Sanksiyaların ləğvindən nüvə obyektlərinin bağlanmasına qədər geniş şərtləri əhatə edən plan Tehranın nüvə proqramının ciddi məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutur...
Poliqon xəbər verir ki, ABŞ tərəfindən İrana təqdim olunduğu iddia edilən 15 bəndlik təklif paketi iki ölkə arasında mümkün razılaşmanın əsas konturlarını ortaya qoyur. Sənəd həm iqtisadi güzəştləri, həm də Tehranın nüvə və raket proqramlarına ciddi məhdudiyyətlərin tətbiqini özündə ehtiva edir.
Təkliflərə əsasən, ABŞ-nin İrana qarşı tətbiq etdiyi bütün sanksiyaların ləğvi və ölkənin iqtisadi sistemə reinteqrasiyası nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, Vaşinqtonun İranın mülki nüvə proqramının inkişafına, xüsusilə elektrik enerjisi istehsalı sahəsində texniki və institusional dəstək göstərməsi də planlaşdırılır. Eyni zamanda, gələcəkdə sanksiyaların yenidən tətbiqi riskinin aradan qaldırılması da təklif paketinin əsas elementlərindən biridir.
Sənəddə İranın nüvə proqramının müəyyən edilmiş çərçivə daxilində dondurulması, zənginləşdirilmiş uranın saxlanmasına yalnız beynəlxalq nəzarət altında və razılaşdırılmış limitlər çərçivəsində icazə verilməsi nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, İranın uranı zənginləşdirmə imkanlarının genişləndirilməsinə və yeni texnologiyaların tətbiqinə qadağa qoyulur.
Təkliflər paketində həmçinin qeyd olunur ki, İran öz ərazisində silah məqsədli nüvə materialının istehsalını tam dayandırmalıdır. Mövcud zənginləşdirilmiş material isə razılaşdırılmış müddətlər ərzində Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinə təhvil verilməlidir. Natanz, İsfahan və Fordo kimi əsas nüvə obyektlərinin isə istismardan çıxarılması və ya tamamilə ləğv edilməsi nəzərdə tutulur.
Bundan əlavə, nüvə fəaliyyətlərinin yalnız mülki və müdafiə xarakterli məqsədlərlə məhdudlaşdırılması, eləcə də beynəlxalq monitorinq və yoxlama mexanizmlərinin tətbiqi planlaşdırılır. Razılaşmanın icrası mərhələli şəkildə həyata keçiriləcək və hər mərhələ İranın öhdəliklərə əməl etməsindən asılı olacaq.
Raket proqramına gəldikdə isə, bu məsələ daha sonrakı mərhələdə müzakirə ediləcək və proqramın miqyası, o cümlədən raketlərin sayı və uçuş məsafəsi üzrə müəyyən məhdudiyyətlərin tətbiqi nəzərdə tutulur.
Eyni zamanda, tərəflər arasında əlavə regional razılaşmaların, xüsusilə təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi də təklif paketində yer alır. Bu, Yaxın Şərqdə gərginliyin azaldılması və uzunmüddətli sabitliyin təmin olunmasına yönəlmiş addım kimi qiymətləndirilir.
Analitiklərin fikrincə, bu cür genişmiqyaslı və şərtli paket İran üçün həm iqtisadi imkanlar yaratsa da, ölkənin strateji hərbi və texnoloji imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırmaq potensialına malikdir. Razılaşmanın taleyi isə tərəflər arasında siyasi iradənin və qarşılıqlı etimadın səviyyəsindən asılı olacaq.
Poliqon.info
