ain.az, Ses qazeti portalına istinadən məlumat verir.
Tarixçi və demoqraf Emmanuel Todd müsahibə verib və orada ABŞ-ın İrana hücumunun əsl səbəblərini açıqlayıb. 27 dilə tərcümə edilmiş "Qərbin məğlubiyyəti" kitabının müəllifi Todd hesab edir ki, Tramp administrasiyası tamamilə "reallıqla əlaqəni itirib". Müsahibə və tərcümə Keio Universitetinin fəxri professoru Şigeki Hori tərəfindən aparılıb.
Fransız tarixçisi müsahibəsində ABŞ-ın İrana hücumunun əsl səbəblərini açıqlayıb. Analitikin sözlərinə görə, bu, rejim dəyişikliyi deyil, ölkədə vətəndaş müharibəsinin qızışdırılmasıdır. Todd hesab edir ki, belə bir müharibə İranı xaosa sürükləyəcək və onu böyük bir güc statusundan məhrum edəcək.
"ABŞ-ın hərəkətləri rejimi devirməyə yönəlmişdimi? Mən buna çox şübhə edirəm". Emmanuel Todd vəziyyəti təhlil edib: fransız tarixçisi qeyd edir ki, ABŞ-ın xarici siyasəti Venesuela prezidenti Nikolas Maduro və İranın ali lideri Ayətullah Əli Xamenei kimi "fərdlərə hücumlara" çevrilib.
Toddun sözlərinə görə, Xameneinin sui-qəsdində əsl məqsəd sadəcə rejim dəyişikliyi deyildi. "İrana hücum İslam rejimini devirmək məqsədi daşıyırdımı? Mən buna çox şübhə edirəm. Rejim həqiqətən dəyişsəydi belə, dini motivasiyadan asılı olmayaraq, ayətullahların yerini millətçi və vətənpərvər bir rejim tutardı".
Əsl hədəf İranın özüdür...
Emmanuel Todd ABŞ-ın məkrli strateji planını ifşa edib: o, əsl məqsədin ümumiyyətlə rejim dəyişikliyi deyil, İranda vətəndaş müharibəsinin qızışdırılması olduğuna inanır. O, davam edir: "Əgər Tehranda vətəndaş müharibəsi başlasaydı, ölkə illərlə xaosa qərq olardı. İran o zaman Yaxın Şərqdə əsas güc statusunu itirərdi. Mən inanıram ki, məhz bu, ABŞ-ın son məqsədi idi".
Fransız tarixçisi hesab edir ki, düşmən ölkələrin ayrı-ayrı liderlərinə edilən hücumların başqa bir gizli məqsədi var: "Fərdlərə edilən hücumlar təkcə düşmən ölkələri deyil, həm də müttəfiq və dost ölkələrin liderlərini qorxutmaq məqsədi daşıyır".
"Terrorçu" metodlar: Qorxu ilə idarəetmə
Emmanuel Todd xəbərdarlıq edir: Amerika taktikasını dəyişib. "Bu cür metodlara əl atmaqla ABŞ faktiki olaraq "şantaj imperiyasına" çevrilib. Beynəlxalq münasibətlərə hazırkı yanaşma qorxutma yolu ilə başqalarına hakim olmaq üçün terrorist metodudur." Bunu dəstəkləyən dəlillər var. Emmanuel Toddun sözlərinə görə, MKİ artıq ABŞ-da Müdafiə Nazirliyindən daha çox təsir qazanıb. "Bu, ABŞ-ın təbiətində bir transformasiyaya işarə edir və bu, çox ciddi və təcili bir vəziyyətdir", - tarixçi vurğulayır.
İrana edilən son hücum ABŞ-ın "üçüncü məğlubiyyəti" olacaqmı? Tarixçi hesab edir ki, bu məsələ ilə bağlı məlumatlar ziddiyyətli və çaşdırıcıdır və nəticə çıxarmağı çətinləşdirir. "Təhlili çətinləşdirən əsas amillərdən biri Prezident Trampın özünün reallıqdan uzaq görünməsi və dəfələrlə bu barədə açıqlamalar verməsidir. O, sanki hər şeyə qadirdirmiş kimi davranır və ABŞ-ın məğlubedilməzliyinə həqiqətən inanır. Əmin deyiləm ki, o, həqiqətən nə baş verdiyini başa düşür".
Vitse-prezident Vensin sükutu nə deməkdir?
