"Müharibədən sonra Almaniyada 8 milyon partiya üzvünün izi..."
Nasizm ideologiyası 1945-ci ildən sonra yox olmayıb, müxtəlif formalarda transformasiya olunaraq Almaniyanın siyasi və ictimai həyatında iz qoymağa davam edib.
Modertor.az xəbər verir ki, bu barədə Almaniyanın "Frankfurter Allgemeine Zeitung" nəşri yazıb.
İtən ideologiya yoxsa dəyişən forma?
Nəşrin təhlilinə görə, İkinci Dünya müharibəsinin sonunda NSDAP-ın 8 milyondan çox üzvü var idi və 8 may 1945-ci ildən sonra bu insanların düşüncələrinin birdən-birə yoxa çıxması real görünmür. Məqalədə vurğulanır ki, nasist lider Adolf Hitler yalnız partiya daxilində deyil, həm də iqtisadi və hərbi uğurlar fonunda geniş legitimlik qazanmışdı. Bu səbəbdən, belə bir ideoloji sistemin bir gündə dağılması sadəlövhlük olardı.
Araşdırmaçı Niklas Kravinkelin işi göstərir ki, nasist düşüncəsi müxtəlif kanallar vasitəsilə "yaşamağa" davam edib. Məsələn, məşhur alman pilotu Hans-Ulrix Rudel nümunəsində bu davamlılıq açıq görünür: o, müharibədən sonra Argentinaya köçərək sağ radikal dairələrlə əlaqələri qoruyub və sonradan Almaniyada yenidən formalaşan ifrat sağ hərəkatlarla bağlı olub.
Gənclər təşkilatları və yeni sağ mühit
Araşdırmada qeyd olunur ki, 1951-ci ildə yaradılan "Nation Europa" jurnalı uzun illər ifrat sağ qüvvələr üçün ideoloji platforma rolunu oynayıb. Eyni zamanda, müxtəlif gənclər təşkilatları, xüsusilə "Viking Jugend" kimi qurumlar bu ideologiyanın qorunub saxlanmasında mühüm rol oynayıb.
Bu təşkilatlar bir növ "sığınacaq zonaları" kimi fəaliyyət göstərərək sağ radikal düşüncənin nəsildən-nəslə ötürülməsini təmin edib. Onların fəaliyyəti qismən "Hitler Youth" ənənələrini xatırlatsa da, daha seçici və ailə yönümlü strukturla fərqlənirdi. 1960-70-ci illərdən etibarən isə sağ qüvvələr diqqəti daha çox "mədəni mübarizə"yə yönəldərək gənclər arasında təsir dairəsini genişləndirməyə çalışıb.
Skinhedlər, sağ rok və ideoloji parçalanma
Məqalədə 1980-ci illərdə formalaşan skinhed hərəkatı, sağ rok musiqisi və radikal futbol qrupları da ayrıca qeyd olunur. Bu mühitdə zorakılıq elementləri artaraq bəzi hallarda terrorizm səviyyəsinə yaxınlaşırdı.
Bununla yanaşı, müəllif ideoloji baxımdan sağ düşərgənin vahid olmadığını vurğulayır.
Burada sadə populist düşüncələrdən tutmuş mürəkkəb və sistemli ideoloji konstruksiyalara qədər geniş spektr mövcuddur. Məsələn, millətçilik müxtəlif formalarda təzahür edə bilər: bəzən sadəcə ümumi birlik hissi kimi, bəzən elit mədəni kimlik kimi, bəzən isə sosial maraqların birləşməsi kimi. Eyni şəkildə "irqçilik" anlayışı da fərqli nəzəri əsaslara söykənə bilər və hər zaman eyni məzmun daşımır.
Keçmişin kölgəsi hələ də qalır
Nəticə olaraq, araşdırma göstərir ki, Almaniyada ifrat sağ qüvvələr ideoloji baxımdan tez-tez öz tarixi sələflərinin səhvlərini təkrarlayır. Nasist irsi yoxa çıxmaq əvəzinə transformasiya olunaraq yeni formalarda yaşamağa davam edib. Bu isə problemi yalnız tarixi fakt kimi deyil, həm də sosial və ideoloji baxımdan daha dərindən araşdırmağın vacibliyini ortaya qoyur.
