...Uzun müddət Çin siyasi sistemi dünyanın ən sabit sistemlərindən biri hesab olunurdu. Daşınmaz əmlak böhranına, regional borc yükünə və iqtisadi yavaşlamaya baxmayaraq, Çin texnoloji irəliləyişlər və Kommunist Partiyasına yüksək səviyyədə dəstək nümayiş etdirməyə davam etdi.
Lakin indi mənzərə daha o qədər də optimist deyil. Vətəndaşların rejimə inamının gücü və ölkənin islahat qabiliyyəti ciddi şübhə altındadır.
SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə Foreign Affairs yazır.Politoloq Lianqjianq Li “Çində siyasi etibar” kitabında ənənəvi sorğuların hökumətə dəstəyi əhəmiyyətli dərəcədə şişirddiyini iddia edir.
O, etimadı dörd növə - tam inamsızlıqdan tam inamsızlığa qədər - bölən və Çin lideri Si Cinpinin şəxsi səriştəsi, eləcə də niyyətləri haqqında qavrayışa diqqət yetirən yeni bir qiymətləndirmə modeli təklif edir.
Məlumatların təhlili göstərir ki, vətəndaşların yalnız təxminən 28 faizi ölkə liderinə tam etibar edir, 20 faizə qədəri isə tam inamsızlıq ifadə edir.
Qalanları orta mövqeləri tutur.
Li-nin sözlərinə görə, bu, zəncirvari reaksiya riskini yaradır və bu zaman narazılıq mərkəzə tamamilə etibar etməyən qruplardan mərkəzə şübhə ilə yanaşanlara və ya qismən etibar edənlərə yayıla bilər - 1989-cu ildə və ya Berlin divarının yıxılması zamanı baş verdiyi kimi.
…İqtisadçı Xu Çenqanq özünün “İnstitusional genlər” kitabında Çinin iqtisadi problemlərini siyasi institutlarının islahat apara bilməməsi ilə əlaqələndirir.
O, mövcud sistemin imperiya dövründə qurulmuş avtoritar idarəetmə modellərini təkrarladığını və Si dövründə nəzarətin sərtləşdirilməsinin bu "genlərin" qaçılmaz davamına çevrildiyini iddia edir.
Onun fikrincə, Çin institutları sabit bazar iqtisadiyyatı ilə uyğun gəlmir və ölkəni uzunmüddətli durğunluğa aparır.
Hər iki müəllif bir məqamda həmfikirdir: potensial etimad böhranı və ya ciddi iqtisadi şok…
Məsələn, Tayvanı zorla ələ keçirmək cəhdi və ya maliyyə böhranı - Si-nin hakimiyyətini sarsıda bilər.
Eyni zamanda, onlar Çinin sürətli demokratikləşmə üçün institusional resurslara malik olmadığını qiymətləndirirlər. Ölkənin qeyri-sabitlik dövrü ilə üzləşməsi, ardınca isə yeni bir avtoritarizm forması - bəlkə də indikindən daha az proqnozlaşdırıla bilən bir dövr gələcəyi ehtimal olunur.
Əli Babayev
