Bizimyol saytından əldə olunan məlumata görə, ain.az məlumat yayır.
Azərbaycan musiqisində ən vacib və mədəni cəhətdən dəyərli alətlərdən biri olan sazın tarixi Orta Asiyaya qədər uzanır. Müxtəlif mədəniyyətlərdə saz, həmçinin qopuz, dombra və ya çura kimi adlarla da tanınır. Məsələn; dombra termini Orta Asiyada istifadə olunurdu, bu gün isə tambura kimi də tanınır. Tarix boyu müxtəlif sivilizasiyalarda fərqli adlarla istifadə edildiyi bilinən saz ən çox Dədə Qorqud hekayələrində xatırlanır. Əslində, Dədə Qorqud hekayələrində saz aləti qopuz adlanır və ilk dəfə Orta Asiya bölgəsində istifadə edildiyi göstərilir.
Saz ağacdan yonularaq hazırlanmış bir musiqi alətidir. Alət dəri ilə örtülür, pərdələri yoxdur və adətən 2-3 simdən ibarətdir. Qopuzun təxminən 1500 illik tarixi var.
Sazın tarixi ətraflı araşdırılsa, bu gün bağlama adlanan alət əslində əsrlər boyu bilinən sazın son formasıdır. Sazın üç hissədən gövdə, boyun və səs lövhəsindən ibarətdir. Simlər sıxılır və kökləmə ən ucunda yerləşən kökləmə sancaqları sayəsində həyata keçirilir.
Bu gün və xüsusən də türk xalq musiqisində bildiyimiz kimi, bağlama əsasən gövdədən ibarətdir. Gövdə dizdə oturan və armuda bənzəyən hissədir və oyma və ya yarpaq kimi naxışlar kimi müxtəlif formalarda hazırlanır. Səs lövhəsi və ya qapaq, bağlamanın gövdəsini örtür və simlərin plectrum ilə vurulduğu hissədir. Bu hissə üçün ağac seçimi xüsusi olaraq istənilən səsə uyğun olaraq edilir. Davamlılıq üçün küknar, ladin və şotland şamı kimi ağaclar seçilir.
Bu gün saz formasını dəyişməyən ağaclardan hazırlanır və boynunda 17-24 pərdə istifadə olunur. Bu gün standart bir sazın 7 simi var və simlər qalından nazikə doğru daraldıqca, hər pərdədə fərqli tonlar və fərqli nöqtələr yaradırlar.
Qopuz fiziki təkamül keçirmiş, boynuna bir pərdə əlavə edilmiş, simlərin sayı artırılmış və ona fərqli bir forma vermək üçün ağacdan yonulmuşdur. Bu, xüsusilə türkmən xalqı tərəfindən müqəddəs hesab edilən bağlamanın yaranmasına səbəb olmuşdur.
Sazla bağlama arasındakı fərq araşdırılsa, hər bağlamanın əsasən saz olduğu, lakin hər sazın bağlama adlandırıla bilmədiyi bildirilir. Bunun səbəbi, sazın bağlamadan daha böyük gövdəyə malik olmasıdır. Lakin hər ikisi simli alətdir. Ümumiyyətlə simli alətlərlə çalınsa da, onları əllə çalmaq mədəniyyəti də mövcuddur.
İradə Cəlil, Bizimyol.info
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün ain.az saytını izləyin.
