Yaşlanma ilə bağlı ən böyük qorxulardan biri çoxları üçün beyin xəstəlikləri – demensiya və ya Altsheymer xəstəliyidir. Psixiatr Deniel Amen qeyd edir ki, bu cür xəstəliklərin müəyyən erkən əlamətləri var və onlara diqqət yetirmək vacibdir...
Poliqon xəbər verir ki, onun sözlərinə görə, yaddaş boşluqları kimi potensial siqnallara çox ciddi yanaşmaq lazımdır. Həkim əlavə edib ki, Altsheymer xəstəliyi əslində simptomlar görünməzdən onilliklər əvvəl beyində başlayır.
Yaddaşla bağlı nəzərə çarpan problemlər
Doktor Amen insan beyninin işləmə prinsiplərinə dair qeyri-ənənəvi baxışları ilə tanınsa da, ABŞ-da kifayət qədər populyardır. Onun sözlərinə görə, yaddaşın kəskin və nəzərə çarpan pisləşməsi müşahidə olunursa, vəziyyəti daha dərindən araşdırmağın vaxtıdır.
"Telefonunuzdan xatirə şəkillərini silməyin nə qədər çətin və ağrılı olduğunu düşünün. İndi isə təsəvvür edin ki, beyniniz bunu sizin icazəniz olmadan edir. Demensiya çox vaxt yaddaş itkisi ilə başlayır. Lakin zamanla insanın özünə qulluq edə bilmədiyi mərhələyə qədər irəliləyir", deyə o izah edib.
Mühakimə qabiliyyətinin zəifləməsi və impulsivlik
Bu əlamətlər beynin sizi idarə edən frontal payının aktivliyinin azaldığını göstərə bilər. Amenin sözlərinə görə, bu yaxşı əlamət deyil.
Bununla belə, araşdırmalar göstərir ki, erkən müdaxilə bu simptomların inkişafını ləngidə və ya hətta qarşısını ala bilər.
Diqqətin qısa müddətli olması və daimi yayınma
Demensiya və ya Altsheymer hallarında diqqətin tez yayınması DEHB kimi vəziyyətlərdən fərqlənir. Əgər vəziyyət qəfil pisləşirsə, həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur.
Erkən müdaxilə dərmanlardan tutmuş psixoterapiyaya, həyat tərzi və qidalanma dəyişikliklərinə, fiziki məşqlərə və sensor stimulyasiyaya qədər müxtəlif üsulları əhatə edə bilər.
"Hazırda beyin skanları göstərir ki, lentin davamlı sürüşdürülməsi, bildirişlər, xəbərlər və çoxşaxəli fəaliyyət kimi xroniki həddən artıq stimulyasiya prefrontal korteksi kiçildir, stress yollarını gücləndirir və beyni informasiya səs-küyü ilə yükləyir", deyə doktor Maykl Hanter əlavə edib.
Pis əhval
Amenin sözlərinə görə, depressiya qadınlarda Altsheymer riskini iki dəfə, kişilərdə isə dörd dəfə artırır. Bu pozuntu həm də xəstəliyin erkən simptomlarından biridir.
Psixoloq Patrisiya Şmidt əlavə edir: "Sosial şəbəkələrdə həddindən artıq vaxt keçirmək beynə zərər verir. Bu, diqqət müddətinin azalmasına, diqqət yayınmasının artmasına və beynin mükafat sisteminin pozulmasına səbəb olur. Bundan əlavə, sosial mediada ideal həyatın nümayişi yanlış təsəvvür yaradır və insanların rifahına mənfi təsir göstərir".
Artıq çəki
Amen bildirir ki, çəki artdıqca beynin ölçüsü və funksiyası azalır. MRT tədqiqatına görə, artıq çəkili insanların beyin həcmi orta hesabla 4% daha kiçikdir və beyin faktiki yaşdan təxminən 8 il daha yaşlı görünür. Piylənməsi olan insanlarda bu göstəricilər müvafiq olaraq 8% və 16 ilə qədər artır.
Aşağı enerji səviyyəsi
Gün ərzində enerji çatışmazlığı bədəndə, o cümlədən beyində qan dövranının zəiflədiyini göstərə bilər.
Araşdırmalar qan dövranı ilə beyin sağlamlığı arasında əlaqəni təsdiqləyir. Xüsusilə diabet nəticəsində yaranan zəif qan dövranının ürək-damar sisteminə təsiri öyrənilib və nəticələr damar mənşəli demensiya riskinin artdığını göstərib.
Xroniki yuxusuzluq və ya yuxu apnesi
Yuxu pozuntuları demensiya və Altsheymer xəstəliyi ilə birbaşa əlaqəlidir. Alimlər sübut ediblər ki, yuxu problemləri bu xəstəliklərin inkişafını proqnozlaşdıran amillərdən biridir.
Poliqon.info
