Beynin başqasının ritminə uyğunlaşma qabiliyyəti ekstremal hadisələrdən sonra anksiyete, depressiya və posttravmatik stress pozuntusu (PTSP) riskini azalda bilər. Bu nəticəyə İsrail alimləri gəlib; onlar müəyyən ediblər ki, yüksək beyindən-beyinə sinxronizasiyaya malik insanlar travmaya məruz qalsalar belə, psixoloji simptomları daha az hiss edirlər. Araşdırma Translational Psychiatry (TP) jurnalında dərc olunub.
Terror, müharibə və ya həyat təhlükəsi kimi travmatik hadisələrin psixoloji nəticələri insanlarda müxtəlif şəkildə təzahür edir. Bəziləri uzun müddətli və ağır pozuntular yaşayır, digərləri isə nisbətən tez bərpa olunur. Sosial dəstəyin rolu yaxşı məlumdur, lakin sosial əlaqələrin “müdafiəedici” olmasını təmin edən bioloji mexanizmlər hələ tam aydın deyildi.
Haifə Universitetindən Oded Mayo rəhbərliyindəki tədqiqat qrupu beyindən-beyinə sinxronizasiya fenomenini araşdırıb – bu, insanların qarşılıqlı ünsiyyət zamanı beyin ritmlərinin uyğunlaşması deməkdir. Bu fenomen sosial iştirakın neyrobioloji markerlərindən biri sayılır və danışan tərəflərin bir-birinin reaksiyalarını nə qədər yaxşı “tutduğunu” göstərir.
Tədqiqatın unikallığı ondadır ki, alimlərin iştirakçıların travmadan əvvəlki beyin fəaliyyətinə dair məlumatları mövcud idi. Təcrübəyə 98 yetkin şəxs cəlb olunmuşdu; onlar təxminən 1,5 il əvvəl İsraildə silahlı konflikt başlamazdan əvvəl laboratoriya eksperimentində iştirak etmişdilər. İştirakçılar təsadüfi şəkildə tanımadıqları cütlüklərə bölünərək 5 dəqiqə sərbəst ünsiyyət qururdular, bu zaman beyin fəaliyyəti funksional yaxın infraqırmızı spektroskopiya ilə qeyd edilirdi.
Daha sonra tədqiqatçılar həmin insanlarla yenidən əlaqə saxlayıblar. İştirakçılar təhlükəli vəziyyətlərdə öz iştirak səviyyələrini və standart psixoloji sorğuları doldurublar ki, PTSP, depressiya və ümumi psixi sağlamlıq göstəriciləri qiymətləndirilsin.
Gözlənildiyi kimi, daha yüksək təhlükə səviyyəsi ümumilikdə daha güclü psixoloji simptomlar ilə əlaqəli olub. Lakin bu təsir, travmadan əvvəl görüş zamanı yüksək beyindən-beyinə sinxronizasiya göstərən iştirakçılar arasında xeyli zəif olub. Başqa sözlə, eyni təhlükə səviyyəsində belə insanlar stressi psixoloji olaraq daha asan keçiriblər.
Oded Mayo qeyd edir ki, nəticələr stressə davamlılığın neyron mexanizmini göstərə bilər: “başqası ilə birlikdə hiss etmə” qabiliyyəti – emosional vəziyyəti və təcrübəni paylaşmaq – ümumilik hissi yaradır və travmanın psixoloji zərərini azaldır. Maraqlıdır ki, beyindən-beyinə sinxronizasiya effekti subyektiv sosial yaxınlıq hissi nəzərə alınsa da qalır; yəni, bioloji uyğunlaşma bacarığı müstəqil qoruyucu faktor kimi çıxış edir.
