Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qlobal Bakı Forumunun açılış mərasimindəki çıxışını mən əsas və bütün sonrakı müzakirələrin istiqamətini müəyyən edən bir çıxış kimi qiymətləndirərdim. Azərbaycan lideri həmişə olduğu kimi müzakirələrin tonunu müəyyənləşdirdi, vacib məqamları ön plana çəkdi və bir daha sübut etdi ki, o, təsadüfi olaraq dünya siyasi səhnəsinin ən ciddi siyasətçilərindən biri hesab edilmir.

Bu fikirləri Day.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Novruz Aslanov bildirib.

Onun sözlərinə görə, həm biz, həm də Ermənistan vətəndaşları Prezident İlham Əliyevin Qlobal Bakı Forumunun açılış mərasimində söylədiyi fikirlərin mahiyyətinə diqqətlə yanaşmalıyıq. Prezident qeyd edib ki, biz faktiki olaraq cəmi yeddi aydır sülh şəraitində yaşayırıq və bu sülh yalnız kağız üzərində deyil, real həyatda da mövcuddur. Mən hər kəsə bu fikrin üzərində düşünməyi tövsiyə edərdim. Cəmi yeddi ay!

Ölkələrimiz 1991-ci ildə müstəqilliklərini elan ediblər və o vaxtdan bəri bir gün belə real sülh olmayıb. Hətta 2020-ci ildəki 44 günlük müharibədən və 2023-cü ildə separatizmə son qoyan antiterror əməliyyatından sonra da gərginlik qalmaqda idi. Yalnız Vaşinqton razılaşmalarından sonra biz sülh haqqında tam mənada danışa bildik. Vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri arasında təmaslar başlayıb, kommunikasiya xətləri açılır, iqtisadi əməkdaşlıq istiqamətində ilk addımlar atılıb.

Ötən ilin avqustunda Vaşinqtonda keçirilən görüşdən sonra bizim üçün dünya dəyişdi. Əgər bizim üçün dəyişibsə, deməli bütün region üçün də dəyişib. Bəzi dairələr Azərbaycanın qələbəsinin geosiyasi əhəmiyyətini kiçiltməyə çalışsalar da, bu, faydasız səylərdir. Necə ki, Qarabağ münaqişəsi regionda vəziyyəti kökündən dəyişdirmişdisə, onun ədalətli həlli də regiondakı prosesləri düzgün məcraya qaytardı.
Bu gün artıq Ermənistan tərəfi də ölkələrimiz arasında sülhün geri dönməz olmasının vacibliyindən danışır. Bu yaxınlarda bunu Nikol Paşinyan da bəyan edib. Azərbaycan cəmiyyəti bunu müsbət qarşılayır, Ermənistan cəmiyyəti də, revanşist qüvvələri nəzərə almasaq, tədricən sülh şəraitində birgə yaşayışın üstünlüklərini dərk etməyə başlayır. Təkcə dərk etmir, eyni zamanda bunu praktik olaraq hiss edir.
Azərbaycan Ermənistan üçün yük daşımaları üzrə tranzit imkanını açdıqdan sonra bu ölkə Gürcüstan–Rusiya sərhədindəki yeganə keçid məntəqəsindən asılılıqdan xilas oldu. Keçən həftə Ermənistana növbəti taxıl qatarı yola salındı. Əvvəllər bu yük avtomobillərlə daşınırdı və qış aylarında pis hava səbəbindən sərhəddə qalırdı. İndi isə marşrut saat mexanizmi kimi işləyir. Digər tərəfdən, Ermənistanın Azərbaycan yanacağını alması məsələsi var. Bu tədarüklər sayəsində Ermənistan bazarı Rusiyanın saxladığı monopoliyadan qurtulub. Diversifikasiya isə həmişə enerji təhlükəsizliyi üçün əlavə təminat və qərar qəbulunda daha çox müstəqillik deməkdir.
Bütün bunlar yaranmış sülh sayəsində mümkün olub. Azərbaycan Prezidenti haqlıdır – sülhdən yaxşı heç nə yoxdur.

