NATO ölkələri hərbi avadanlıqların Arktika soyuqlarında işləmə qabiliyyətini yoxlayır...
Poliqon The Wall Street Journal-a istinadən xəbər verir ki, Ukraynadakı müasir müharibə üçün yaradılmış texnologiyaların əksəriyyəti Arktikada işləməyəcək.
Müəlliflər bildirirlər ki, Şimal qütbü yaxınlığında mütərəqqi texnologiyalar maqnit fırtınaları, batareyaları boşaldan aşağı temperaturlar və naviqasiya sistemləri üçün qar sahələrində oriyentir olmaması səbəbilə faydasızlığa məruz qalırlar.
Arktikada rəqabət
Arktikada ərazisi olan səkkiz ölkədən yalnız Rusiya NATO-ya daxil deyil. Eyni zamanda, ABŞ və Kanadanı Rusiya raketləri narahat edir, Norveç və Finlandiya isə birbaşa işğal ehtimalı ilə bağlı narahatlıq keçirirlər?
"Böyük dövlətlər arasında Şimalda rəqabət iqlim dəyişikliyi dəniz yollarını və təbii ehtiyatlara çıxışı asanlaşdırdıqca daha da güclənir. Rusiya hərbi baxımdan Kolsk yarımadasında yerləşən nüvə sualtı qayıqları qüvvələri, raket bazaları, aerodromlar və limanlar ilə bu regionda üstünlük təşkil edir. Rusiyanın yeni nəsil hipersonik qanadlı raketləri üçün Şimali Amerikaya ən qısa uçuş marşrutu Şimal Qütbünün üzərindən keçir".
Ekstremal temperaturlar üçün startaplar
Nəşr qeyd edir ki, ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin keçmiş işçisi Erik Slesinger hazırda müdafiə sahəsində, xüsusilə də Arktika şəraitində döyüş əməliyyatlarını mənimsəməyə çalışan startapları maliyyələşdirən vençur şirkətinə rəhbərlik edir. O, "Arktika ən sərt rəqibdir" deyib. Müəlliflər yazır:
"Ukraynadakı müharibədən çıxarıla biləcək bir dərs, xüsusi startapların hökumətlərlə əməkdaşlıqda innovasiyanı təşviq etməkdə oynaya biləcəyi mühüm roldur".
Nəşr qeyd edir ki, Ukrayna Silahlı Qüvvələri enerji mənbələri, rabitə vasitələri, kimyəvi maddələr və yağ tələb edən avadanlıqlardan istifadə edir. Arktikada belə əsas şeylərin istifadəsi tez-tez hərtərəfli modernləşdirmə tələb edir, çünki ekstremal soyuqluq ən geniş yayılmış komponentləri kövrək edir. Aşağı temperaturlar rezinin fiziki xassələrini dəyişir, təcridedici materiallar elastikliyini itirir və sızır. Su və ya nəm izləri buz kristallarına çevrilir və nasosları cızıb tıxanmalar yarada bilər. Kabel silikonla təcrid olunmalıdır, çünki PVC çatlaya bilər. Yağ və digər yağlayıcı materiallar qatılaşır və donur. Standart hidravlik sistemlərdə maye şərbətə bənzər olur və təyyarələrin idarəetmə sistemlərindən raket buraxan qurğular və radar dirəklərinə qədər hər şeyə təsir edə bilər. Bir donma bütün silah platformasını işlək vəziyyətdən çıxara və ya konvoyu hərəkətsiz vəziyyətə sala bilər.
Logistika problemləri
Arktika havasının özü də orada müharibənin başqa yerdən fərqli görünəcəyi deməkdir: "Ukrayna istehsalçıları hədəfləri tapmaq üçün rəqəmsal rabitədən istifadə edən yüz minlərlə ucuz, manevrli kvadrokopter buraxır. Onlar Arktikada, dronların anti-buzlaşma sistemləri ilə təchiz olunması, güclü küləklərlə mübarizə üçün güclü mühərrikə malik olması və batareyalar əvəzinə reaktiv yanacaq və ya dizel ilə işləməli olduğu yerlərdə uyğun olmayacaq. Adətən onlar elə böyükdürlər ki, onları başlatmaq üçün qoşqu və ya qalxma zolağı tələb olunur".
Xüsusilə, radio stansiyalarının enerji təchizatı səbəbindən problemlər yarana bilər. Yaxınlarda İsveç ordusuna, xizəklərdə daşınan, batareyaları üçün doldurma qurğusu təklif edən xüsusi şirkət müraciət etdi. Bu cihazın çəkisi 400 funtdan artıq idi və ilk qarda ilişib qalacaqdı.
