ABŞ və İsrailin İrana qarşı davam edən zərbələrinə baxmayaraq, ölkənin əsas neft ixrac mərkəzi sayılan Kharg Island hələ də hücumlara məruz qalmayıb. Bu barədə The Guardian nəşri yazır.
Mütəxəssislərin fikrincə, Xark adasının bombalanması və ya ələ keçirilməsi qlobal enerji bazarlarında ciddi sarsıntı yarada bilər. Ada vasitəsilə İranın neft ixracının təxminən 90 faizi həyata keçirilir və bu obyekt ölkənin ən həssas iqtisadi hədəflərindən biri hesab olunur.
Neft qiymətlərinə təsir riski
Analitiklər xəbərdarlıq edir ki, adaya hücum qlobal neft qiymətlərinin kəskin artmasına səbəb ola bilər. Chatham House analitiki Neil Quilliam bildirir ki, belə bir addım neftin qiymətini bir barel üçün 150 dollara qədər qaldıra bilər. Son günlərdə qiymətlər artıq 120 dollar həddinə çatıb.
Onun sözlərinə görə, Xark adası qlobal enerji bazarları üçün o qədər vacibdir ki, onun fəaliyyətinin dayanması böyük iqtisadi nəticələr doğura bilər.
ABŞ və İsrailin zərbələri
Məlumata görə, ABŞ qüvvələri İranda və regionda 5 mindən çox hədəfə zərbə endirib. Bununla belə, Vaşinqton indiyədək neft infrastrukturu obyektlərini hədəfə almaqdan çəkinib.
Ekspertlər hesab edir ki, bunun səbəbi qlobal bazarlarda daha böyük böhran yaratmaq riskidir. İranın mümkün cavab addımları artıq Strait of Hormuz vasitəsilə tanker hərəkətini faktiki olaraq iflic edib və neft qiymətlərini təxminən 20 dollar artırıb.
Bu arada İsrail aviasiyası ötən həftəsonu iki neft emalı zavoduna və iki neft anbarına zərbələr endirib. Nəticədə paytaxt səmasında qalın qara tüstü yaranıb və şəhər “apokaliptik” mənzərə ilə üzləşib.
Xark adasının strateji rolu
Uzunluğu təxminən 8 kilometr olan Xark adası İran materikindən təxminən 43 kilometr məsafədə yerləşir. Ada mərkəzi və qərb neft yataqlarından gələn boru kəmərlərinin qovuşduğu əsas məntəqədir.
Tarixən ada ABŞ-ın Amoco şirkəti tərəfindən yaradılan neft terminalı kimi inkişaf etdirilib. Daha sonra isə Iranian Revolution zamanı İranın nəzarətinə keçib.
Adada yerləşən terminallar vasitəsilə normalda gündə 1,3–1,6 milyon barel neft ixrac olunur. Lakin JPMorgan məlumatına görə, mümkün hücum ehtimalına görə fevralın ortalarında ixrac həcmi 3 milyon barelə qədər artırılıb. Bundan əlavə, adada ehtiyat kimi 18 milyon barel neft saxlanılır.
Hücum niyə risklidir?
Ekspertlər hesab edir ki, ABŞ-ın adanı ələ keçirməsi və ya məhv etməsi paradoksal vəziyyət yarada bilər. Belə ki, İran neft hasil etməyə davam etsə də, ixrac edə bilməyəcək. ABŞ isə həmin nefti istehsal edə bilməyəcək.
Bu isə qlobal bazarlarda böyük xaosa səbəb ola bilər.
Bundan başqa, Xark adasının dağıdılması ABŞ və İsrailin İran üçün daha sabit gələcək qurmaq strategiyasına da zərbə vura bilər. Çünki gələcəkdə hakimiyyətə gələcək hər hansı hökumət üçün neft gəlirləri həyati əhəmiyyət daşıyır.
Bu səbəbdən analitiklərin fikrincə, strateji neft qovşağı hələlik hədəfə alınmır — məqsəd qlobal enerji bazarlarında “domino effekti”nin və siyasi vəziyyətin daha da gərginləşməsinin qarşısını almaqdır.