Bizim nəsil üçün bu prosesə uyğunlaşmaq bir qədər çətin olacaq, çünki bütün hadisələr gözümüzün qarşısında baş verib. Biz iki müharibənin, otuz illik işğalın, etnik təmizləmələrin, çadır şəhərciklərinin və Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzünün gətirdiyi digər faciələrin şahidi olmuşuq. Açıq deyim ki, bizim nəsil üçün yaraların sağalması tez baş verməyəcək. Sülhün qurulması məsələsində biz ümidimizi gənc nəslə bağlayırıq. Regionun gələcək rifahının əsaslarını da məhz onlar qoyacaq, nifrətin olmadığı mehriban qonşuluq münasibətlərini də onlar quracaqlar. Çünki Prezidentin sözlərini bir daha xatırlatmaq istərdim – sülhdən yaxşı heç nə yoxdur. Sülh qurmaq niyyəti varsa, uğur da olacaq.
Təəssüf ki, proses istədiyimiz qədər hamar getmir, çünki Ermənistanda hələ də normallaşmaya qarşı çıxan qüvvələr mövcuddur. Paşinyanın özü də etiraf edib ki, Ermənistanda sülh istəməyən qüvvələr var. Onlara şans vermək olmaz. Çünki regionumuz sülhə layiqdir. Artıq kifayət qədər müharibə olub, kifayət qədər qan tökülüb. Keçmişi dəyişmək mümkün deyil, onu unutmaq da olmaz. Azərbaycan xalqının yaşadığı faciələr bizim üçün dərs oldu. Biz bu dərsi aldıq və indi sülh şəraitində inkişafın vaxtıdır.

İrana humanitar yardımın göndərilməsi Azərbaycan Prezidentinin humanitar diplomatiya sahəsində nümayiş etdirdiyi bir ustad dərsidir. Heç bir mübaliğə olmadan bunu demək olar. Bu, çox müdrik, ölçülüb-biçilmiş və eyni zamanda praqmatik bir addım idi.
Humanitar diplomatiya çox vaxt unudulur. Halbuki bu, beynəlxalq münasibətlərin gərginliyi azaltmağa və dünya siyasətini daha insani etməyə qadir mühüm tərkib hissəsidir. Təəssüf ki, bir çox dövlət rəhbərləri bu alətdən nadir hallarda istifadə edir. Humanitar siyasətlə humanitar diplomatiyanın qarşılıqlı fəaliyyəti isə çox yaxşı nəticələr verir.

Azərbaycan bütün dünyaya göstərdi ki, biz özümüzü müdafiə etməyə, dəyərlərimizi qorumağa qadirik. Biz heç kim qarşısında geri çəkilmirik və milli maraqlarımızdan və milli təhlükəsizliyimizdən heç vaxt imtina etmirik. Bu gün tez-tez “qırmızı xətlər” haqqında danışılır. Azərbaycanın da öz “qırmızı xətləri” var və biz heç kəsə onları keçməyə imkan vermirik. Azərbaycan öz təhlükəsizliyinə və suverenliyinə yönəlmiş hər hansı cəhdə sərt reaksiya verir. Naxçıvanda baş vermiş insidentdən sonra hamı buna bir daha şahid oldu. Eyni zamanda ölkəmiz humanitar diplomatiya sahəsində də çevik və qətiyyətli addımlar ata bilir.

Azərbaycanın humanitar yardımı geniş miqyaslı və nümayişkaranə deyildi, formal xarakter daşımırdı. Yardımın həcmi böyük olmasa da, Fövqəladə Hallar Nazirliyi İrana mütəxəssislər göndərdi ki, onlar yerində vəziyyəti qiymətləndirsin, əhalinin konkret nəyə ehtiyacı olduğunu müəyyənləşdirsinlər. Bəzi şəxslər Bakının bu addımını mənfi şəkildə şərh etməyə çalışırlar. Lakin başa düşmək lazımdır ki, yardım hakimiyyətə deyil, İran xalqına, o cümlədən İran əhalisinin demək olar yarısını təşkil edən azərbaycanlılara göndərilib.

Xüsusilə vurğulamaq istərdim ki, biz yenə də birinci olduq. Prezident İlham Əliyev İranın ali rəhbərinin vəfatı ilə bağlı başsağlığı vermək üçün ilk olaraq İran səfirliyinə getdi. Azərbaycan dünyada bu ölkəyə humanitar yardım göndərən ilk dövlət oldu. Ondan sonra Rusiya da humanitar yardım göndərdi. Dərman preparatları ilə yüklənmiş humanitar yük təyyarə ilə Lənkərana gətirildi və oradan yük maşınları ilə İrana çatdırıldı.

