Bakı-İrəvan xəttində sülh gündəliyinin inkişafı, siyasi, iqtisadi və ictimai münasibətlərin qurulması istiqamətində praktiki addımların atılması Ermənistandakı revanşistlərin, erməni diasporu/lobbisinin və onlara bağlı qrupların prosesi pozmaq cəhdləri ilə müşahidə edilir. Revanşistlər Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində rəsmi Bakının sülh addımlarını “qeyri-reallıq” kimi təqdim edərək, erməni ictimai rəyini manipulyasiya edir, Paşinyan hakimiyyətinə qarşı ölkə daxilindəki etimadı sarsıtmağa çalışır. Erməni diasporu/lobbisi isə təsir imkanlarından istifadə etməklə Azərbaycana qarşı uydurma yalanlarını beynəlxalq müstəvidə tirajlayır, sülh gündəliyini pozmağa hesablanan təbliğat kampaniyaları təşkil edir. Çünki sülhün əldə edilməsi mövcudluq prinsipləri müharibə və işğala əsaslanan erməni revanşistlərin, diaspor və lobbisinin tarixin arxivinə göndərilməsi perspektivini yaradacaq.
Sülh prosesində itirən tərəflərdən biri də erməni disporu və lobbisinin direktivləri ilə hərəkət edən şəxslər – siyasətçilər, ekspertlər və media nümayəndələridir. Çünki Azərbaycan və Ermənistanın sülh əldə etməsi onlar üçün qazanc mənbəyindən məhrum olmaq deməkdir. Britaniyalı ekspert, jurnalist Tomas de Vaalın təşkilatçılığı ilə fevralın 11-də Londonda keçirilən, məlum və məlun “Daş yuxular” kitabına həsr olunmuş və müəllif Əkrəm Əylisinin “azərbaycanlıların ermənilərə qarşı zorakılığı” haqda qondarma və uydurma iddialarının müzakirə edildiyi “Sakit keçmiş” adlı tədbir erməni revanşistlərin anti-sülh kampaniyası və indiyə qədər münaqişədən böyük pullar qazananların növbəti cəhdi idi.
Tədbirin məqsədi azərbaycanlılar və ermənilər arasında etnik nifrət məsələsinin gündəmə gətirilməsi, keçmişdə baş verən düşmənçilik hislərinin diri saxlanılmasından ibarətdir. İştirakçıların kimliyinə və müzakirələrə baxdıqda, məqsəd daha aydın görünür.
Təşkilatçı: Karneqi Beynəlxalq Sülh Fondunun təhlilçisi olan britaniyalı jurnalist Tomas de Vaal;
Moderator: tədbirin keçirildiyi “Dash Arts” kafesinin rəhbəri Josephine Burton;
İştirakçılar: erməni jurnalist Mark Qriqoryan, şair və tərcüməçi Katerina E.Young, “Conciliation Resources” təşkilatının Avropa-Asiya Departamentinin əməkdaşı, münaqişələrin həlli və vasitəçilik üzrə mütəxəssis Könül de Moor.
Müzakirələrdə əks-mövqeyə malik heç kimin iştirak etməməsi diqqət çəkir.
Mark Qriqoryan no-varçı mövqeyi ilə tanınsa da, 44 günlük müharibə və sonrasında “erməniliyi”ni göstərərək, Azərbaycanın əleyhinə mövqe sərgiləyirdi. Qriqoryan ermənilərin “soyqırımı” iddialarının müdafiəçisidir.
Könül de Moor Azərbaycan torpaqları işğal altında olduğu dövrdə münaqişənin sülh yolu ilə həllinin tərəfdarı kimi çıxış edir, işğala son qoyan 44 günlük müharibə və sonrasında isə no-varçı mövqe sərgiləyirdi.
Katerina E.Young Əkrəm Əylinin “Daş yuxuları”nı ingilis dilində tərcümə edərək, onun iddialarının müdafiəsindən çıxış edir.
“Azərbaycanlılar erməniləri qırıb” iddialarının müzakirə edildiyi tədbirdə ermənilərin törətdiyi soyqırımılardan bəhs edilməməsi, iştirakçıların da məxsusi şəkildə erməniləri dəstəkləyənlərdən seçilməsi tədbirin məqsədini açıq şəkildə ortaya qoyur. Erməni musiqiçi Tiqran Aleksanyanın tədbirin açılışında “Sarı gəlini” erməni mahnısı kimi ifa etməsi isə Azərbaycana qarşı art niyyətin nümunəsi idi.
Tədbirin təşkilatçısı Tomas de Vaalın mövqeyi xüsusilə diqqət çəkir. Qarabağ münaqişəsinin mövcud olduğu dövrdə regiona tez-tez səfərlər edən, problemi araşdıran britaniyalı jurnalist bu fəaliyyətinə görə böyük qrantlar əldə edib. Misal üçün, 2003-cü ildə dərc etdiyi “Qara Bağ” kitabı ABŞ-ın Sülh İnstitutunun qrantı hesabına ərsəyə gəlib. Bununla yanaşı, münaqişənin davam etdiyi dövrdə tərəflər mövqelərinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması məqsədilə Tomas de Vaalın regiona səfərlərində maraqlı idi. Qarabağ münaqişəsinin tədqiqatı ilə dünyada tanınan britaniyalı jurnalist bu fəaliyyətindən ciddi qazanc əldə etdi. 44 günük müharibədən sonra isə vəziyyət T.Vaal üçün də dəyişməyə başladı. Çünki münaqişənin başa çatması onun qrantlar əldə etmək imkanlarını məhdudlaşdırır. Bu kontekstdə T.Vaalın fəaliyyət istiqamətini dəyişmək əvəzinə münaqişəni qızışdırmağa hesablanmış mövqe sərgiləməsi diqqət çəkir.
