Axios: İranla müharibəyə qarışa biləcək 9 ölkə-ADLAR » AzadMedia.az

İranla münaqişənin ilk həftəsində artıq ondan çox ölkə müxtəlif formalarda prosesə cəlb olunub və görünür ki, daha bir neçə dövlət də müharibəyə qoşulma həddinə yaxınlaşıb.

Ekspertlərin fikrincə, əgər böyük güclər — məsələn, Çin və ya Rusiya — münaqişəyə daha aktiv şəkildə müdaxilə etsə, regional qarşıdurma daha təhlükəli mərhələyə keçə bilər. Bu, ABŞ və Rusiya arasında proksi toqquşmasına və ya qlobal enerji böhranına gətirib çıxara bilər ki, bu da Pekini daha sərt addımlar atmağa məcbur edə bilər. Bu barədə Axios yazır.

Çin

Pekin ABŞ-ın İrana endirdiyi zərbələri beynəlxalq hüququn pozulması kimi qiymətləndirib və BMT Təhlükəsizlik Şurasının fövqəladə iclasında gərginliyin azaldılmasına çağırıb. Eyni zamanda Çin hökuməti İrandan 3 mindən çox vətəndaşını təxliyə edib.

Çin üçün strateji əhəmiyyətə malik olan Hörmüz boğazı vasitəsilə İran neftinin təxminən 80%-i daşınır və Pekin bu marşrut üzrə təhlükəsiz keçidin təmin olunmasını tələb edir.

Çinin xarici işlər naziri Van Yi bildirib ki, “bu müharibə heç vaxt baş verməməli idi və heç kimə fayda gətirməyəcək”.

Rusiya

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ-ın zərbələrini “BMT üzvü olan suveren dövlətə qarşı planlaşdırılmış və əsassız silahlı təcavüz” adlandırıb.

Məlumatlara görə, Moskva İranın ABŞ qüvvələrinə qarşı hücumlar planlaşdırmasına kömək etmək üçün kəşfiyyat məlumatları ötürür. ABŞ müdafiə naziri Pit Hegset isə bu məlumatların əhəmiyyətini azaltmağa çalışaraq bildirib ki, ABŞ “İranın hərbi imkanlarını tam şəkildə məhv edir”.

Ekspertlər hesab edir ki, Hörmüz boğazında gərginlik neft qiymətlərini artıracağı üçün Rusiya Hindistan və Çinə neft ixracını artıracaq.

Türkiyə

Türkiyə bəyan edib ki, onun hava məkanı İrana qarşı hücumlar üçün istifadə edilə bilməz. Bu mövqe NATO üzvü olan ölkə üçün mürəkkəb diplomatik vəziyyət yaradır.

Gərginlik bu həftə daha da artıb. NATO Türkiyə istiqamətində uçan azı iki İran raketini ələ keçirib.

Ankara ötən həftə İranın Azərbaycan ərazisinə endirdiyi zərbələri də pisləyib və bazar ertəsi F‑16 Fighting Falcon qırıcılarından altısını Kiprin şimal hissəsinə göndərib.

Yəmən

İran tərəfindən dəstəklənən husilər hələlik müharibəyə qoşulmayıblar. Lakin onların mümkün müdaxiləsi Qırmızı dənizdə gəmiçilik üçün ciddi təhlükə yarada və yeni cəbhə aça bilər.

Ukrayna

Ukrayna artıq ABŞ və Fars körfəzi ölkələri ilə dronlara qarşı müdafiə sahəsində əməkdaşlıq edir. Bu əməkdaşlıq Ukraynanın Rusiya ilə müharibədə İran istehsalı olan pilotsuz uçuş aparatlarına qarşı qazandığı təcrübəyə əsaslanır.

Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski bildirib ki, ölkəsi “Ukraynaya kömək edən dövlətləri müharibədən qorumağa kömək edəcək”.

Misir və Suriya

ABŞ Dövlət Departamenti ABŞ vətəndaşlarını Misir və Suriyanı dərhal tərk etməyə çağırıb.

Misir artıq müharibənin yaratdığı iqtisadi şokların təsirini hiss edir. Suriya isə analitiklərin fikrincə “gözlənilməz faktor” olaraq qalır. İsrailin ölkədəki kürd qüvvələri ilə sıx kəşfiyyat əlaqələri var və İranda mümkün kürd fəallığı regionu daha da sabitsizləşdirə bilər.

Cənubi və Şimali Koreya

Cənubi Koreya və ABŞ hərbçiləri Cənubi Koreyada yerləşdirilmiş Patriot hava hücumundan müdafiə sistemi batareyalarının Yaxın Şərqə göndərilməsi məsələsini müzakirə edir.

Digər tərəfdən, Şimali Koreyanin İranla ənənəvi ittifaq münasibətləri fonunda bu münaqişə yeni geosiyasi suallar yaradır.