İran və İsrail arasında uzun illərdir davam edən gərginlik Yaxın Şərqdə və Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi dinamika formalaşdırır. Bu qarşıdurma birbaşa hərbi toqquşmadan daha çox proksi müharibələr, kəşfiyyat savaşı, kibertəhdidlər və diplomatik təzyiqlər üzərindən davam edir. Lakin son illərdə artan raket hücumları və regional aktorların prosesə cəlb olunması vəziyyəti daha həssas edib.
Bu fonda Azərbaycanın mövqeyi xüsusi diqqət çəkir.
Azərbaycanın balanslaşdırılmış siyasəti
Azərbaycan həm İranla, həm də İsraillə münasibətlərə malik nadir ölkələrdəndir:
İranla – 765 km-lik sərhəd, iqtisadi və humanitar əlaqələr, dini-mədəni bağlar.
İsraillə – strateji tərəfdaşlıq, müdafiə sənayesi əməkdaşlığı, enerji və texnologiya sahəsində sıx münasibətlər.
Bu iki istiqamət arasında balans saxlamaq Bakı üçün əsas prioritetdir. Azərbaycan açıq şəkildə heç bir blokda yer almır və rəsmi olaraq regionda sabitliyin tərəfdarı olduğunu bəyan edir. Bir sözlə, Prezident İlham Əliyev tərəfindən aparılan uğurlu xarici siyasət, eyni zamanda, dünya siyasətində malik olduğu yüksək siyasi nüfuz ölkəmizin istənilən prosesdən uğurlu çıxışını təmin edir.
Yeni geosiyasi reallıqlar nədir?
Regional güc balansının dəyişməsi – İranın zəifləməsi və ya güclənməsi Cənubi Qafqaza təsir edə bilər.
Nəqliyyat dəhlizləri – "Şimal–Cənub” və "Orta Dəhliz” layihələri kontekstində Azərbaycanın tranzit rolu artır.
Təhlükəsizlik amili – İran–İsrail gərginliyi Azərbaycanın təhlükəsizlik gündəmini birbaşa təsirləndirə bilər.
Qərb–Rusiya faktoru – Böyük güclərin regiondakı rəqabəti Azərbaycan üçün həm risk, həm də imkan yaradır.
Baş verın son toqquşmaların riskləri nədən ibarətdir? İranın Azərbaycana qarşı siyasi ritorikasının sərtləşməsi
Kəşfiyyat və təhlükəsizlik təhdidləri
Regionda genişmiqyaslı müharibə halında iqtisadi və enerji layihələrinin risk altına düşməsi klə nəticələnə bilər.
Bütün bunlara baxmayaraq baş verən proseslər yeni imkanlar üçün münbit şərait yaratmış olur. Azərbaycanın vasitəçi və sabitlik platforması kimi mövqeyinin güclənməsi, Enerji və logistika mərkəzi rolunun artması, Qərb və regional güclərlə strateji əməkdaşlığın genişlənməsi bu imkanların əsas elementləri kimi dəyərləndirilməlidir.
Bir sözlə, İran–İsrail qarşıdurması yeni mərhələyə keçdikcə Azərbaycan üçün əsas strateji xətt balanslaşdırılmış, praqmatik və milli maraqlara əsaslanan siyasətin qorunmasıdır. Bakı nə regional münaqişənin tərəfinə çevrilmək istəyir, nə də öz təhlükəsizliyini risk altına atmaq.
Hazırkı geosiyasi reallıqda Azərbaycanın əsas üstünlüyü onun çevik diplomatiyası və çoxşaxəli xarici siyasət kursudur.
Səbuhi Abbasov,
QHT sədri, internet-media ekspert
