Qaynarinfo portalından əldə olunan məlumata əsasən, ain.az xəbər verir.
Son 60 ildə dünyada doğum səviyyəsi kəskin şəkildə azalıb. 1963-cü ildə qadın başına orta hesabla 5,3 uşaq düşdüyü halda, bu göstərici hazırda təxminən 2,2 səviyyəsinə enib. Bir cəmiyyətin əhalisini sabit saxlaya bilməsi üçün isə bu göstəricinin təxminən 2,1 olması tələb olunur.
Qaynarinfo xəbər verir ki, hazırda bir çox ölkədə doğum səviyyəsi bu həddən xeyli aşağıdır. Məsələn, Böyük Britaniya, ABŞ və Avstraliyada bu göstərici 1,4–1,6, Yaponiyada 1,2, Cənubi Koreyada isə 0,75 səviyyəsinə qədər düşüb.
Oksford Universitetinin koqnitiv və təkamül antropoloqu Paula Şeppard isə hesab edir ki, mövcud araşdırmalar bu mövzuda vacib bir məqamı nəzərdən qaçırır.
Doğum səviyyəsinin azalması həqiqətən böhrandırmı?
Son illərdə doğum səviyyəsinin azalması tez-tez qlobal böhran kimi təqdim olunur. Lakin Şeppardın fikrincə, bu narahatlıq müəyyən qədər şişirdilmiş ola bilər.
II Dünya müharibəsindən sonrakı dövrdə də doğum səviyyəsi aşağı idi və bir çox mütəxəssis dünya əhalisinin sürətlə azalacağını düşünürdü. Lakin qısa müddət sonra başlayan "baby boom” (körpə bumu) dövrü bu proqnozları dəyişdirmişdi.
Hazırda dünya əhalisi 9 milyarda yaxınlaşır və yaxın gələcəkdə insanlığın yox olması təhlükəsi görünmür. Bununla yanaşı, gənc nəsil arasında həddindən artıq əhali, yoxsulluq və sosial bərabərsizlik kimi problemlərlə bağlı narahatlıqlar geniş yayılıb.
Şeppardın sözlərinə görə, əsas problem insanların uşaq istəməməsi deyil, istədikləri sayda uşaq sahibi ola bilməməsidir.
Araşdırmalarda nəzərdən qaçan fərq
Doğum səviyyəsi ilə bağlı tədqiqatlar adətən ölkə üzrə orta göstəricilərə əsaslanır. Bu isə cəmiyyət daxilindəki fərqli sosial qrupların davranışlarını nəzərə almaya bilər.
Şeppard Böyük Britaniyada apardığı araşdırmada həm qadınların, həm də kişilərin iştirak etdiyi fokus qrupları ilə müsahibələr keçirib. Araşdırma zamanı insanların uşaq sahibi olmaq qərarına təsir edən əsas faktorlar müəyyən edilib.
Bu faktorlar arasında ailə dəstəyi, uyğun yaşayış yeri, məsuliyyətli və qayğıkeş tərəfdaş, eləcə də sosial mühit əsas rol oynayır.
Təhsil və gözləntilər böyük rol oynayır
Araşdırma göstərib ki, müxtəlif sosial qrupların prioritetləri fərqlidir. Universitet təhsili olmayan iştirakçılar üçün yaşadıqları məhəllənin keyfiyyəti və uşaqların böyüyə biləcəyi mühit daha önəmlidir. Bir çox kişi daha yaxşı məktəblərin və yaşıl zonaların olduğu yerə köçmədən uşaq sayını artırmaq istəmədiyini bildirib.
Qadınlar isə uşaqların oynaya biləcəyi bir sahə və kiçik bağçanın kifayət etdiyini deyiblər. Lakin iştirakçıların çoxu böyük ipoteka borcu götürmək istəmədiyini qeyd edib.
Universitet məzunu qadınlar üçün isə ən vacib məsələ atanın uşağın tərbiyəsində fəal iştirak etməsidir. Bu qrupda olan qadınlar uşaq baxımının tərəfdaşlar arasında bərabər bölüşdürülməsini gözləyir.
Bundan əlavə, yüksək təhsilli qadınlar adətən 30 yaşdan əvvəl uşaq sahibi olmağı erkən hesab edirlər. Bunun əsas səbəbi isə karyeraya təsirlərlə bağlı narahatlıqdır.
Ən vacib amil: Sosial dəstək
Araşdırmanın ən diqqət çəkən nəticəsi uşaq sahibi olmaq qərarında sosial dəstək şəbəkələrinin həlledici rol oynamasıdır. Tarixboyu insanlar uşaqları təkbaşına böyüdən bir növ olmayıb. Ata, nənə, baba və geniş ailə üzvləri uşaq baxımında mühüm rol oynayıb.
Lakin müasir şəhər həyatı bu dəstək şəbəkələrini xeyli zəiflədib. Ailələr daha çox təcrid olunmuş şəkildə yaşayır və uşaqların qayğısının böyük hissəsi yalnız valideynlərin üzərinə düşür.
Tədqiqat göstərir ki, yaşayış xərcləri və uşaq baxımı xərcləri vacib olsa da, insanlar üçün tərəfdaş dəstəyi və sosial mühit daha həlledici faktor hesab olunur.
Tək bir həll yolu yoxdur
Bir çox ölkə doğum səviyyəsini artırmaq üçün maliyyə təşviqləri, uşaq bağçası dəstəyi və valideyn məzuniyyəti kimi proqramlar tətbiq edir. Lakin bu tədbirlər böyük dəyişiklik yaratmır.
Şeppardın fikrincə, əsas problem müasir iş həyatının valideynliklə getdikcə daha az uyğunlaşmasıdır. Həll yolu isə insanların həm işləyə, həm də rahat şəkildə uşaq böyüdə bildiyi həyat modelinin yaradılmasıdır.
Aydın
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün ain.az saytını izləyin.
