ain.az bildirir, Yeniazerbaycan saytına əsaslanaraq.
Nərminə Qədirova
YAP Nərimanov rayon təşkilatının məsləhətçisi
2026-cı il mayın 18-də Bakıda keçirilən BMT-nin Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun (World Urban Forum – WUF) 13-cü Sessiyası yalnız beynəlxalq şəhərsalma gündəliyinin mühüm hadisəsi deyil, həm də Azərbaycanın son illərdə keçdiyi inkişaf yolunun dünyaya təqdimatı kimi qiymətləndirilir. Bu forumun Bakıda təşkil olunması təsadüfi deyil. Çünki Azərbaycan hazırda sürətli urbanizasiya, ağıllı şəhər konsepsiyaları, nəqliyyat-logistika dəhlizləri və müasir memarlıq layihələri ilə regionun ən dinamik inkişaf edən ölkələrindən birinə çevrilib.
Eyni zamanda Azərbaycan coğrafi mövqeyi ilə tarix boyu Avropa ilə Asiya arasında körpü rolunu oynayıb. Şərqlə Qərbin mədəniyyətlərinin, iqtisadi əlaqələrinin və sivilizasiya ənənələrinin qovuşduğu bu məkan bu gün də qlobal dialoq üçün strateji əhəmiyyətini qoruyur. WUF13 kimi mötəbər tədbirin Bakıda keçirilməsi də məhz bu tarixi və geosiyasi reallığın müasir ifadəsidir.
Ümumdünya Şəhərsalma Forumu gələcəyin Şəhərləri üçün Qlobal Platforma rolunu oynayır desək yanılmarıq. Çünki BMT-nin İnsan Məskənləri Proqramı – UN-Habitat tərəfindən təşkil edilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumu dünyanın ən böyük urbanizasiya platformalarından biridir. Forum şəhərlərin gələcəyi, davamlı inkişaf, ekoloji tarazlıq, sosial inklüzivlik, rəqəmsal transformasiya və yaşayış mühitinin keyfiyyətinin artırılması kimi mövzuları əhatə edir. Bu baxımdan Bakıda keçirilən 13-cü sessiya xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki XXI əsrdə şəhərlər artıq yalnız yaşayış məkanları deyil, iqtisadiyyatın, innovasiyanın və insan kapitalının əsas mərkəzlərinə çevrilib. Dünyada urbanizasiya sürətlə artır və 2050-ci ilə qədər dünya əhalisinin böyük hissəsinin şəhərlərdə yaşayacağı proqnozlaşdırılır. Bu baxımdan şəhərsalma artıq sadəcə memarlıq məsələsi deyil, bu, iqtisadi inkişaf, sosial rifah və ekoloji təhlükəsizlik məsələsidir. Bütün bunlarında fonunda Azərbaycanın belə bir forumu qəbul etməsi ölkənin beynəlxalq nüfuzunun yüksəldiyini və urbanizasiya sahəsində təcrübəsinin diqqət mərkəzinə gəldiyini göstərir.
Azərbaycanın şəhərsalma inkişafı müasirlik və milli kimliyin sintezi kimi geniş diqqət çəkir. Son illərdə Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində həyata keçirilən genişmiqyaslı tikinti və yenidənqurma layihələri ölkənin urbanizasiya modelini köklü şəkildə dəyişib. Bakı başda olmaqla Gəncə, Sumqayıt, Şuşa, Ağdam və digər şəhərlərdə müasir infrastruktur layihələri həyata keçirilir.
Qafqazın Müasir Metropolisi olan paytaxt Bakı son 20 ildə regionun ən sürətlə dəyişən şəhərlərindən birinə çevrilib. Müasir göydələnlər, yeni bulvar əraziləri, beynəlxalq hava limanı, metro xətlərinin genişlənməsi, nəqliyyat qovşaqları və ekoloji layihələr şəhərin simasını tamamilə yeniləyib.
Flame Towers, Heydər Əliyev Mərkəzi, Bakı Bulvarı və Ağ Şəhər layihəsi kimi nümunələr müasir memarlığın milli elementlərlə necə birləşdirilə biləcəyini göstərir. Bakı bir tərəfdən ultra-modern şəhər görüntüsü qazanarkən, digər tərəfdən İçərişəhər kimi qədim irsini qorumağa davam edir. Modernləşmə milli-mədəni yaddaşın itirilməsi hesabına baş verməməlidir prinsipi Azərbaycanın şəhərsalma siyasətində mühüm məqamdır.
Bu gün “Ağıllı Şəhər” modeli dedikdə ilk ağla gələn Qarabağ və Şərqi Zəngəzurdur. Azərbaycanın şəhərsalma siyasətində ən diqqətçəkən istiqamətlərdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən layihələrdir. Şuşa, Ağdam, Füzuli, Zəngilan və digər bölgələrdə “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyaları tətbiq olunur. Burada enerji səmərəliliyi, yaşıl texnologiyalar, rəqəmsal idarəetmə və dayanıqlı infrastruktur əsas prioritetlərdir. Bu yanaşma Azərbaycanın urbanizasiya modelini yalnız regional deyil, beynəlxalq səviyyədə də maraqlı təcrübəyə çevirir. Məhz buna görə WUF13 çərçivəsində Qarabağda aparılan yenidənqurma işlərinin beynəlxalq ekspertlər tərəfindən diqqətlə izlənilir.
