“Yaşıl tikinti” standartları son illərdə qlobal urbanizasiya və tikinti sektorunun əsas transformasiya istiqamətlərindən birinə çevrilib. İqlim dəyişiklikləri, enerji istehlakının artması və şəhərlərdə resurslara təzyiqin yüksəlməsi tikinti sənayesində yeni yanaşmaları zəruri edir. Ənənəvi tikinti modeli artıq yalnız sürətli inşaat və estetik meyarlarla qiymətləndirilmir. Müasir yanaşmada enerji səmərəliliyi, karbon emissiyalarının azaldılması, su resurslarının qorunması və ekoloji dayanıqlılıq əsas prioritetlər sırasına daxil edilir.
BMT və Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatlarına görə, dünya üzrə karbon emissiyalarının təxminən 37 %-i tikinti və binaların istismarı ilə əlaqəlidir. Bu səbəbdən tikinti sektoru qlobal iqlim strategiyalarında xüsusi yer tutur. “Yaşıl tikinti” standartları binaların layihələndirilməsindən tutmuş istifadə olunan materiallara və enerji idarəetməsinə qədər bütün mərhələləri əhatə edir. Məqsəd yalnız ətraf mühitə təsiri azaltmaq deyil, həm də uzunmüddətli iqtisadi səmərəlilik yaratmaqdır.
Beynəlxalq praktikada LEED, BREEAM və WELL kimi sertifikatlaşdırma sistemləri yaşıl tikinti standartlarının əsas göstəriciləri hesab olunur. Bu sistemlər enerji və su istehlakı, tullantıların idarə olunması, daxili hava keyfiyyəti və alternativ enerji istifadəsi kimi kriteriyalar əsasında binaları qiymətləndirir. Dünya Yaşıl Tikinti Şurasının hesabatlarında qeyd edilir ki, yaşıl standartlarla inşa olunan obyektlər ənənəvi binalarla müqayisədə enerji istehlakını 25-30 %, su sərfiyyatını isə 30-50 % azalda bilir.
“Yaşıl tikinti”nin iqtisadi tərəfi də getdikcə daha çox diqqət çəkir. İlk mərhələdə belə layihələrin maliyyə xərcləri daha yüksək görünsə də, uzunmüddətli perspektivdə enerji qənaəti və istismar xərclərinin azalması investisiyanın geri dönüşünü sürətləndirir. OECD və Dünya Bankının təhlillərinə görə, yaşıl infrastruktur layihələri gələcəkdə iqlim risklərindən yaranacaq iqtisadi itkilərin azaldılmasına mühüm töhfə verir. Bu səbəbdən bir çox ölkələr yaşıl tikinti layihələrinə vergi güzəştləri və maliyyə təşviqləri tətbiq edir.
Urbanizasiya prosesinin sürətlənməsi bu standartların əhəmiyyətini daha da artırır. BMT-nin proqnozlarına əsasən, 2050-ci ilə qədər dünya əhalisinin təxminən 68 %-i şəhərlərdə yaşayacaq. Bu isə enerji və kommunal xidmətlərə tələbatın ciddi şəkildə yüksəlməsi deməkdir. Əgər yeni tikililər köhnə və yüksək resurs istehlak edən model əsasında qurularsa, şəhərlərin ekoloji yükü daha da artacaq. Bu səbəbdən gələcəyin şəhər planlamasında yaşıl binalar əsas elementlərdən biri kimi qəbul edilir.
Azərbaycan da son illərdə yaşıl iqtisadiyyat və dayanıqlı tikinti istiqamətində addımları genişləndirir. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən yeni yaşayış layihələrində enerji səmərəliliyi, alternativ enerji və ağıllı idarəetmə sistemlərinin tətbiqi diqqət çəkir. “Ağıllı şəhər” və “yaşıl enerji zonası” konsepsiyaları çərçivəsində formalaşdırılan layihələr beynəlxalq urbanizasiya tendensiyalarına uyğun model kimi qiymətləndirilir. Eyni zamanda ölkədə alternativ enerji istehsalının artırılması yaşıl tikinti sektorunun inkişafı üçün də əlavə imkanlar yaradır.
