ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Trampın Qrenlandiya və Ukrayna ilə bağlı siyasəti Vaşinqtonun əsas müttəfiqləri arasında ciddi narahatlıq yaradıb və uzunmüddətli etimad itkisinə səbəb olub. Bu barədə Reuters agentliyi ekspertlərə istinadən yazır.
Məlumata görə, Trampın ikinci prezidentlik dövrünün əvvəlindən ABŞ-ın xarici siyasəti bir çox məsələlər üzrə kəskin və gözlənilməz şəkildə dəyişib. Qərarların böyük hissəsi milli təhlükəsizlik üzrə rəsmi strukturların iştirakı olmadan, birbaşa Tramp və onun yaxın çevrəsi tərəfindən qəbul edilib.
Reuters qeyd edir ki, bu yanaşma Trampın Vaşinqton bürokratiyasına şübhəli münasibəti və qərarları sürətlə icra etmək istəyi baxımından ona uyğun gəlsə də, qəfil bəyanatlar və istiqamət dəyişiklikləri ABŞ-ın əsas müttəfiqləri ilə münasibətlərə bərpaolunmaz zərər vurmaq riski daşıyır.
Qrenlandiya ilə bağlı hərbi ritorika
Son həftələrdə Tramp və onun administrasiyasının bəzi rəsmiləri müsahibələrdə və sosial şəbəkələrdə Qrenlandiya ilə bağlı güc tətbiqi ehtimalına eyham vurublar. Bu açıqlamalar həm Vaşinqtonda, həm də ABŞ müttəfiqləri arasında ciddi çaşqınlıq və narahatlıq yaradıb.
Mənbələrin bildirdiyinə görə, Konqres üzvləri dövlət katibi Marko Rubio və Ağ Evin yüksək vəzifəli rəsmiləri ilə əlaqə saxlayaraq narahatlıqlarını ifadə ediblər və administrasiyanı daha irəli addımlar atmamaq barədə xəbərdar ediblər. Bəzi respublikaçı senatorlar isə Qrenlandiyaya hərbi müdaxilə halında impiçment araşdırması riskindən ehtiyat etdiklərini bildiriblər.
Administrasiyaya yaxın iki mənbənin sözlərinə görə, hərbi əməliyyatlar real şəkildə nəzərdən keçirilməyib. Bununla belə, ABŞ Müdafiə Nazirliyi və Ağ Evdə çalışmış, hazırda Amerika Sahibkarlıq İnstitutunda fəaliyyət göstərən Kori Şeyk bildirib ki, Trampın Qrenlandiyanı güc yolu ilə ələ keçirməklə bağlı təhdidlərinin özü belə artıq zərər verib:
“Tramp o qədər qeyri-sabit bəyanatlar verir ki, onun bunu yenidən etməyəcəyinə heç bir zəmanət yoxdur. O, ABŞ-ı ən yaxın dostlarının gözündə etibarsız ölkəyə çevirib.”
Reuters yazır ki, Trampın xarici siyasət qərarlarını mərkəzləşdirməsi, dar çevrəyə güvənməsi və peşəkar ekspertləri prosesdən kənarda saxlaması onun ikinci dövrünün əsas xüsusiyyətlərindən biridir.
Bu yanaşma Rusiya–Ukrayna müharibəsinin dayandırılması ilə bağlı danışıqlarda da özünü göstərib. Mənbələrin bildirdiyinə görə, payız aylarında Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoff, kürəkəni Cared Kuşner və Rusiya nümayəndəsi Kirill Dmitriyev arasında keçirilən görüşlər nəticəsində müharibənin dayandırılması üzrə 28 maddəlik plan hazırlanıb. Lakin adətən bu cür proseslərdən xəbərdar olan Dövlət Departamenti və Milli Təhlükəsizlik Şurasının bir çox yüksək vəzifəli rəsmisi bu danışıqlar barədə məlumatlandırılmayıb.
Dövlət Departamentinin nümayəndəsi isə bildirib ki, Tramp administrasiyasında sıx əməkdaşlıq mühiti mövcuddur və bəzi anonim mənbələrin mətbuata şikayət etməsi prezidentin siyasətini həyata keçirmək üçün lazım olan məsuliyyət və sağlam düşüncənin çatışmazlığını göstərir.
Reuters xatırladır ki, Tramp daha əvvəl Kanadanın Çinlə ticarət sazişi bağlayacağı təqdirdə ABŞ-a ixrac olunan bütün Kanada məhsullarına 100% gömrük rüsumu tətbiq edəcəyi ilə hədələyib. Bu açıqlama ABŞ Senatında da tənqid olunub.
Bundan əlavə, Trampın Britaniya qoşunlarının Əfqanıstanda guya “cəbhə xəttindən kənarda” qaldığına dair açıqlaması Böyük Britaniyada ciddi narazılıq doğurub. Baş nazir Kir Starmer, digər siyasi liderlər və kral III Çarlz bu bəyanata etiraz ediblər. Qeyd olunub ki, kralın oğlu şahzadə Harri Əfqanıstanda helikopter pilotu kimi ön xətdə xidmət edib və döyüşlərdə dostlarını itirib. Bir neçə gün sonra Tramp mövqeyini dəyişərək ABŞ rəhbərliyi altında döyüşən britaniyalı əsgərləri tərifləyib.