İsveçin Şimal Subarktika Müharibə Mərkəzinin nümayəndəsinin dediyinə görə, istehsalçılar hərbçilərə nə lazım olduğunu, nəzəri ideyaların necə işləyəcəyini bilmirlər. Üstəlik, hətta hərbçilər də Arktikada onlara nə lazım ola biləcəyini hələ bilmirlər.
Süni intellektin də Arktikada məhdud tətbiqi var. Ukraynada onu böyük həcmli məlumatları emal etməklə qərar qəbul etməni sürətləndirmək üçün istifadə edirlər. Bununla belə, Arktikadan fərqli olaraq, Şərqi Ukrayna şəhərləşmiş ərazidir, burada əhali, geniş yol və dəmir yolu şəbəkələri, enerji və ağır sənaye müəssisələri var. "Əgər Arktika döyüş meydanına çevrilsə, belə şeylərin olmaması Süni İntellektin işləməsi üçün daha az məlumatı olacağı deməkdir", deyə müəlliflər əlavə edir.
Avadanlığın test edilməsi
Yaxınlarda Kanadanın şimal regionlarında yeddi ölkənin iştirak etdiyi təlimlər keçirilib. Təlimlərin məqsədi avadanlıqların sınaqdan keçirilməsi idi. Məlum olub ki, milyonlarla dollar dəyərində ixtisaslaşdırılmış avadanlıqlar belə Şimalın real şəraitində işləməyə qadir deyil. Xüsusilə, Amerikan hərbçilərinin Arktika SUV-ları hidravlik maye soyuqda donduğu üçün 30 dəqiqədən sonra sınıb. İsveç əsgərlərinin 20.000 dollara başa gələn gecə görüş cihazları isə eynək alüminiumunun mənfi 40 dərəcə Selsi temperaturuna tab gətirə bilməməsi səbəbilə sınıb.
Arktika şəraitində istifadə edilə biləcək mövcud avadanlıqların testi sentyabrda Norveçin Andoya adasında da keçirilib. Hər il baş verən tədbir Jammertest adlanır. Bu il o, 100-dən çox şirkətin nümayəndəsini toplayıb. Texniki mütəxəssislər Arktikanın sərt iqlim şəraitində dronlar, atom saatları, antenalar və çiplər daxil olmaqla avadanlıqların maneələrə davamlılığını yoxlayıblar.
Jammertest təşkilatçılarının nümayəndəsi Heydi Andreaessen bildirib ki, avadanlıq təkcə soyuğu deyil, həm də Moskvanın qonşu Kolsk yarımadasındakı hərbi obyektlərini dronlardan qorumaq cəhdlərinin yan təsiri olan maneələri də aradan qaldırmalıdır: "Arktikada, hava şəraitinin çox çətin olduğu və birbaşa görünməzliyin olmadığı yerlərdə, maneələr həlledici ola bilər. Bir neçə il əvvəl bu problem deyildi, çünki nadir hallarda baş verirdi. Amma indi bu gündəlik problemə çevrilib".
Rusiya Arktikanı necə mənimsəyir
Xatırladaq ki, bu il ruslar ilk dəfə mövcud olan səkkiz atom buzqıranının hamısından istifadə edərək şimal donanmasını buraxıblar. Bu, sanksiyalardan əziyyət çəkən Rusiya iqtisadiyyatı üçün Arktika dəniz yolunun əhəmiyyətini göstərir. Eyni zamanda, heç bir başqa ölkənin bu qədər buzqıranı yoxdur və hətta bu göstərici ilə Rusiyaya yaxınlaşmır. Rusiya dünyanın yeganə işlək atom buzqıranı donanmasına malikdir ki, bu da onun buzda batmadan il boyu işləməsinə imkan verir və Şimal Dəniz Yolunu daha uzun müddət açıq saxlamağa kömək edir.
Rusiya səylərinin canlanması fonunda ABŞ, Kanada, Norveç və Danimarka Arktikada hərbi təlimlər və hərbi-dəniz qüvvələrinin yerləşdirilməsini aktivləşdiriblər. ABŞ həmçinin Arktikada buzqıranların tikintisi və logistika proqramlarına maliyyələşdirməni artırıb. Norveç Joint Viking 2025 adlı ən böyük hərbi təlimləri keçirib, bura təxminən 10.000 hərbçi, o cümlədən Kanada, Fransa, Finlandiya, Almaniya və ABŞ daxil olmaqla doqquz ölkə daxildir. Danimarka Arctic Light 2025 adlı təlimlər keçirib, burada Danimarka, Fransa, Almaniya, İsveç və Norveçdən 550-dən çox hərbçi iştirak edib.
Poliqon.info