Emmanuel Todd vitse-prezident J.D. Vensin sükutuna diqqət yetirir: "Onun nə düşündüyü və ya mövqeyinin nə olduğu tamamilə aydın deyil. Hesab edirəm ki, bu, mövcud vəziyyəti anlamağın açarlarından biridir." Todd Vensi "şübhəsiz ki, Trampın ən yaxın silahdaşları arasında ən ağıllı insan" hesab edir. Tarixçinin sözlərinə görə, onun xəbərlərdən yoxa çıxması Tramp administrasiyası daxilində qarışıqlığın sübutudur.
Emmanuel Todd İspaniya Baş naziri Pedro Sançesin hərəkətlərini tərifləyərək, onun cəsarətini və igidliyini "təqdirəlayiq" adlandırıb. Məlum olduğu kimi, Sançes amerikalılara ölkəsinin ərazisində yerləşən hərbi bazalardan istifadəni qadağan edib. ABŞ Prezidenti Donald Tramp dərhal İspaniyanı qisasla hədələyib. Todd digər Avropa ölkələrindən məyus olub: "Fransa, Almaniya və Böyük Britaniya liderlərinin hərəkətləri, açığı, qorxaq görünür. Onlar həqiqəti deməkdən qorxurlar və yalnız ABŞ-ı razı salmaqla məşğuldurlar. Bu davranış məni narahat edir".
Tarixçi qeyd edir ki, ABŞ və İsrailin hərəkətləri ciddi problem yaradır, çünki onların nümunəsi beynəlxalq birliyi güclülərin zəifləri ovladığı "cəngəllik qanunu" ilə idarə olunan bir yerə çevirə bilər. Emmanuel Todd baş verənlərin dünya ölkələrinin nüvə proqramlarına kəskin təsir göstərə biləcəyini vurğulayır: "Əgər "cəngəllik qanunu" üstünlük təşkil edərsə, bir çox ölkə nüvə silahı əldə etmək qərarına gələcək - ən azı özünümüdafiə üçün. Sadə dillə desək, ABŞ və İsrail nüvə imkanlarını artırmaq üçün təkan olacaq".
Toddun təhlili daha fundamental bir məqamı ortaya qoyur: "Avropa liderlərinin davranışı bir çox ciddi suallar doğurur. Onların öz xalqlarını təmsil edib-etmədikləri, yoxsa sadəcə ABŞ-a xidmət etdikləri bəlli deyil". Todd iki enerji böhranını nümunə kimi göstərir: "Avropa öz ərazisində yerləşən Rusiya qaz boru kəmərlərinin dağıdılmasına adekvat reaksiya verə bilmədi. Davam edən İran böhranına cavab olaraq adekvat əks tədbirlər görməkdə və ya heç bir şey etməkdə aciz olduğunu sübut etdi".
Tarixçi vurğulayır ki, Şimal Axını və Şimal Axını 2 qaz boru kəmərlərinin dağıdılması Avropanı "daimi iqtisadi böhran" vəziyyətinə salıb. Toddun sözlərinə görə, AB hazırda Hörmüz boğazının blokadası və İranla müharibə səbəbindən Avropaya neft və qaz tədarükünün pozulması nəticəsində yaranan "ikinci enerji şoku" ilə üzləşir.
Emmanuel Todd şok bir fərziyyə irəli sürür: "ABŞ artıq İrana hücum edib. Bəs yeganə hədəf o idimi? Axı hədəf yalnız İslam Respublikası deyil, həm də Avropa ölkələri idi. Tramp ikinci dəfə hakimiyyətə gəlişindən sonra Amerika Avropanı hər cür alçaldıb. J.D. Vance bu münasibəti keçən il nümayiş etdirdi".
Bu müşahidələrə əsaslanaraq Todd belə bir nəticəyə gəlir: "Baş verən hər şey müasir Amerikanın nihilizminin nəticəsidir. ABŞ-ın beynəlxalq hərəkətlərini yalnız rasionallıq baxımından şərh etməyə çalışsaq, mətləbi əldən verərik. ABŞ-ın hərəkətləri rasionallıqla heç bir əlaqəsi olmayan bir impuls kimi qəbul edilməlidir. Bu, cilovlanmamış nihilizmin ifadəsidir. Bu, təmiz xaosdur və ənənəvi geosiyasət və diplomatiya çərçivəsində başa düşülə bilməyən məsələlərə toxunur".
V.VƏLİLİ
(Tərcümə)
Hadisənin gedişatını izləmək üçün ain.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
