Müasir dövrdə rəqəmsallaşma, süni intellekt və data əsaslı idarəetmə modelləri dövlətlərin rəqabət qabiliyyətini və davamlı inkişafını müəyyən edən əsas amillər sırasındadır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planına həsr olunmuş müşavirədə çıxışı ölkənin rəqəmsal transformasiya strategiyasının əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Çıxışda coğrafi üstünlüklərdən başlayaraq süni intellektin tətbiqi, enerji təhlükəsizliyi, beynəlxalq tərəfdaşlıq və kadr hazırlığı kimi fundamental məsələlər kompleks yanaşma çərçivəsində təqdim olunmuşdur.
Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi ölkənin iqtisadi və rəqəmsal inkişafında mühüm rol oynayır. Şərq ilə Qərb, Şimal ilə Cənub arasında yerləşməsi Azərbaycanın logistika, nəqliyyat və informasiya axınlarının kəsişmə nöqtəsinə çevrilməsinə imkan yaradır. Bu mövqe rəqəmsal infrastrukturun inkişafı, regional data mərkəzlərinin qurulması və beynəlxalq texnoloji əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından strateji üstünlük kimi dəyərləndirilir.
Prezident çıxışında vurğulamışdır ki, ən böyük maliyyə resurslarını idarə edən qlobal fondlarla sıx əlaqələr mövcuddur. Bu əməkdaşlıq rəqəmsal transformasiya layihələrinin maliyyələşdirilməsi, innovasiya ekosisteminin inkişafı və beynəlxalq investisiya cəlbediciliyinin artırılması üçün mühüm zəmin yaradır. Qlobal maliyyə institutları ilə tərəfdaşlıq ölkənin texnoloji modernləşməsini sürətləndirən amillərdən biridir.
Süni intellektin dövlət qurumlarında geniş tətbiqi idarəetmədə şəffaflığın, operativliyin və effektivliyin artırılmasına xidmət edir. Rəqəmsal hökumət modelinə keçid, böyük verilənlərin (big data) analizi və avtomatlaşdırılmış qərar qəbuletmə mexanizmləri dövlət xidmətlərinin keyfiyyətini yüksəldir. Bu yanaşma eyni zamanda korrupsiya risklərinin azaldılmasına və vətəndaş məmnunluğunun artırılmasına töhfə verir.
Süni intellektin tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması və genişmiqyaslı rəqəmsallaşma islahatları ölkələrin uzunmüddətli inkişaf trayektoriyasını müəyyən edən əsas amillərdir. Müasir data mərkəzləri informasiya təhlükəsizliyini təmin etməklə yanaşı, regional rəqəmsal hab funksiyasını da yerinə yetirə bilər. Azərbaycanın bu istiqamətdə atdığı addımlar rəqəmsal suverenliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.
Azərbaycan bu gün özünü bütün əsas enerji mənbələri ilə tam təmin edən və eyni zamanda enerji resurslarını dünya bazarlarına ixrac edən ölkədir. Enerji təhlükəsizliyi rəqəmsal infrastrukturun dayanıqlılığı üçün də əsas şərtdir. Sabit və güclü enerji bazası rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı üçün zəruri texniki imkanları təmin edir.
Rəqəmsal transformasiyanın uğuru ilk növbədə insan kapitalından asılıdır. İxtisaslı kadrların hazırlanması, informasiya texnologiyaları və süni intellekt sahəsində müasir bilik və bacarıqlara malik mütəxəssislərin yetişdirilməsi əsas prioritetlərdən biridir. Təhsil sisteminin müasirləşdirilməsi və beynəlxalq təcrübənin tətbiqi bu istiqamətdə mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın transmilli böyük şirkətlərlə uzunmüddətli əməkdaşlıq təcrübəsi mövcuddur. Bu təcrübə texnologiya transferi, qabaqcıl idarəetmə modellərinin tətbiqi və beynəlxalq standartlara uyğunlaşma baxımından mühüm üstünlük yaradır. Rəqəmsal layihələrin icrasında qlobal şirkətlərlə tərəfdaşlıq innovasiya mühitinin inkişafını stimullaşdırır.
Azərbaycan dünyada nadir ölkələrdəndir ki, aparıcı güc mərkəzləri ilə imzalanmış strateji tərəfdaşlıq formatında əməkdaşlıq edir. Bu çoxşaxəli xarici siyasət modeli rəqəmsal və texnoloji sahədə də beynəlxalq inteqrasiyanı gücləndirir və ölkənin geosiyasi mövqeyini möhkəmləndirir.
Son illərdə həyata keçirilən layihələr nəticəsində ölkənin enerji generasiya gücü əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır. Bu artım həm sənaye inkişafını, həm də rəqəmsal infrastrukturların dayanıqlı fəaliyyətini təmin edir. Enerji sektorunda modernləşmə rəqəmsal iqtisadiyyatın genişlənməsi üçün mühüm baza rolunu oynayır.
Dövlət xidmətlərinin “mygov” platforması üzərindən vahid mərkəzdən həyata keçirilməsi rəqəmsal dövlət modelinin əsas komponentidir. Bu sistem vətəndaşların xidmətlərə əlçatanlığını asanlaşdırır, vaxt və resurs itkisinin qarşısını alır, idarəetmədə şəffaflığı artırır. Vahid rəqəmsal platforma dövlət-vətəndaş münasibətlərində yeni keyfiyyət mərhələsi formalaşdırır.
Prezident İlham Əliyevin müşavirədəki çıxışı Azərbaycanın rəqəmsal transformasiya strategiyasının konseptual əsaslarını müəyyənləşdirir. Coğrafi üstünlüklər, enerji təhlükəsizliyi, qlobal maliyyə və texnoloji əməkdaşlıq, süni intellektin tətbiqi və insan kapitalının inkişafı vahid strateji çərçivədə birləşdirilir. Bu yanaşma Azərbaycanın rəqəmsal iqtisadiyyat quruculuğunda regional liderliyini gücləndirməyə və uzunmüddətli davamlı inkişafını təmin etməyə xidmət edir.
Kənan Quliyev
YAP Laçın rayon təşkilatının məsləhətçisi
