitusiya Məhkəməsi milli dövlətçiliyimizi, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını müdafiə edən mötəbər orqandır”. Yəni həm milli dövlətçiliyimizi qorumaq üçün dövlətə xidmət edir, həm də insan hüquq və azadlıqlarını qoruyur.
2003-cü ildə respublikada müəyyən siyasi problemlər yaşandı. Problemlərin kökü o idi ki, prezident seçkilərində ola bilsin ki, prezidentliyə namizəd olan hörmətli İlham Əliyevə sui-qəsd olsun. Bəli, belə bir əməliyyat məlumatı var idi. O məlumatı mən kökündən bilirdim. Bununla əlaqədar olaraq, Ramiz Mehdiyev də Heydər Əliyevin ölkədə olmamasından istifadə edib görüşlər keçirdi. Görüşlərdə bəzi inzibati orqanların rəhbərlərini yanına dəvət edib, vəziyyəti izah edir və təklif edirdi ki, belə bir şəraitdə biz seçkiyə bir namizədlə yox, iki namizədlə getməliyik. Çünki, əgər İlham Əliyevə qəsd olsa və o, həyatda olmasa, hakimiyyəti biz əldən verməyək. Bununla bağlı olaraq, Seçkilər Məcəlləsinə müəyyən dəyişiklik elədilər. Amma bu dəyişikliyə baxmayaraq, bizə də müraciət olundu ki, prezident seçkilərini dayandırılıb, yenidən elan olunsun. Biz isə qərar qəbul elədik ki, prezident seçkilərini dayandırmaq olmaz. Konstitusiya Məhkəməsi qərar verdi ki, elan olunmuş prezident seçkiləri davam etdirilməlidir. Yəni ikinci dəfə prezident seçkiləri elan etmək üçün heç bir zərurət yoxdur. O zaman Konstitusiya Məhkəməsi milli dövlətçiliyimizə sədaqətlə xidmət elədi.
Digər tərəfdən, Konstitusiya Məhkəməsi çox sayda vətəndaşların hüquqlarının pozulmasına dair müraciətlərinə baxıb və onların hüquqlarını bərpa edib. Biz pozulmuş hüquqları bərpa etməklə Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinə gedən şikayətlərin sayını azaltmışıq. Yəni Konstitusiya Məhkəməsi hakimiyyətin mühüm qollarından biridir və öz funksiyasını ləyaqətlə yerinə yetirib.
- Bəhs etdiyiniz sui-qəsdin daxili, yoxsa xarici qüvvələrlə bağlı olduğu ilə haqqında məlumat var idimi?
- Bəli. Prezident seçkilərindən sonrakı proseslər göstərdi ki, verilən məlumat həqiqətə uyğundur.
“Həmin adam İlham Əliyevə xarici ölkələrdən birində sui-qəsd olacağını dedi”
- Sui-qəsd təhlükəsi hansı istiqamətdən idi? Xaricdən idi bu təhlükə?
- 2003-cü ilin iyun ayının sonlarında qəzet redaktorlarından biri mənə zəng edib dedi ki, ömürlük cəzadan həbsdən azad olunan bir şəxs sizinlə görüşmək istəyir.
Onunla görüşmək üçün mən Ulu Öndərə zəng edib məlumat verdim.
O da dedi ki, get, görüş. Mən də həmin adamla görüşdüm.
Həmin adam çox geniş və yüksək səviyyədə əlaqələri olan şəxs idi.
O dedi ki, mənə xarici bir ölkənin xüsusi xidmət orqanlarında işləyən bir general zəng edərək Azərbaycanda prezident seçkiləri keçirilənədək İlham Əliyevə xarici ölkələrdən birində sui-qəsd olacağını deyib. Həmin general mənimlə görüşən adama deyib ki, İlham Əliyevin 3 ölkəyə səfəri nəzərdə tutulub. Biri Moldova, biri Ukrayna, üçüncü ölkə yadımdan çıxıb.
O adam generala istinadən mənə dedi ki, bu ölkələrdən birində İlham Əliyevə sui-qəsd olacaq, bundan sonra ölkədə ara qarışacaq. Buna görə də ona təhlükəsizliyi üçün ölkəni tərk etmək təklif olunub.
Görüşümüz iyun ayının sonuncu cümə günü idi. Həmin görüşdən sonra mən Prezidentə məruzə elədim.
Görüşlə bağlı məlumatı Ulu Öndərə verdim.
Prezidentin birinci sualı bu oldu ki, məlumat ciddidir, yoxsa yox. Mən də dedim ki, ciddidir. Dedi, sabah saat 12-də gələrsən yanıma.
6-cı gün, iyunun 28-də onun yanında oldum. Prezidentə məlumat verdim, yarım saat söhbət elədik və ordan ayrıldım.
- O zaman Heydər Əliyevin səhhəti necə idi?
- O vaxt artıq xəsarət almışdı. Amma ağrıkəsici vurduraraq işə gəlirdi. 10 gündən sonra Ulu Öndər Amerikaya getdi.
- O vaxt İlham Əliyev ARDNŞ-nin birinci vitse-prezidenti idi?
- Bəli.
- Sui-qəsd xarici qüvvələr tərəfindən hazırlanmışdı?
- Xarici, ya daxili qüvvələr olduğunu bilmirəm, amma onu bilirəm ki, prezident seçkiləri başa çatandan sonra bizim müxalifət başladı ABŞ prezidenti Corc Buşu söyməyə. Bundan artıq, mən heç bir şey deyə bilmərəm. Görünür, xaricdən gözlədikləri dəstəyə nail ola bilməmişdilər.
Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün ain.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
