Newscenter.az portalından əldə olunan məlumata əsasən, ain.az xəbər verir.
ABŞ-İran müharibəsi 10 gündən artıqdır ki, davam edir. Hər iki tərəfdın ciddi itkilərin verildiyi görünməkdədir. Savaş fonunda ən diqqət çəkən mıqam İranın ona qarşı əməliyyatda hansısa formada iştirak etməyən tərəflərə, xüsusilə Türkiyə və Azərbaycana zərbə endirməsidir. Həm bu, həm də ümumən müharibənin gedişatı və mümkün nəticələri ilə bağlı Newscenter.az olaraq KAFKASSAM sədri Hasan Oktaya müraciət etdik. -Hasan bəy, Amerika-İran müharibəsinin nəticəsini necə görürsünüz? Bu istiqamətdə gözləntiləriniz nədir?-ABŞ-İran müharibəsinin şiddətləndiyi bu günlərdə bu suallar regiondakı mövcud gərginliyin ən vacib aspektlərinə işarə edir. Geosiyasi təhlillər və beynəlxalq hüquq çərçivəsində bu ssenariləri aşağıdakı kimi qiymətləndirə bilərik:Birincisi, İran-ABŞ müharibəsinin mümkün nəticəsi. Ekspertlər belə bir münaqişədə "qalib" olmayacağı ilə razılaşırlar. Asimmetrik Məhv: ABŞ-ın texnoloji və hava üstünlüyü İranın ənənəvi ordusunu və nüvə/hərbi infrastrukturunu tez bir zamanda sıradan çıxara bilər. Lakin İranın "vəkil qüvvələri" (Livan, İraq, Yəmən) vasitəsilə bütün Yaxın Şərqi od halqasına çevirmək qabiliyyəti ABŞ-ı sonsuz quru müharibəsinə və ya lojistik kabusa sürükləyə bilər. İqtisadi Çöküş: Hörmüz boğazının bağlanması dünya neft bazarlarını sarsıdacaq və qlobal tənəzzülə səbəb olacaq. Nəticədə sərhədləri dəyişən, lakin bütün dünyada qeyri-sabitlik yayılan bir region yarana bilər.-Bu arada İranın Türkiyə və Azərbaycana raket və dron hücumu həyata keçirməsini necə dəyərləndirmək olar?-İranın müharibədə birbaşa iştirak etməyən qonşularına (xüsusən də Naxçıvan və ya Türkiyəyə) qarşı bu cür hərəkətlərini iki şəkildə şərh etmək olar:Birincisi, "Məni Dayandır" Mesajı: İran münaqişəni geniş bir coğrafiyaya yaymaq təhdidindən istifadə edərək beynəlxalq ictimaiyyətə (xüsusən də Rusiya və Çinə) Qərbə təzyiq göstərməsi və müharibəni dayandırması üçün təzyiq göstərə bilər. İkincisi, diqqəti yayındırma və daxili ictimai rəy: Öz ərazisində küncə sıxışmış bir rejim xarici təhlükəni yaymaqla "vətəni müdafiə etmək" adı altında daxili müxalifəti yatırmaq istəyə bilər. Lakin Türkiyə və Azərbaycan kimi ölkələri hədəf almaq İran üçün strateji intihardır. Çünki bu vəziyyətdə Ankara və Bakının hərbi gücü İsrail/ABŞ blokuna əlavə olunur.-Türkiyənin hədəfə alınması NATO-nu da İranla müharibəyə məcbur edərmi?-Bəli, nəzəri və hüquqi cəhətdən hərbi alyansı buna məcbur edə bilər. NATO-nun 5-ci maddəsinə (Birinə hücum hamıya hücum hesab olunur) görə, Ankara Türkiyənin ərazi bütövlüyünə qəsdən hücum halında bu maddədən istifadə edə bilər. Lakin NATO birbaşa "hücum" rejiminə keçməzdən əvvəl diplomatik və müdafiə addımları atır (məsələn, Patriot batareyalarını yerləşdirmək).Hücumlar sistemli hala gələrsə, NATO müttəfiqləri Türkiyənin müdafiəsinə kömək etmək və hücum mənbəyini zərərsizləşdirmək məcburiyyətindədirlər.-Ümumen NATO Türkiyeni korumak için İranla savaşa girermi?-NATO, xüsusən də Soyuq Müharibədən sonrakı dövrdə üzvlərini qorumaqda "çəkindirmə"yə üstünlük verir.Müdafiə Öhdəliyi: NATO Türkiyəni qorumaq üçün İranla birbaşa müharibəyə getməkdən çəkinməz, çünki Türkiyənin qoruna bilmədiyi bir ssenaridə NATO-nun mövcudluq səbəbi yox olardı. Alyansın etibarlılığı aşağı düşərdi. Məhdud Müdaxilə: NATO-nun prioriteti İranı tamamilə işğal etmək deyil, Türkiyəyə olan təhlükəni mənbəyində aradan qaldırmaqdır. Buna görə də, İran sərhədləri daxilində raket buraxılış məntəqələrini və komandanlıq mərkəzlərini hədəf alan "cəza əməliyyatı" həyata keçirilə bilər. Bir sözlə, İran Türkiyə və Azərbaycanla körpüləri tamamilə yandırmağın (həm hərbi, həm də iqtisadi) bədəlini ödəyə bilməz. Buna görə də, təqib daha çox "çəkindirmə oyunu" kimi qəbul edilir. İranın bu vəziyyətdən çıxış yolu İnqilab Keşikçiləri və seçilmiş prezidentin ətrafında mərkəzləşmiş Vilayət-e Fəqih sistemini əhatə edən prezidentlik sisteminə keçid ola bilər.Süleyman İsmayılbəyli
Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün ain.az saytını izləyin.
