Aznews.az “APA-Economics”ə istinadən Massaçusets Texnologiya İnstitutunun professoru, MIT RAISE (etik və təhlükəsiz süni intellekt və təhsil təşəbbüsü) proqramının rəhbəri, süni intellekt və sosial robot texnologiyaları tədqiqatçısı Sintiya Brizel ilə müsahibəni təqdim edir:
Süni intellekt savadlılığının üç əsas istiqaməti
– Siz MIT RAISE təşəbbüsünə rəhbərlik edirsiniz və bu təşəbbüs etik və təhlükəsiz süni intellekt, sosial gücləndirmə və təhsilə fokuslanır. Orta təhsil müddətində hər bir şagird süni intellekt savadlılığı baxımından hansı əsas elementləri mənimsəməlidir?
– Süni intellekt savadlılığından danışarkən biz üç əsas inkişaf istiqamətini nəzərdə tuturuq.
Birincisi bilik istiqamətidir. Şagirdlər yaş və sinif səviyyəsinə uyğun olaraq süni intellektin necə işlədiyini başa düşməlidirlər ki, bu texnologiya onlar üçün sirli və anlaşılmaz qalmasın. Eyni zamanda, onlar süni intellektlə düzgün dizayn etməyi, yəni etik və təhlükəsiz şəkildə sistem qurmağı öyrənməlidirlər.
İkinci istiqamət məsuliyyətli istifadədir. Şagirdlər istifadə etdikləri rəqəmsal məhsul və ya xidmətlərdə süni intellektin tətbiq olunub-olunmadığını tanıya bilməlidirlər. Onlar texnologiyanın həm müsbət faydalarını, həm də potensial risklərini və mənfi nəticələrini başa düşməlidirlər. Bu, süni intellekt dövründə rəqəmsal vətəndaşlığın əsas hissəsidir.
Üçüncü istiqamət gücləndirmədir, yəni texnologiya vasitəsilə yaratmaq və problemləri həll etmək bacarığı. İnsanlar süni intellekt alətlərindən istifadə edərək öz həyatlarını, cəmiyyətlərini və hətta planetin gələcəyini yaxşılaşdırmağı öyrənməlidirlər. Bu proses insan mərkəzli və etik yanaşma əsasında qurulmalıdır.
Bununla yanaşı, biz bu sahəni yalnız texniki bacarıqlarla məhdudlaşdırmırıq. Tənqidi düşüncə, yaradıcı problem həlli, təşəbbüskarlıq, öz öyrəndiyinə sahib çıxmaq, əməkdaşlıq və ünsiyyət bacarıqları da inkişaf etdirilməlidir. Süni intellekt savadlılığı kurikulumu bu bacarıqları da əhatə etməlidir.
Süni intellektin orta təhsildə tətbiqi
– Azərbaycan Elm və Təhsil Nazirliyi süni intellekt əsaslı şagird və müəllim dəstək sistemləri ilə “rəqəmsal məktəb” layihələrinə başlayıb. Sizcə, bu sistemlərin effektiv və təhlükəsiz olması üçün hansı prinsiplər vacibdir?
– Hazırda süni intellekt əsaslı tədris sistemlərinə böyük maraq var. Amma bu sahə hələ erkən mərhələdədir və bu sistemlərin effektivliyi tam qiymətləndirilməyib.
Biz bilirik ki, süni intellekt əsaslı tədris sistemləri şagirdlərin nəticələrini yaxşılaşdıra bilər, lakin bunun üçün onlar sağlam pedaqoji prinsiplərə uyğun olmalıdırlar. Süni intellekt insanların necə öyrəndiyinə dair fundamental prinsipləri dəyişmir. Uşaqların öyrənməsi ilə bağlı uzun illərin araşdırmaları var və sistemlər bu elmi əsaslara uyğun qurulmalıdır.
Hazırda hansı sistemin kim üçün və hansı şəraitdə daha effektiv işlədiyini daha dərindən anlamağa ehtiyac var. Yəni kontekst, şagird qrupu və tətbiq mühiti nəzərə alınmalıdır.
