BAKI, TurkicWorld, Orxan Qədirzadə
Dünyanın iki ən böyük kommunist dövləti olan Sovet İttifaqı və Çin Xalq Respublikası (ÇXR) Moskvada qarşılıqlı müdafiə və yardım haqqında tarixi saziş imzaladıqlarını elan ediblər.
Müqavilə üzrə danışıqlar SSRİ lideri İosif Stalin və xarici işlər naziri Andrey Vişinski ilə ÇXR rəhbərləri Mao Zedun və Jou Enlay arasında aparılıb.
Sazişin şərtlərinə əsasən, Sovet tərəfi Çinə 300 milyon dollar məbləğində kredit ayırmağı öhdəsinə götürüb. Sənəd həmçinin İkinci Dünya müharibəsinin sonunda Rusiya qüvvələri tərəfindən ələ keçirilmiş Mançuriyadakı əsas dəmir yoluna nəzarətin, Port-Artur və Dayren şəhərlərinin Çinə qaytarılmasını nəzərdə tutur. Müqavilənin qarşılıqlı müdafiə hissəsi isə əsasən Yaponiya və ya onunla birbaşa və ya dolayısı ilə əlaqəli olan hər hansı digər dövlət tərəfindən gələcəkdə törədilə biləcək təcavüz aktlarını əhatə edir.
Mərasimdə çıxış edən Jou Enlay bu birliyin "məğlubedilməz bir güc" yaratdığını bəyan edib. Bununla belə, ABŞ ekspertləri və mediası bu ittifaqı kommunizmin Moskvadan idarə olunan monolit hərəkat olduğunun sübutu kimi qiymətləndirirlər. Hətta "New York Times" qəzeti Çini Sovet İttifaqının "peyki" adlandırıb.
Lakin tarixi gedişat göstərir ki, bu saziş kommunist ölkələri arasında sarsılmaz bir bağa çevrilməyib. Artıq 1950-ci illərin sonundan etibarən ittifaqda ciddi çatlar yaranmağa başlayıb. Çin tərəfi SSRİ-ni Qərb dövlətləri ilə "sülh şəraitində birgəyaşayış" siyasəti yürütməkdə və Marksizm-Leninizm prinsiplərinə xəyanət etməkdə ittiham edib. 1960-cı illərin əvvəllərində isə Mao Zedun Sovet İttifaqının Çin inqilabına qarşı ABŞ ilə ittifaqa girdiyini açıq şəkildə bəyan edib.
