Optik liflə idarə olunan FPV dronlar İsrail üçün yeni təhlükə yaradır və cənub Livandakı “təhlükəsizlik zonası”nı sual altına alır...
Müəllif: Revert Hoffer, Beyrut
Neue Zürcher Zeitung nəşri, Almaniya
İsrail hərbi helikopteri Livanın cənubunda tozlu eniş meydançasına yaxınlaşır. Təxminən on nəfərdən ibarət hərbçi qrupu yaralı əsgəri təxliyə etməyə çalışır. Yaralı helikopterə yerləşdirildiyi anda, cəmi bir neçə metr aralıda dron partlayır. Videogörüntülərdə İsrail əsgərlərinin təşviş içində qaçaraq yerə yıxıldığı aydın görünür.
Bu hadisədə hərbçilər müəyyən mənada şanslı olub. Hücum az qala əlavə itkilərə və ya təxminən 20 milyon dollar dəyərində olan “Black Hawk” helikopterinin zədələnməsinə səbəb ola bilərdi. Lakin İsrail ordusunun giziri Liem Ben Hamo üçün vəziyyət fərqli olub. Cümə axşamı “Hizbullah”a məxsus dron Livanın cənubundakı Qantara kəndi yaxınlığında yerləşən bölməyə çırpılıb. 19 yaşlı hərbçi həlak olub. Həmin gün başqa bir dron hücumu nəticəsində daha 12 əsgər yaralanıb.
“Hizbullah” İsrailə qarşı mübarizədə getdikcə daha çox FPV (birinci şəxs görüntüsü) dronlardan istifadə edir. Bu tip dronlar artıq bir neçə ildir ki, Ukraynadakı müharibənin əsas elementlərindən birinə çevrilib. Adətən bu aparatları operatorlar video dəbilqə vasitəsilə idarə edir və drondan gələn görüntünü real vaxt rejimində izləyirlər. İsrail ordusu üçün Livanın şimalında bu dronlar ciddi çağırışa çevrilib: kiçik ölçülü, yüksək dəqiqliyə malik və demək olar ki, aşkarlanması mümkün deyil, eyni zamanda istehsal dəyəri cəmi bir neçə yüz dollar təşkil edir.
“Hizbullah”ın yeni optik lif dronları
Hazırda İsrailə ciddi problemlər yaradan dronların fərqli idarəetmə mexanizmi var. Bu aparatların operatorla əlaqəsi çox nazik optik lif kabel vasitəsilə təmin olunur. Kabel dron ilə pilot arasında birbaşa bağlantı yaradır.
Ənənəvi dronlar isə radio siqnalları ilə idarə olunur. İsrail bu tip dronlara qarşı dünyada qabaqcıl radioelektron mübarizə sistemlərinə malikdir və onları siqnalın boğulması ilə zərərsizləşdirə bilir. Lakin optik liflə idarə olunan dronlar bu cür müdaxilələrə qarşı tam davamlıdır. Videolardan göründüyü kimi, İsrail əsgərləri bu dronları adətən yalnız son saniyələrdə — zərbə anından dərhal əvvəl fərq edir.
İsraildə hökumət və hərbi komandanlıq ünvanına tənqidlər güclənməkdədir. Onlar əsgərləri dron təhlükəsinə qarşı kifayət qədər hazırlıq olmadan döyüşə göndərməkdə ittiham olunur. Halbuki bu texnologiya artıq uzun müddətdir Ukraynadakı müharibədə geniş istifadə edilir.
İsrail hazırlıqsız yaxalanıb
Əsas problem bu dronların fəaliyyət radiusudur. Beynəlxalq Strateji Araşdırmalar İnstitutunun (IISS) Yaxın Şərq üzrə eksperti Saşa Bruhmann hesab edir ki, “Hizbullah”ın optik lif dronlarının uçuş məsafəsi 15–20 kilometrdir. Bu isə o deməkdir ki, operatorlar İsrailin işğal etdiyi “təhlükəsizlik zonası”ndan kənarda yerləşir. İsrailin nəzarət etdiyi ərazi Livanın daxilinə maksimum 10 kilometr dərinliyə qədər uzanır.
Bruhmannın sözlərinə görə, bu “təhlükəsizlik zonası” əslində İsrail üçün yeni risk yaradıb. Əvvəlcə məqsəd “Hizbullah”ın qısa mənzilli raket hücumlarının qarşısını almaq idi. “Bu raketlərin əsas hissəsi 4–10 kilometr məsafəni əhatə edir”, — deyə ekspert bildirir. Lakin nəticədə İsrail qüvvələri FPV dronların 15 kilometrlik təsir zonasına düşüb.
Ekspert əlavə edir ki, İsrail “Hizbullah”ın imkanlarını düzgün qiymətləndirməyib: “Görünür, israillilər FPV dronların uçuş məsafəsinin daha az olduğunu düşünürdülər. Onlar hazırlıqsız yaxalanıblar”.
500 dollarlıq dəqiq zərbələr
“Hizbullah” rəsmiləri isə bu vəziyyəti üstünlük kimi qiymətləndirir. Qruplaşmanın media ofisinin rəhbəri Yusif əz-Zeyn Beyrutda jurnalistlərə bildirib: “Bizim düşmən üçün hər zaman yeni sürprizlərimiz var”. Onun sözlərinə görə, “Hizbullah” dronları artıq Livanın özündə istehsal edir və İrandan Suriyadan keçən təchizat marşrutlarından asılı deyil. Bu marşrut 2024-cü ilin dekabrında Əsəd rejiminin süqutundan sonra böyük ölçüdə fəaliyyətini dayandırıb.
Saşa Bruhmann bu bəyanatı qismən şişirdilmiş hesab etsə də, bəzi komponentlərin həqiqətən Livanda istehsal olunduğunu deyir. Onun sözlərinə görə, dronların çərçivəsi 3D printerlərdə hazırlanır, lakin istifadə olunan materiallar və texnologiyalar xaricdən gətirilir. Mühərriklər və litium batareyalar da ehtimal ki, idxal olunur. Buna baxmayaraq, belə dronların istehsalı təxminən 500 dollara başa gəlir.
Beləliklə, “Hizbullah” İsrail qüvvələrinə qarşı ucuz, lakin effektiv zərbə vasitəsi əldə edib. Hazırda İsrailin Livanın cənubundakı bufer zonasını uzun müddət saxlamaq niyyətində olduğu görünür. Rəsmi Tel-Əviv yalnız “Hizbullah”ın tərksilah edilməsindən sonra bu ərazidən çıxmağı planlaşdırır. Qruplaşma isə yalnız İsrail işğalı başa çatdıqdan sonra bu mövzunu müzakirə etməyə hazır olduğunu bildirir.
Yusif əz-Zeynin sözlərinə görə, “Hizbullah” uzunmüddətli qarşıdurmaya hazırdır və bu mübarizə ən azı bir neçə ay davam edə bilər. Strategiya isə aydındır: İsrailə davamlı itkilər verərək onu 2000-ci ildə olduğu kimi Livanın cənubundan çıxmağa məcbur etmək. Bu taktika çərçivəsində optik liflə idarə olunan dronlar əsas rol oynayacaq.
Bu səbəbdən yaxın günlərdə İsrail ordusunda yeni itkilərin olması ehtimalı yüksək qiymətləndirilir. İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu isə bu yaxınlarda yayımladığı video müraciətdə bildirib ki, bir neçə həftə əvvəl “Hizbullah”ın dron təhlükəsinin aradan qaldırılması üçün göstəriş verib.
“Bunun üçün vaxt lazımdır”, deyə baş nazir əlavə edib.
Poliqon.info
