Alimlər qədim palçıqdakı insan ayaq izlərini aşkar ediblər, bu izlər ABŞ-ın Nyu-Meksiko ştatında saxlanılıb. İzlər son buz dövrünə, yəni təxminən 23 min il əvvəl, buzlaqların ən böyük olduğu dövrə aiddir.
HİT.az xəbər verir ki, "Earth" nəşrinə görə, bu kəşf böyük maraq oyadıb, çünki insanlar Şimali Amerikada alimlərin düşündüyündən çox daha əvvəl mövcud ola bilər. Lakin bəzi ekspertlər tarixi təyin metodlarının dəqiqliyini şübhə altına alıb.
Şübhələr nədən ibarət idi?
İlkin tədqiqatda bitki toxumları və tozcuqların radiokarbon üsulu ilə tarixləndirilməsi istifadə olunub. Bəzi tədqiqatçılar bunu kifayət qədər etibarlı hesab etməyib. Bir neçə il sonra eyni tədqiqat qrupu Nyu-Meksikodakı ayaq izlərinə geri dönüb və yüksək etibarlı mənbələrdən yeni məlumatlar əldə edib.
Nəticələr eyni xronologiyanı göstərib – 20 000-dən 23 000 il əvvəl, bu da insanların son buz dövrünün maksimumu zamanı buz örtüklərindən çox cənubda mövcudluğunu təsdiqləyir.
Yenilik nədir?
Arizona Universitetindən arxeoloq və geoloq Vens Hollidey yeni tədqiqatlarla bu mübahisəni birdəfəlik həll etməyə çalışıb. Bu dəfə komanda ayaq izlərinin yanında tapılmış qədim palçığı radiokarbon üsulu ilə tarixləndirib. Analiz müstəqil laboratoriyada aparılıb.
Nəticədə palçığın yaşı 20 700-dən 22 400 ilədək müəyyən edilib – bu, izlərin ilkin yaşı ilə uyğun gəlir. Beləliklə, üç fərqli material (toxum, tozcuq və indi palçıq), üç fərqli laboratoriya tərəfindən tarixləndirilib və eyni hekayəni təsdiqləyir.
Amerikada insan həyatı
Onilliklər boyu insanların Amerikaya necə gəldiyi barədə anlayış Klovis mədəniyyəti ətrafında formalaşıb. Bu ad Nyu-Meksikonun Klovis yaxınlığında tapılmış artefaktlara görə qoyulub. Bu qrup insanın qitəyə gəldiyi ən qədim məlum qrup hesab olunurdu.
Düşünülürdü ki, Klovis mədəniyyətinə aid insanlar Sibirdən Alaskaya Bering körpüsü vasitəsilə təxminən 13 min il əvvəl keçmiş və sonra Şimali Amerikanın digər bölgələrinə yayılmışdır.
Bu xronologiya dərsliklərdə, muzey ekspozisiyalarında və bir çox arxeoloji tədqiqatlarda əsas olub və Amerikada insan həyatının başlanğıcını müəyyən edib.
Miqrasiya xronologiyasının dəyişməsi
Amma Hollideyin yeni kəşfi bu əsasları şübhə altına alır. Əgər insanlar artıq bu bölgədə 23 min il əvvəl gəzişirdilərsə – son buz dövrünün bitməsindən çox əvvəl – Klovis mədəniyyəti nəzəriyyəsi etibarsız olur.
Bu, insanların qitəyə çox min illər əvvəl, bəlkə də fərqli yollarla və ya tamamilə fərqli şərtlərdə gəldiyini göstərir.
Bu təkcə insanların Amerikaya nə vaxt gəldiyi barədə anlayışı dəyişdirmir, həm də onların necə yaşadığı, hərəkət etdiyi və uyğunlaşdığı barədə yeni suallar yaradır. Bu, miqrasiya modelləri, texnologiya və tarix öncəsi mənzərələrdə yaşamağın öyrənilməsi üçün yeni perspektivlər açır.
Samir