Biz çeviklik və operativlik nümayiş etdirdik və bu, düzgün davranış xəttidir. Ətrafda ciddi münaqişələrin baş verdiyi bir vaxtda vəziyyəti düzgün qiymətləndirməyi bacarmaq lazımdır. Yanımızda müharibə gedir, insanlar həlak olur, infrastruktur dağıdılır. Bakıda bütün risklər hesablanır və proseslər diqqətlə izlənilir. Azərbaycan tərəfi hadisələri diqqətlə müşahidə edir və vəziyyəti bir neçə addım irəlidən planlaşdırır. Şübhə etmirəm ki, İranda Bakının bu addımı yüksək qiymətləndirilib. Təbii ki, hər cür vəziyyət ola bilər və İran tərəfdə də Azərbaycanın humanitar yardımına qarşı çıxan qüvvələr tapıla bilər. Lakin hələlik belə bir narazılıq barədə heç bir məlumat yoxdur.

Bəzən humanitar yardım prosesinin asan olduğu düşünülür, amma əslində belə deyil. Məsələn, Qarabağdakı erməni əhalisi üçün nəzərdə tutulmuş unla yüklü Qızıl Aypara maşınlarının 29 gün gözlədiyi hadisəni xatırlayıram. Biz siyasətdən uzaq, neytral humanitar təşkilatıq və ehtiyacı olan hər kəsə yardım edirik. Neytrallıq bizim fəaliyyətimizin əsas prinsipidir. Biz insanların milliyyətindən və dinindən asılı olmayaraq kömək etməyə çalışırıq. 2023-cü ilin avqustunda Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyəti ən xoş niyyətlərlə Xankəndinə un göndərmişdi, lakin separatçılar humanitar yükün çatdırılmasına müxtəlif yollarla mane olurdular.

Dünyada humanitar yardım maşınlarının atəşə tutulması, daşlanması və hücuma məruz qalması kimi hallar kifayət qədər olub. Bu cür hadisələr Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyətinin fəaliyyətində də yaşanıb. Bir dəfə güclü daşqın zamanı əməkdaşlarımız ən çox zərər çəkmiş kəndə humanitar yardım aparırdılar. Lakin qonşu kənddən, hansı ki, təbii fəlakətdən zərər görməmişdi bir qrup insan gəlib maşınlara daş ataraq yardımın onlara da verilməsini tələb etmişdi.
Cəmiyyətimizin 106 yaşı var. Martın 10-da onun yaranma gününü qeyd etdik. Bu, böyük bir həyat yoludur və bu müddətdə hər cür hadisə baş verə bilər. Lakin xoşagəlməz halların sayı gördüyümüz işin gətirdiyi mənəvi məmnuniyyətlə müqayisədə çox azdır. Biz insanlara kömək edirik və onların gözlərindəki minnətdarlıq əvəzsizdir.

Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyəti Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatının bir hissəsidir və bu hərəkat humanitar siyasətin yeddi əsas prinsipinə uyğun fəaliyyət göstərir. Bizim məqsədimiz yalnız insanlara yardım göstərməkdir və yardım lazım olan hər yerə getməyə hazırıq.

Bu gün Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh bərqərar olduğu bir vaxtda biz Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Cəmiyyətləri Federasiyasından təşəbbüslər gözləyirik. Hələlik belə təşəbbüslər yoxdur. Halbuki işğal dövründə Beynəlxalq Federasiya Ermənistan Qızıl Xaçı ilə Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyəti arasında görüşlər təşkil edirdi. Mən xatırlayıram ki, belə görüşlərdən biri Gürcüstanda keçirilmişdi. Ermənistan Qızıl Xaçının nümayəndələri Azərbaycana gəlmiş, bizim nümayəndələr isə Ermənistana səfər etmişdilər. Bu təmaslar böyük nəticələr verməsə də, əlaqələrin mövcudluğu özü də müəyyən irəliləyiş idi.

Humanitar diplomatiya dünənə qədər qarşı-qarşıya olan iki ölkə arasında formalaşmaqda olan müsbət proseslərin ayrılmaz hissəsinə çevrilməlidir.

• Siyasət
• Novruz Aslanov
• Humanitar Diplomatiya