Özbək tədqiqatçı dost ölkədə Novruzun necə qeyd olunmasından bəhs edir
Bakı, 19 mart, AZƏRTAC
Novruz bayramı ərəfəsində AZƏRTAC türk xalqlarının nümayəndələrindən baharın çoxdan gözlənilən gəlişini qeyd edən bu bayramın əhəmiyyəti barədə məlumat verməyi xahiş edib.
Özbək sərgi kuratoru və müstəqil mədəniyyət tədqiqatçısı Maksud Askarov:
Özbək xalqı Novruz bayramını yüksək qiymətləndirir. Xalq təqviminə görə, bayramın intizarı qış “çilləsinin” (ilin ən soyuq qırx günü) sonunu qeyd edən fevralın ortalarında qargülü çiçəyinin ilk dəfə görünməsi ilə başlayır. Bu çiçəklə bağlı bir ənənə var: uşaqlar məhəllədə evdən evə gəzərək onun haqqında mahnı oxuyurlar. Böyüklərdən onlardan bir çiçək götürmələri, onu gözlərinə tutmaları və qışın bitməsi xəbərini ilk çatdıran uşaqları mükafatlandırmaları gözlənilir.
Novruz ənənələrinin ikinci mərhələsi “darveşona” adlanan ictimai tədbirdir. Bu tədbirdə ağsaqqallar martın əvvəlində isti bir gün təyin edir, böyük qazanlarda ət və buğdadan hazırlanmış “həlim” adlı xüsusi bir yemək hazırlanır və bu təam bütün icma üzvlərinə paylanır.
Novruz bayramında ənənəvi geyimlərdə çiçəklənən bağlarda gəzmək adətdir. Qızların saçları hörülür, çiçəklər və ipək püsküllərlə bəzədilirdi. Ənənəvi Novruz yeməkləri müxtəlif göyərtilərdən hazırlanır. Xəmir xörəklərindən tutmuş şişirdilmiş çörəklərə qədər demək olar ki, hər şey ətirli yaz otları ilə doldurulur. Novruz bayramında isə uşaqlar şəhər meydanlarında çərpələng uçurdurlar.
Novruzda qonaqları xüsusi şirniyyatlarla və bayramın əsas rəmzi yeməyi olan sumalakla (cücərmiş buğda dənələrindən hazırlanmış bayram yeməyi) qarşılamaq adətdir. Onlar, həmçinin hər gün bir-birlərinə xoş Novruz əhvali-ruhiyyəsi arzulayırlar və özbək şairi Əlişir Nəvainin sətirlərini təkrarlayırlar: “Hər gecə mübarək Qədr gecəsi - müqəddəs Ramazan ayında tale gecəsi olsun və hər gün Novruz olsun!”
Qloballaşan dünyada həm yaxşı, həm də nisbətən zərərli və qeyri-müəyyən olan hər şeyin hamı üçün vahid bir sistemə çevrildiyi bir vaxtda təbiətin və torpağımızın dəyərlərini, tarixi kökləri və nəsil yaddaşımızı birləşdirən, onları daim xatırladan, təkcə təbiəti deyil, həm də mədəniyyəti oyadan bu gözəl bayram kimi əla fürsətə çevirən öz ənənəvi, mehriban bayramımızın olması xüsusilə vacibdir. Türk xalqları üçün Novruzu mədəniyyətin qorunması və dirçəlişinin rəmzi kimi qeyd etmək ənənələrini qorumaq və yaşatmaq zəruridir.
Uşaqlıq xatirələrim baharın gəlişi və nənəmin sumalak hazırlamaq üçün buğdanı çeşidləməsi ilə qırılmaz şəkildə bağlıdır. O, baharı çox sevirdi və bayramı özbəkcə təbriklər ilə, ehtiramla, yenidən doğuşa olan inamla ifadə edirdi. Nənəm cücərən buğdaya heç kimin baxmasına belə izn vermədən, pis nəzərin bu sirli yeməyin dadını poza biləcəyinə inanaraq özü sumalak hazırlayırdı. Bayrama hazırlıqlara fevralın sonunda başlayır və martın 8-də artıq bu mübarək yeməyi böyük bir qazanda 24 saat bişirirdik.
Yadımdadır, 1992-ci ildə əmiuşaqlarım qazanı quraşdırmaq üçün həyətimizdə iki çuxur qazmışdılar: pilləli bir çuxura odun, digərinə isə qazan qoyulurdu. Hündür sahənin ətrafında xalçalar və kürpaçılar (özbək ənənəvi döşəkləri) düzülürdü, burada ağsaqqallar inqrediyentləri düzməyə başlayır və xeyir-dua verirdilər. Hamı sumalağın yalnız dualarla şirin olacağına, ilin isə ailəmiz üçün xoşbəxt və fəlakətsiz keçəcəyinə, od, su, cücərmiş buğda və onun şirin şirəsi, üzərində kapgir adlı nəhəng qayğanaq olan süfrənin bərəkət gətirəcəyinə inanırdı.
Həyətdəki uşaqlar çaylardan çınqıllar yığırdılar; xalalar yığılmış daşları diqqətlə çeşidləyir, qaynar su ilə isladır, təmizləyir və sonra qazana atırdılar, sanki bütün sirlərimiz onun dibinə batacaq, 100 litrlik şirin, karamel kimi qalın kütləni yanmaqdan xilas edəcək, soyuqlar nəhayət geri çəkiləcək, badam ağacları çiçəklənəcək, ərik ağacları şaxtadan solmayacaq, nar və üzüm kollarına torpaq qatlarını çıxararaq hava verməyin vaxtı olduğuna dair sevincli ümidlərimiz boşa çıxmayacaqdı.
Qarşıdan bayram gəlirdi... Uşaqlar yenidən boş lyaqanlar (ənənəvi özbək keramika boşqabı) ilə plov qazanının yanında dayanır, qril üzərində şiş kabab şişini və sonsuz bir möcüzəni gözləyirdilər. Sübh çağı oyananda isə qəhvə və çay yox, sumalak təklif edilirdi.
