Son illərdə Azərbaycanda qanunsuz tikililərlə bağlı nəzarət daha da gücləndirilib.
Xüsusilə riskli və tikinti üçün uyğun olmayan ərazilərdə inşa edilən evlər mərhələli şəkildə sökülür. Bu məsələ həm ictimai müzakirələrə səbəb olur, həm də bəzi sakinlər arasında narazılıq yaradır.
Su axınlarının keçdiyi yerlərdə, sel və daşqın riski olan sahələrdə, torpaq sürüşməsi ehtimalı yüksək olan ərazilərdə və kommunikasiya xətlərinin üzərində tikilən evlər həm təhlükəlidir, həm də qanunvericiliyə zidd hesab olunur.
Bu cür tikililər sonradan həm insanların həyatı üçün risk yaradır, həm də söküntü qərarları ilə nəticələnir.
Bəs Azərbaycanda hansı yerlərdə ev tikmək olmaz?
“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, ölkədə tikinti üçün əsas məhdudlaşdırıcı amil “mühafizə zonaları”dır.
Bu zonalar müxtəlif infrastruktur və təbiət obyektlərinin təhlükəsizliyini qorumaq üçün müəyyən edilir və hər birinin öz normativ məsafəsi var.
Su obyektləri bu baxımdan ən həssas sahələrdən biridir. Çayların, kanalların və su hövzələrinin sahilboyu zolaqlarında tikinti ciddi şəkildə məhdudlaşdırılır.
Kiçik su axarlarında bu məsafə adətən 20–50 metr arasında dəyişir. Daha iri çaylarda və su anbarlarında isə mühafizə zolağı 100 metr və bəzi hallarda daha geniş ola bilər. Bu qaydalar həm daşqın risklərinin azaldılması, həm də suyun çirklənməsinin qarşısının alınması məqsədi daşıyır.
Məsələn, Kür çayı və onun hövzəsi ətrafında tikinti məsələləri xüsusi ekoloji nəzarət altında saxlanılır.
Nəqliyyat infrastrukturu da tikinti üçün məhdudlaşdırılmış zonalara daxildir. Magistral avtomobil yolları boyunca adətən 25–50 metr, beynəlxalq və yüksək intensivlikli yolların ətrafında isə daha geniş təhlükəsizlik zolaqları tətbiq edilir.
Dəmir yollarında da oxşar qaydalar qüvvədədir və burada 25–50 metr aralığında mühafizə məsafəsi nəzərdə tutulur. Bu zonalarda tikinti aparılması həm qəzaların qarşısının alınması, həm də səs və vibrasiya risklərinin azaldılması ilə bağlıdır.
Enerji infrastrukturu ətrafında da sərt qaydalar mövcuddur. Yüksək gərginlikli elektrik xətləri üçün təhlükəsizlik məsafəsi gərginlik səviyyəsindən asılı olaraq dəyişir.
Aşağı və orta gərginlikli xətlərdə bu məsafə təxminən 10–15 metr, yüksək gərginlikli 110 kV və daha güclü xətlərdə isə 25–30 metr və daha çox ola bilər.
Neft və qaz boru kəmərləri ətrafında isə bu zonalar daha genişdir və təhlükə dərəcəsinə görə 25 metrdən başlayaraq 50–100 metrə qədər uzanır. Bu, xüsusilə partlayış və sızma risklərinin qarşısının alınması üçün nəzərdə tutulur.
Sənaye obyektləri və zavodlar ətrafında tətbiq olunan sanitar mühafizə zonaları daha sərt tənzimlənir. Zərərsiz istehsal müəssisələri üçün bu məsafə 50–100 metr olsa da, kimyəvi, neft emalı və digər təhlükəli istehsalat sahələrində 300 metrdən 1000 metrə qədər sanitar zona müəyyən edilə bilər. Bu qayda ətraf əhalinin sağlamlığının qorunması üçün əsas normativlərdən biridir.
Təbiət mühafizə olunan ərazilərdə vəziyyət daha sərtdir. Milli parklar, yasaqlıqlar və qoruqlar daxil olmaqla xüsusi qorunan zonalarda tikinti ya tam qadağan edilir, ya da yalnız xüsusi icazə ilə mümkündür.
Məsələn, Şirvan Milli Parkı və Hirkan Milli Parkı kimi ərazilərdə yaşayış tikintisi ümumiyyətlə icazə verilmir. Eyni yanaşma meşə fondu torpaqlarına da aiddir.
Tarixi və mədəni irs zonaları da xüsusi rejimdə qorunur. Məsələn, İçərişəhər kimi ərazilərdə tikinti yalnız xüsusi bərpa və şəhərsalma layihələri çərçivəsində həyata keçirilə bilər. Burada məqsəd tarixi abidələrin və şəhər memarlığının qorunmasıdır.
Bundan əlavə, hərbi hissələr, strateji obyektlər və xüsusi rejimli zonalar tamamilə qapalı ərazilər hesab olunur. Bu ərazilərdə mülki tikinti fəaliyyəti qəti qadağandır və qanunla ciddi məsuliyyət yaradır.
