Viktor Orbanın 16 illik hakimiyyətinə son qoyduqdan sonra Baş nazir vəzifəsinə başlayan Peter Maqyar, seçkilərdən sonrakı həftədə prioritet məqsədləri ilə bağlı mühüm siqnallar verib.
Hafta.az yazır ki, ötən bazar günü Macarıstanda keçirilən seçkilərdə Peter Maqyarın Tizsa partiyası səslərin 53,27 faizini, Viktor Orbanın hakim Fidesz-KDNP alyansını 38,08 faizini və Bizim Vətən partiyası isə 6 faizini toplayıb. Bu nəticələrlə ölkəni 16 il idarə edən Viktor Orbanın hakimiyyəti dinc-demokratik şəkildə başa çatıb. Peter Maqyarın 9 və ya 10 mayda and içərək vəzifəsinə başlaması gözlənilir.
Bazar günü qələbə çıxışında Peter Maqyar həmçinin Prezident Tamas Sulyok, Baş prokuror Qabor Balint Naqinin, Konstitusiya Məhkəməsi və media tənzimləyici orqanının rəhbərlərinin istefasını tələb edərək deyib: "Hökumətin bizə tətbiq etdiyi bütün kuklaların istefasını tələb edirəm". Orban bildirib ki, parlament çoxluğu tərəfindən seçilən prezident Sulyok məsələni "nəzərdən keçirəcəyini" bildirib.
Maqyar, Orbanın Fidesz partiyasına yaxın müxtəlif nazirliklərdən və şirkətlərdən "sənədlərin məhv edilməsi" barədə məlumatlar aldıqlarını açıqlayıb. Seçki kampaniyası zamanı korrupsiya ilə mübarizə aparacağına söz verən Maqyar, anonim hesabat üçün veb sayt yaradıldığını bildirib və əlavə edib ki, "bu cür cinayətlərdə iştirak edən hər kəs yeni hökumət qurulduqda qanunun ən sərt tətbiqi ilə üzləşəcək".
Maqyarın Orbanın siyasi xəttindən tamamilə uzaqlaşması gözlənilmir. Cinayətdə iştirak edənlərlə mübarizə aparacağına söz vermək və qanunun aliliyini tanımaq kimi addımlar vacib olsa da, tam demokratikləşmə ehtimalı azdır.
Maqyarın ən vacib sınağı iqtisadiyyat olacaq. Yeni hökumət aşağı artım, zəif investisiya, korrupsiya və gözlənilməz dövlət müdaxiləsi nəticəsində yaranan kövrək iqtisadi strukturu miras alır. İnzibati müdaxilələr və bazarlardakı qüsurlu siyasətlər mənzil qiymətlərinə və investisiya mühitinə mənfi təsir göstərib.
Ən təcili addım qanunun aliliyi pozuntularına görə dondurulmuş təxminən 17 milyard avroluq Aİ vəsaitlərinin azad edilməsi olacaq. Maqyarın Avropa Prokurorluğuna (EPPO) qoşulmaq öhdəliyi və Aİ ilə daha konstruktiv münasibətlər qurmaq barədə mesajları bazara inamın bərpası üçün vacib hesab olunur.
Orbanın dövründə Macarıstan korrupsiya ittihamları ilə üzləşən siyasətçilər üçün sığınacağa çevrilib. Maqyarın bu şəxsləri də hədəf alması gözlənilir. Şimali Makedoniyanın keçmiş Baş naziri Nikola Qruevskinin 2018-ci ildə istədiyi sığınacaq Orbanın VIP qaçqın siyasətinin bariz nümunəsidir. Eynilə, 2019-2023-cü illər arasında Polşa ədliyyə nazirinin müavini vəzifəsində çalışan Marçin Romanovski və Polşanın keçmiş ədliyyə naziri Zbiqnev Ziobro da bu siyasət çərçivəsində ölkəyə qəbul ediliblər.
