Alimlər 10 il ərzində okeanın dibində baş verən dəyişiklikləri izlədikdən sonra ciddi narahatlıq ifadə ediblər. Əsas qida maddələrinin dövriyyəsində rol oynayan kritik növlər yox olur, bununla birlikdə dəniz dibində həyatın tarazlığı pozulur. Bu isə daha geniş miqyaslı ekoloji böhranın əlaməti ola bilər,
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə indiandefencereview.com yazır.
Kreyq R. Smit və Fabio K. De Leo tərəfindən aparılan tədqiqatda Barkli kanayonunda, təxminən 900 metr dərinlikdə yerləşən NEPTUNE kabelli müşahidə stansiyasından istifadə olunub. Tədqiqat zamanı alimlər üzvi maddələrin – balina sümükləri, ağac materialları və karbonatların – zamanla dərin su canlılarına necə təsir etdiyini öyrəniblər. Bu materiallar normal şəraitdə dərin su növləri arasında aktivliyə səbəb olur.
Adi canlılar yox idi
Normal şəraitdə balina cəsədi dəniz dibində dərin su ziyafəti kimi xidmət edir. İlk gələnlər cəsədin yumşaq toxumalarını yeyən leş yeyənlər – məsələn, bel balinaları və miksinlərdir. İkinci dalğa isə “ekosistem mühəndisləri”dir: Osedax kimi qurdlar, “zombi qurdlar” adlandırılan bu qurdlar sümükdəki yağlara çıxmaq üçün bakteriyalar vasitəsilə sümükləri həll edir və digər canlılar üçün qida açır.
Alimlər bu təcrübədə üç balina qabırğasını və bir Douglas köknarını okean dibinə yerləşdiriblər və müşahidələr aparıblar. Təcrübə səkkiz ay davam edib və təxminən on il ərzində periodik olaraq davam etdirilib. ZME Science məlumat verir ki, Osedax qurdları həm səkkiz ayda, həm də 9,2 il sonra sümükdə görünməyib.
Ağac materialına gəldikdə isə, Xylophaga cinsinə aid mollüsklər normal şəraitdə bir il ərzində kütükləri zəbt etməyə başlayır. Burada isə iki il ərzində heç sifonlarını belə göstərməyiblər, bu isə reaksiyanın gecikməsi və ya zəifləməsi deməkdir. Bu gecikmələr normadan kənardır və yerli ekosistemdə daha dərin pozuntuların göstəricisidir.
Oksigensiz zonalar genişlənir
Alimlərin fikrincə, bu fəaliyyətin olmaması “okeanın deoksigenizasiyası” ilə birbaşa bağlı ola bilər. Atmosferin istiliyinin artması səth okeanının isinməsinə səbəb olur, bu isə suyun oksigen saxlama qabiliyyətini azaldır və dərin, soyuq qatlarla qarışmanı məhdudlaşdırır. Nəticədə dərin su sahələrində oksigenin azaldığı zonalar artır və adət etdiyi canlıları cəlb etməyən yerlər yaranır.
Həyati dövriyyə təhlükədə
Rozkladçıların olmaması yalnız bioloji maraqlı hadisə deyil, dərin su qida maddələrinin dövriyyəsinin çöküşü deməkdir. Qurdlar və mollüsklər olmadıqda üzvi materiallar dəniz dibində qalır. Çürümə yavaşladıqda və ya dayananda qida zənciri parçalanır – ən kiçik mikroblardan tutmuş balıq populyasiyalarına qədər, hansı ki, insanlar üçün əhəmiyyətlidir. Əgər oksigensiz zonalar genişlənməyə davam edərsə, bu tendensiya uzun müddət yalnız Barkli kanayonunda qalmaya bilər.
Samir
