Şou-biznesdə "şişirdilmiş təriflər": Efir etikası, yoxsa maraq qarşılığı?
Son illər televiziya və onlayn platformalarda yayımlanan verilişlərdə aparıcıların şou-biznes nümayəndələrini həddindən artıq tərifləməsi adi hala çevrilib. Sanki hər müğənni "əfsanə", hər aktyor "dahi", hər layihə isə "tarixi hadisədir". Tamaşaçı isə getdikcə daha çox sual verir: bu qədər tərif nə üçündür və nəyin qarşılığında səslənir?
Tərif mədəniyyəti, yoxsa maraq münasibəti?
Şou-biznes anlayışı özü kommersiya üzərində qurulub. Bu sistemdə diqqət - əsas kapitaldır. Məhz buna görə də verilişlərdə bəzən real yaradıcılıq göstəriciləri deyil, emosional və şişirdilmiş təqdimat ön plana çıxır.
Televiziya məkanında aparıcı ilə qonaq arasında bəzən obyektiv jurnalist münasibətindən daha çox tərəfdaşlıq münasibəti formalaşır. Bu isə efirdə balansı pozur. Tənqidi sual əvəzinə ardıcıl komplimentlər səslənir, peşəkarlıq meyarları isə arxa plana keçir.
Reytinq naminə ifrat
Bir çox hallarda həddindən artıq tərifin arxasında reytinq marağı dayanır. Məşhur simanın könlünü almaq, onun növbəti dəfə də həmin kanala gəlməsini təmin etmək, sosial mediada paylaşım və reklam dəstəyi qazanmaq - bunlar efir siyasətinin gizli mexanizmləridir.
Məsələn, beynəlxalq mediada - o cümlədən BBC və ya CNN kimi qurumlarda müsahibə janrı daha çox balanslı suallar və fakt əsaslı yanaşma üzərində qurulur. Qonağın uğuru vurğulansa da, tənqidi məqamlar da diqqətdən yayınmır. Yerli efirlərdə isə çox vaxt "tərif marafonu" jurnalistikanı əvəz edir.
Sponsorlu münasibətlər və görünməyən maraqlar
Şou-biznes kommersiya sahəsidir. Müğənnilərin konsertləri, reklam müqavilələri, prodüser layihələri - hamısı maddi dövriyyəyə bağlıdır. Aparıcının ifrat tərifi bəzən gələcək əməkdaşlıq, sponsorluq və ya şəxsi münasibətlərin qorunması məqsədi daşıya bilər.
Bu, açıq şəkildə etiraf olunmasa da, media mühitində "qarşılıqlı dəstək" prinsipi tez-tez müşahidə olunur: sən məni efirdə ucaldarsan, mən də sənə eksklüzivlik və reytinq gətirərəm.
Tamaşaçı nə qazanır?
Ən böyük sual budur: tamaşaçı bu prosesdən nə əldə edir?
Əgər efirdə obyektiv qiymətləndirmə yoxdursa, peşəkar tənqid səslənmirsə, sənətin inkişafı da zəifləyir. Həqiqi sənətkarla sırf mediada aktiv olan sima arasındakı sərhəd itir. "Ən yaxşı", "ən gözəl", "təkrarolunmaz" kimi sözlər ucuzlaşır və dəyərini itirir.
Nəticədə tamaşaçı ya etinasızlaşır, ya da sosial şəbəkələrdə sərt reaksiyalarla narazılığını bildirir. Bu isə media ilə cəmiyyət arasında etimad böhranı yaradır.
Problemin həlli nədir?
-Aparıcıların peşə etikası qaydalarına daha ciddi riayət etməsi
-Tənqid mədəniyyətinin inkişaf etdirilməsi
-Tamaşaçı zövqünün formalaşdırılmasına məsuliyyətlə yanaşma
Unutmaq olmaz ki, aparıcı yalnız studiyanın deyil, ictimai rəyin də formalaşdırıcısıdır. Şou-biznes nümayəndələrini təqdim etmək olar, lakin süni ucaldmaq jurnalistikanın deyil, reklamın funksiyasıdır.
Həddindən artıq tərif nə sənətkara xeyir verir, nə də tamaşaçıya. Əksinə, bu yanaşma sənətin ölçü meyarlarını sıradan çıxarır. Media dürüst və balanslı olduqda həm sənətkar qazanır, həm tamaşaçı, həm də cəmiyyət.
Şou-biznes efirinin gələcəyi təriflərin çoxluğunda deyil, sözün çəkisindədir.