Bu layihələr yalnız iqtisadi deyil, urbanistik transformasiyanı da sürətləndirir. Yeni sənaye parkları, logistika mərkəzləri və yaşayış kompleksləri regionlarda yeni şəhərsalma dinamizmi yaradır.
Azərbaycanın Şərqlə Qərbin tarixi körpüsü olması danılmaz faktdır. Buna görə də Azərbaycanın şəhərsalma uğurlarını onun geosiyasi və mədəni mövqeyindən ayrı təsəvvür etmək mümkün deyil. Ölkə minilliklər boyu Böyük İpək Yolunun əsas dayanacaqlarından biri olub. Buradan keçən karvan yolları yalnız ticarəti deyil, mədəniyyətləri, dilləri və ideyaları da birləşdirib.
Coğrafiyanın verdiyi daha bir tarixi missiya da Azərbaycan Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşməsidir. Bu mövqe ölkəyə həm Şərq sivilizasiyasının dəyərlərini, həm də Qərbin modern idarəetmə və inkişaf modellərini birləşdirmək imkanı verib. Bakının memarlığında bu sintez aydın görünür - Şərq ornamentləri ilə bəzədilmiş qədim karvansaralar, Avropa üslublu XIX əsr binaları, müasir futuristik tikililər və digər bu kimi müxtəlifliklər Azərbaycanı unikal şəhər mədəniyyətinə sahib ölkəyə çevirir.
Multikulturalizm və Şəhər Mədəniyyəti dedikdə ilk yada düşən Azərbaycan tarixən müxtəlif xalqların və dinlərin birgə yaşadığı məkan olub. Bakıda məscidlərin, kilsələrin və sinaqoqların yanaşı mövcudluğu şəhərin tolerantlıq modelinin simvoludur. Məhz buna görə beynəlxalq tədbirlərin keçirilməsi üçün Bakı ideal platforma sayılır. Şəhər həm Şərqin qonaqpərvərliyini, həm də Qərbin müasir infrastruktur standartlarını özündə birləşdirir.
Nəqliyyat dəhlizləri və yeni urbanizasiya dalğası Azərbaycanın inkişafında şəhərsalma ilə logistika arasında sıx əlaqə mövcuddur. Orta Dəhliz layihəsi, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və yeni magistral yollar ölkəni Avrasiya nəqliyyat xəritəsinin əsas iştirakçılarından birinə çevirib.
Bununla yanaşı, Azərbaycanın Avropa ilə Asiya arasında yerləşməsi, Şərqlə Qərbin tarixi qovşağı olması və multikultural ənənələri bu inkişafı daha da xüsusi edir. Bakı bu gün yalnız bir paytaxt deyil; o, qədim İpək Yolunun ruhunu müasir urbanizasiya ilə birləşdirən qlobal şəhərə çevrilir.
Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun Bakıda keçirilməsi bir neçə mühüm mesaj verdi. Azərbaycan artıq regional deyil, qlobal urbanizasiya dialoqunun iştirakçısıdır; Ölkə modern şəhərsalma təcrübələrini beynəlxalq ictimaiyyətlə bölüşmək imkanına malikdir; Şərqlə Qərbin qovşağında yerləşən Bakı gələcəyin şəhərləri barədə qlobal müzakirələrin yeni mərkəzinə çevrilir. Beləliklə, Azərbaycanın urbanizasiya modeli təkcə daxili inkişaf deyil, qlobal ticarət və beynəlxalq əməkdaşlıqla da sıx bağlıdır.
WUF13 forumu da bu mənada sadəcə urbanizasiya tədbiri deyil, mədəniyyətlərarası dialoqun, davamlı inkişafın və qlobal əməkdaşlığın platformasıdır. Bu forum Azərbaycanın yalnız enerji və nəqliyyat ölkəsi deyil, həm də innovativ şəhərsalma və dayanıqlı inkişaf modeli təqdim edən dövlət kimi tanınmasına töhfə verir.
2026-cı ildə Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası Azərbaycanın müasir inkişaf mərhələsinin beynəlxalq səviyyədə təsdiqi kimi qiymətləndirilə bilər. Ölkədə sürətlə inkişaf edən şəhərsalma layihələri, ağıllı şəhər konsepsiyaları və dayanıqlı infrastruktur təşəbbüsləri Azərbaycanın urbanizasiya sahəsində yeni model formalaşdırdığını göstərir. WUF13 forumu isə bu transformasiyanın dünyaya təqdim olunduğu mühüm beynəlxalq platforma kimi tarixə düşür.
Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün ain.az saytını izləyin.
