Quşların təbiətdə və həyatımızda rolu
Səhər tezdən pəncərəni açarkən eşitdiyimiz quş səsləri sanki bütöv bir ekosistemin nəfəsini əks etdirir. Quşlar göy üzünün azad sakinləridir, təkcə gözəllik rəmzi deyil, həm də təbiətin tarazlığını qoruyan mühüm canlılardır. Alimlərin fikrincə, quşlar ekosistemin “gizli qəhrəmanları” sayılır. Onlar zərərverici həşəratların sayını tənzimləyərək kənd təsərrüfatına böyük fayda verir. Məsələn, bir cüt qaranquş gün ərzində yüzlərlə həşərat yeyə bilər. Bu isə kimyəvi pestisidlərə olan ehtiyacı azaldır və məhsulların daha təbii şəkildə yetişməsinə şərait yaradır.
Bundan əlavə, quşlar toxumların yayılmasında mühüm rol oynayır. Meşələrdə və çöllərdə bitkilərin çoxalması məhz quşların fəaliyyəti sayəsində mümkün olur. Onlar yedikləri meyvələrin toxumlarını uzaq məsafələrə daşıyaraq yeni bitki həyatının başlanğıcına səbəb olurlar. Bu isə təbiətin özünü yeniləmə mexanizminin əsas hissələrindən biridir.
Stressi azaldır...
Quşların insan həyatına təsiri yalnız ekoloji sahə ilə məhdudlaşmır. Onların səsi insan psixologiyasına müsbət təsir edir, stressi azaldır və sakitlik hissi yaradır. Şəhər həyatının səs-küyündə belə, bir quş səsi insanı təbiətlə bağlayan incə bir körpü rolunu oynayır. Eyni zamanda, quşlar iqlim dəyişikliklərinin göstəricisi kimi də çıxış edir. Onların miqrasiyası, sayındakı azalma və ya artım təbiətdə baş verən dəyişikliklər haqqında mühüm siqnallar verir. Bu səbəbdən, alimlər quş populyasiyalarını izləməklə planetimizin sağlamlığı barədə məlumat əldə edirlər.
Təəssüf ki, urbanizasiya, meşələrin qırılması və iqlim dəyişikliyi quşların həyatını təhlükə altına alır. Bir çox növlər yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzədir. Bu isə təkcə quşların yox, bütövlükdə ekosistemin zəifləməsi deməkdir.
100-dən çox quş növünün nəsli kəsilib
Dünyanın hər yerində aprelin 1-i quşlar günü kimi qeyd edilir. Quşların mühafizəsi üzrə beynəlxalq Konvensiya 1906-cı ilin məhz bu günündə imzalanıb. Həmin vaxtdan YUNESKO-nun “İnsan və biosfer” proqramı çərçivəsində Beynəlxalq quşlar günü keçirilir. Quşlar günü təkcə Konvensiyanın ildönümü günü deyil, həm də quşların qışlamadan qayıtdığı dövrdür.
Ornitoloqlar bildirirlər ki, 1600-cü ildən indiyədək dünya üzrə təxminən 100-dən çox quş növünün nəsli kəsilib. Onların əksəriyyətinin dəniz adalarında kiçik populyasiyası olub. Bu gün də bir çox quş növlərinin nəsli kəsilmək üzrədir. Ona görə də bir çox ölkələr xüsusi qanunlar qəbul edib, köçəri quşların mühafizəsinə dair beynəlxalq sazişlərə qoşulublar.
Quşların bir çox rekordları heyranlıqla qarşılanır. Məsələn, suquzğunu balıq ovlamaq üçün məharətlə buzlu suya baş vurur, ördək və qazlar isə mənfi 110 dərəcə temperatura davam gətirirlər. Halbuki, ayılar və suitilər yalnız 80 dərəcəyədək soyuğa dözə bilirlər. Ən kiçik quş sayılan kolibrinin çəkisi 2 qram, açıq vəziyyətdə qanadları arasındakı məsafə 3 santimetrdir. Ən böyük quş sayılan Afrika dəvəquşusunun çəkisi isə 18 kiloqrama çatır. Ən sürətli quş - şahin 45 dərəcə bucaq altında enərkən sürəti saatda 350 kilometrə çatdıra bilir. Su qaranquşları uçuş məsafəsinin uzaqlığına görə, imperator pinqvinləri isə suya baş vurmaqda rekordçudurlar.
Yeganə BAYRAMOVA
