Dünya Bankının “Azərbaycan üçün rəqəmsal bacarıqların inkişafı üzrə Yol Xəritəsi” sənədində ölkəyə rəqəmsal səriştə üzrə dövlət çərçivə sənədinin hazırlanması tövsiyə olunur. Məqsəd rəqəmsal bacarıqlara yönələn investisiyalar üçün vahid anlayışlar sisteminin formalaşdırılması, milli hədəflərin ölçülə bilən indikatorlarla müəyyənləşdirilməsi və 2026-cı ilədək əhalinin ən azı 65 faizinin baza rəqəmsal bacarıqlara malik olmasına nail olmaqdır. Sənəd həmçinin milli versiyası hazırlanacaq Avropa rəqəmsal səriştə çərçivəsinə əsaslanmağı, mütəmadi monitorinq mexanizmlərinin qurulmasını və inklüzivliyi prioritet kimi müəyyənləşdirməyi tövsiyə edir.
Qlobal miqyasda rəqəmsal bacarıqlar artıq sosial siyasətin deyil, iqtisadi rəqabət qabiliyyətinin əsas indikatorlarından birinə çevrilib. World Bank hesablamalarına görə, genişzolaqlı internetə çıxışın 10 faiz artması ÜDM artım tempinə orta hesabla 1-1,5 faiz əlavə töhfə verə bilər. OECD ölkələrində isə rəqəmsal bacarıqların əmək məhsuldarlığı ilə birbaşa əlaqəsi təsdiqlənib: yüksək rəqəmsal kompetensiyaya malik işçilər aşağı səviyyəli bacarıqlara malik olanlarla müqayisədə daha yüksək əlavə dəyər yaradır və innovasiya proseslərinə daha tez adaptasiya olunur. Bu fonda rəqəmsal savadlılıq artıq yalnız İT sektorunun deyil, kənd təsərrüfatından səhiyyəyə qədər bütün sahələrin struktur modernləşməsinin bazasını təşkil edir.
Avropa İttifaqında tətbiq olunan European Commission tərəfindən hazırlanmış DigComp çərçivəsi 21 səriştəni beş istiqamət üzrə sistemləşdirərək üzv ölkələr üçün vahid ölçmə və sertifikatlaşdırma mühiti yaradıb. Nəticədə rəqəmsal bacarıqların qiymətləndirilməsi təhsil proqramları, əmək bazarı tələbləri və dövlət xidmətlərinin dizaynı ilə uzlaşdırılıb. Azərbaycanın bu modelin milli versiyasını qəbul etməsi investisiyaların səmərəliliyini artırmaq baxımından əhəmiyyətlidir. Çünki vahid çərçivə olmadan müxtəlif qurumlar tərəfindən həyata keçirilən təşəbbüslər arasında koordinasiya zəifləyə, resurslar parçalanmış şəkildə xərclənə bilər. Standartlaşdırılmış yanaşma isə həm ölçülə bilən nəticələrə, həm də beynəlxalq müqayisəliliyə imkan yaradır.
Məsələnin sosial ölçüsü də diqqətəlayiqdir. Yetkin əhalinin təxminən üçdə birinin əmək bazarından və formal təhsildən kənarda qalması rəqəmsal bacarıqların inkişafını yalnız iqtisadi deyil, həm də inklüzivlik alətinə çevirir. Qlobal təcrübə göstərir ki, rəqəmsal savadlılığın aşağı olduğu qruplar elektron dövlət xidmətlərindən, onlayn bankçılıqdan və distant məşğulluq imkanlarından daha az faydalanır. Bu isə gəlir bərabərsizliyini dərinləşdirə bilər. Onlayn təhlükəsizlik, dezinformasiyanın tanınması və generativ süni intellekt alətlərindən istifadə kimi bacarıqların prioritetləşdirilməsi müasir risklərə cavab verir. Xüsusilə 16-74 yaş qrupunda onlayn qorunma tədbirlərinin yetərli olmaması kiber risklərin iqtisadi təsirini artırır. Beynəlxalq qiymətləndirmələr göstərir ki, kibercinayətkarlığın qlobal iqtisadiyyata illik zərəri trilyonlarla dollarla ölçülür və insan kapitalının zəif hazırlanması bu riskləri böyüdür.
Rəqəmsal bacarıqların dövlət idarəçiliyinə inteqrasiyası ayrıca strateji istiqamətdir. Elektron xidmətlərin genişlənməsi yalnız texnoloji infrastrukturla deyil, həmin xidmətləri hazırlayan və idarə edən insan kapitalının səviyyəsi ilə də müəyyən olunur. Səriştə çərçivəsinin karyera yüksəlişi və sertifikatlaşdırma mexanizmləri ilə əlaqələndirilməsi idarəetmədə nəticəyönümlü yanaşmanı gücləndirə bilər. Bu model bir sıra inkişaf etmiş ölkələrdə dövlət sektorunda rəqəmsal transformasiyanın sürətini artırıb və xidmətlərin keyfiyyətinə müsbət təsir göstərib.
Regional aspekt də iqtisadi baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Kənd yerlərində rəqəmsal bacarıq mərkəzlərinin yaradılması və genişzolaqlı internet təşəbbüsləri ilə sinxronlaşdırılması aqrar istehsalın məhsuldarlığını yüksəldə, fermerlərin bazarlara çıxışını genişləndirə bilər. Rəqəmsal kənd təsərrüfatı alətləri və onlayn bazar platformaları artıq bir çox ölkədə kiçik istehsalçıların gəlir strukturunu dəyişib. Azərbaycan üçün də bu istiqamət regionların iqtisadi fəallığının artırılması baxımından perspektivlidir.
