Xüsusilə Qəzza müharibəsi zamanı ABŞ-dan əhəmiyyətli dəstək alan İsrail, Vaşinqtondan asılılığını azaltmaq istəyir. “Times of Israel”in təhlilinə görə, İsrailin Baş naziri Binyamin Netanyahunun “maksimum müstəqilliyə” vurğusu ilə vurğulanan bu tendensiya, İsrail-ABŞ münasibətlərində potensial yeni bir dövrün başlanğıcını göstərir.
Hafta.az yazır ki, digər tərəfdən, ekspertlər belə bir addımın regional balanslar üçün əhəmiyyətli nəticələrə səbəb ola biləcəyini qeyd edirlər.
7 oktyabr 2023-cü ildə Həmas-ın “Əl-Əqsa tufanı” əməliyyatı ilə başlayan Qəzza müharibəsi zamanı Vaşinqton administrasiyası Təl-Əviv hökumətinə təxminən 22 milyard dollarlıq hərbi yardım göstərib. Məlumata görə, bu, illik 3,8 milyard dollarlıq müdafiə yardımına əlavə olaraq edilir.
Bundan əlavə, bu yardım ABŞ-a İsrailin hərbi xərcləri və prioritetləri üzərində əhəmiyyətli təsir göstərir.
Ötən ay “The Economist”ə verdiyi müsahibədə Netanyahu 10 il ərzində hərbi yardımı sıfıra endirmək niyyətində olduğunu bildirib. Onlar hərbi yardım almaq əvəzinə, ABŞ ilə birgə silah və müdafiə layihələrinin inkişafına diqqət yetirməyi planlaşdırdıqlarını bildiriblər.
İki ölkə arasında yardımı tənzimləyən müqavilə sonuncu dəfə 2016-cı ildə yenilənib. 10 illik müqaviləyə əsasən, ABŞ İsrailə hər il Xarici Hərbi Maliyyələşdirmə (XHM) üçün 3,3 milyard dollar və raketdən müdafiə üçün 500 milyon dollar verir. Bu 500 milyon dollar xüsusi olaraq Dəmir Günbəz sisteminə ayrılıb.
Digər tərəfdən, əvvəlki müqavilələrdə İsrail yardımın 25 faizdən çoxunu öz müdafiə sənayesinə xərcləyə bilsə də, Barak Obama administrasiyası tədricən bu çevikliyi azaldıb. Təhlilə görə, 2028-ci ilə qədər İsrail ABŞ-dan göndərilən yardımı yalnız Amerika istehsalı olan avadanlıqların saxlanmasına və inkişafına xərcləyə biləcək.
İsrailin ABŞ-dakı keçmiş səfiri Maykl Oren iddia edir ki, ABŞ-dan asılılıq İsraili hücum strategiyaları əvəzinə müdafiə yönümlü alternativlərə diqqət yetirməyə məcbur edir. Digər tərəfdən, ABŞ-ın İsraildəki keçmiş səfiri Daniel Şapironun sözlərinə görə, yardımın tamamilə dayandırılması İranı və müttəfiqlərini cəsarətləndirə, eləcə də ərəb ölkələri ilə İsrail arasında normallaşma prosesini poza bilər. Keçmiş diplomat deyir ki, bir çox ərəb ölkəsinin İsraillə yaxınlaşması ABŞ ilə münasibətləri gücləndirmək istəyindən irəli gəlir.
Belə bir addım regionda domino effekti yarada bilər. Şapironun sözlərinə görə, Vaşinqtonun Təl-Əvivə yardımı kəsməsi Konqresin Misir və İordaniyaya yardımı şübhə altına almasına səbəb ola bilər. İordaniyadakı qeyri-sabitlik Qərb Sahilinə, Suriyaya və İraqa yayıla və bunla da, Misir silah alışı üçün Rusiya və Çinə müraciət edə bilər.
NATO-nun 5-ci maddəsinə bənzər şəkildə ABŞ və İsrail arasında qarşılıqlı müdafiə müqaviləsinin bağlanması ehtimalı da bəzən müzakirə olunur. Lakin İsrail tarixən bu cür müqavilələrdən ehtiyat edib və ABŞ-ın hərbi qərarlarına veto hüququ qazana biləcəyindən ehtiyatlanıb.
