Bakı. Trend:
Azərbaycanın sığorta sektoru son illərdə həm strukturbaxımından, həm də maliyyə göstəriciləri üzrə dinamik inkişafmərhələsinə daxil olub. 2025-ci ilin sonuna olan məlumatlargöstərir ki, bazar artıq formalaşmış institusional çərçivəyə malikolmaqla yanaşı, artım və dərinləşmə potensialını qoruyur. Ötən ilinsonuna ölkədə 16 sığorta və 1 təkrarsığorta şirkətinin fəaliyyətgöstərməsi bazarın konsolidasiya olunmuş, lakin rəqabətli mühitdəinkişaf etdiyini göstərir. Bu şirkətlərin 5-i həyat, 11-i isəqeyri-həyat sığortası üzrə ixtisaslaşıb. Bununla yanaşı, sektorunfəaliyyətində 22 broker və 468 agentin iştirakı sığortaxidmətlərinin yayılmasında vasitəçilik institutunun rolununartdığını təsdiqləyir.
2025-ci ildə sığorta haqlarının 11,2% artaraq 1,5 milyard manatıkeçməsi bazarın genişlənməsinin əsas göstəricilərindən biridir. Buartımın mühüm xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, struktur baxımındanüstünlük həyat sığortasına məxsusdur. Belə ki, yığımların 56,7%-ihəyat sığortası siniflərinin payına düşür. Xüsusilə həyatın yaşamsığortası məhsullarına artan maraq bu seqmenti bazarın əsashərəkətverici qüvvəsinə çevirib. Qeyri-həyat sığortasında isə artımdaha mülayim olsa da, tibbi sığorta və avtonəqliyyat vasitəsisahiblərinin mülki məsuliyyətinin icbari sığortası kimi kütləviməhsullar bazarın əsas dayaq sütunları olaraq qalır.
Sektorun inkişafında diqqət çəkən digər məqam könüllü sığortanınrolunun artmasıdır. Həm həyat, həm də qeyri-həyat sığortasındaartımın əsas hissəsi məhz könüllü məhsullar hesabına formalaşıb. Buisə əhalinin və biznes subyektlərinin risklərin idarə olunmasınadaha şüurlu yanaşmağa başladığını göstərir. Bununla yanaşı, icbarisığorta seqmentində də artımın davam etməsi dövləttənzimləmələrinin və nəzarət mexanizmlərinin effektivliyini ortayaqoyur.
Təkrarsığorta göstəriciləri isə sektorun riskləri daxildə dahaçox saxladığını göstərir. 2025-ci ildə təkrarsığortaya ötürülənhaqların azalması və ümumi portfeldə payının cəmi 8,4% təşkiletməsi yerli bazarın risk tutumunun artdığını göstərsə də, xüsusiləqeyri-həyat seqmentində bu göstəricinin daha yüksək olmasırisklərin hələ də tam diversifikasiya olunmadığını əks etdirir.
Sığorta ödənişlərinin 25% artaraq 921 milyon manata çatmasıbazarın “yetkinləşmə” mərhələsinə keçdiyini göstərən əsasindikatorlardan biridir. Artan ödənişlər sığortaya etimadıgücləndirir, lakin eyni zamanda zərərlilik səviyyəsininyüksəlməsinə səbəb olur. 2025-ci ildə ümumi zərərlilik dərəcəsinin86%-ə çatması, xüsusilə avtonəqliyyat sığortasında bu göstəricinin113%-ə yüksəlməsi sektor üçün ciddi siqnal kimiqiymətləndirilməlidir. Bu tendensiya artıq tənzimləyicidəyişikliklərə səbəb olub. Məsələn, Bonus-Malus sisteminin ləğvi vəsığorta tarixçəsi əmsalının tətbiqi daha ədalətli tarif siyasətinəkeçidin göstəricisidir. Belə ki, Azərbaycan Mərkəzi Bankının İdarəHeyəti tərəfindən “Avtonəqliyyat vasitəsi sahiblərinin mülkiməsuliyyətinin icbari sığortası üzrə sığorta haqqı məbləğlərininhesablanması Qaydası”na edilən dəyişikliklər bu baxımdan xüsusiəhəmiyyət daşıyır. Yeni yanaşmaya əsasən, uzun illər tətbiq olunanBonus-Malus sistemi ləğv edilir və onun əvəzində sığorta tarixçəsiəmsalı tətbiq olunur. Bu əmsal 0,60 ilə 3 arasında dəyişir və hərbir sürücünün fərdi sığorta davranışına əsaslanaraqformalaşdırılır. Beləliklə, artıq sığorta haqqı daha çox şəxsinrisk profilinə uyğun müəyyən ediləcək. Yeni qaydalar çərçivəsindəqəzasız sürücülər üçün stimullaşdırıcı mexanizmlər də nəzərdətutulub. Məsələn, müəyyən müddət ərzində sığorta hadisəsi başvermədikdə və sığortalılıq davamlı olduqda əmsala hər dəfə 5%güzəşt tətbiq edilir. Əksinə, sığorta hadisəsi baş verdikdə isəəmsala 30% əlavə olunur. Bu yanaşma sürücülərin davranışına birbaşatəsir edən iqtisadi motivasiya yaradır. Qaydalar həmçinin sığortaməsuliyyətinin daha dəqiq bölüşdürülməsini təmin edir. Məsələn, birneçə sürücünün daxil olduğu hallarda ən yüksək risk əmsalına malikşəxsin göstəricisi əsas götürülür. Hüquqi şəxslər üçün isə, taksifəaliyyəti istisna olmaqla, baza əmsal sabit saxlanılır. Taksiseqmentində isə risklərin yüksək olması nəzərə alınaraq daha sərtyanaşma tətbiq olunur.