Maqyar açıq şəkildə bildirib ki, bu şəxslər ölkədən çıxarılacaq, hətta lazım gələrsə ekstradisiya ediləcək və bu da "Macarıstan xarici cinayətkarlar üçün sığınacaq olmayacaq" mesajını göndərir. Bu addımın, xüsusən də Polşa ilə münasibətlərin bərpası və Aİ daxilində etibarın bərpası baxımından simvolik və strateji əhəmiyyəti olduğu düşünülür.
Maqyar Macarıstan hökumətini tamamilə yenidən quracağına və Orban administrasiyası dövründə mövcud olmayan səhiyyə, ətraf mühitin mühafizəsi və təhsil üçün ayrıca nazirliklər yaradacağına söz verib. O, Viktor Orbanı dəstəkləməkdə günahlandırdığı dövlət mediasının yayımını yeni mətbuat qanunu qəbul edilənə qədər dayandıracağını söyləyib. O, bu addımı "mətbuat azadlığını bərpa etmək" məqsədinin bir hissəsi kimi qiymətləndirib.
Orbanın demək olar ki, hər həftə qonaq olduğu və müxalifət siyasətçilərinin nadir hallarda dəvət olunduğu Kossutun ictimai radio proqramında çıxış edən Maqyar deyib: "Hər bir macar həqiqəti yayan dövlət mediasına sahib olmağa layiqdir".
Yeni baş nazir deyib ki, "yeni media qanununun qəbul edilməsi, yeni media orqanı yaradılması və dövlət mediasının etməli olduğu işi görməsi üçün peşəkar şərait yaradılması bir az vaxt aparacaq".
Maqyar həmçinin M1 ictimai televiziyasında çıxış edərək Orban mərkəzli yayımları tənqid edib və dövlət yayımını dayandıracağını bildirib. Maqyar proqramından sonra X sosial media paylaşımında bunları yazıb: "Bir il yarım sonra yenidən "ictimai" televiziya studiyasındayam. Təbliğat maşınının son günlərinin şahidi olduq. Tisza hökumətinin qurulmasından sonra, ictimai xidmət keyfiyyəti bərpa olunana qədər "ictimai" medianın xəbər xidmətlərini dayandıracağıq".
Baş nazirin ofisinin Viktor Orban üçün ayrılmış Karmelit Sarayından Tisza hökuməti dövründə Parlamentin yaxınlığındakı nazirlik binalarından birinə köçürüləcəyi açıqlanıb.
Macarıstanın yeni Baş naziri Maqyar sosial media hesabında bildirib ki, "Tisza hökuməti dövründə Baş nazirin ofisi Viktor Orbanın özü üçün tikdiyi Karmelit Sarayında deyil, Parlamentin yaxınlığındakı nazirlik binalarından birində yerləşəcək".
Maqyar Macarıstanla İsrail arasındakı sıx münasibətləri davam etdirmək arzusunu ifadə edib və İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahunu Macarıstan Üsyanının 70 illiyi münasibətilə keçiriləcək mərasimə dəvət edib. Viktor Orbanın dövründə davam edən iki ölkə arasında isti münasibətlərin yeni dövrdə də davam etməsini arzuladığını bildirən Netanyahu, Maqyarı İsraildə planlaşdırılan hökumətlərarası görüşə də dəvət edib.
Orban isə seçki məğlubiyyətindən sonra ilk müsahibəsini cümə axşamı YouTube kanalına verərək deyib: "Bu, bir dövrün sonudur. Biz bu məğlubiyyəti ləyaqətlə qarşılamalıyıq".
Konservasiya iddialarını rədd edən Orban, partiyasına yaxın iş adamlarının sərvət toplaması ilə bağlı xəbərlərin məğlubiyyətinə səbəb olduğunu bildirib. O, "ağrı və boşluq" hiss etdiyini və nəticənin onun məsuliyyəti olduğunu etiraf etdiyini söyləyib.