Bu dəyişikliklər sığorta bazarında fərdiləşdirilmiş tarifmodelinə keçidin əsasını qoyur və uzunmüddətli perspektivdəzərərliliyin azaldılmasına xidmət edir. Eyni zamanda, bu model dahaşəffaf və ədalətli qiymət formalaşmasına şərait yaradır.
Maliyyə dayanıqlılığı baxımından sektor ümumilikdə stabilgörünür. Aktivlərin 2,14 milyard manata çatması və likvidlikəmsalının 325% səviyyəsində olması sığortaçıların qısamüddətliöhdəlikləri qarşılamaq qabiliyyətinin yüksək olduğunu təsdiqləyir.Eyni zamanda kapitalın tələb olunan səviyyəni əhəmiyyətli dərəcədəüstələməsi prudensial dayanıqlığın qorunduğunu göstərir. Bununlayanaşı, sektorun gəlirliliyi müəyyən təzyiqlərlə üzləşir. Xalismənfəətin azalması və investisiya portfelinin kiçilməsi sığortaşirkətlərinin gəlir mənbələrinin məhdudlaşdığını göstərir. Dövlətqiymətli kağızlarının emissiyasının azalması fonunda şirkətlərinalternativ investisiya alətlərinə, xüsusilə repo bazarına yönəlməsiyeni risk və imkanlar yaradır.
2026-cı ildə baş verən institusional dəyişikliklər də bazarıntransformasiya mərhələsində olduğunu əks etdirir. Məsələn,“AtaSığorta”nın lisenziyasının ləğvi və onun portfelinin “Atəşgah”Sığorta Şirkətinə ötürülməsi sektorun təmizlənməsi vəkonsolidasiyası prosesinin davam etdiyini özündə ehtiva edir.Tənzimləyici orqan bu prosesin maliyyə sabitliyinə təsir etmədiyinivurğulayır. Lakin istənilən halda bu kimi hadisələr bazardarisklərin idarə olunmasının əhəmiyyətini bir daha ön planaçıxarır.
Gələcəyə baxdıqda, Azərbaycanın sığorta sektorunu bir neçə əsasistiqamət formalaşdıracaq. İlk növbədə, icbari sığorta növləriningenişləndirilməsi, xüsusilə fərdi qəza və daşınmaz əmlak sığortasısahəsində planlaşdırılan islahatlar bazarın həcmini artıracaq.Aqrar sığorta sistemində mərkəzləşdirilmiş infrastrukturunyaradılması isə regionlarda sığorta xidmətlərinin əlçatanlığınıgenişləndirə bilər. Digər mühüm istiqamət rəqəmsallaşma vəfərdiləşdirilmiş tariflərin tətbiqidir. Sığorta tarixçəsinəəsaslanan qiymət mexanizmləri risklərin daha dəqiqqiymətləndirilməsinə imkan verəcək. Bu isə həm ədalətli qiymətformalaşmasına, həm də zərərliliyin optimallaşdırılmasına şəraityaradacaq.
Nəhayət, sektorun uzunmüddətli inkişafı üçün əsas çağırışlardanbiri investisiya imkanlarının genişləndirilməsi və kapitalbazarlarının dərinləşdirilməsidir. Sığorta şirkətləri institusionalinvestor kimi daha aktiv rol oynadıqca onların həm daxiliiqtisadiyyata təsiri artacaq, həm də öz maliyyə dayanıqlılığımöhkəmlənəcək.
Ümumilikdə, Azərbaycanın sığorta sektoru artıq ilkin inkişafmərhələsini geridə qoyaraq daha kompleks və çoxşaxəli bir mərhələyədaxil olub. Mövcud makroiqtisadi şərait, tənzimləyici islahatlar vəbazar iştirakçılarının davranışı bu sektorun yaxın illərdə daha dagenişlənəcəyini və iqtisadiyyatın mühüm dayaqlarından birinəçevriləcəyini göstərir.
