ain.az, Bizimyol portalına istinadən məlumat yayır.
Son illərdə Avropada doğum səviyyəsinin azalması sosial və iqtisadi siyasətin əsas müzakirə mövzularından birinə çevrilib. Bu tendensiya xüsusilə Fransa kimi inkişaf etmiş ölkələrdə daha qabarıq hiss olunur. Əhali artım tempinin zəifləməsi əmək bazarının gələcəyinə, sosial təminat sisteminə və ümumi iqtisadi sabitliyə təsir etdiyindən, dövlətlər ailələri uşaq sahibi olmağa təşviq edən yeni mexanizmlər üzərində düşünürlər. Fransada parlament komissiyasının təklif etdiyi yeni ailə dəstəyi modeli də məhz bu məqsədi daşıyır. Ailələrin iqtisadi yükünü azaltmaq və doğum göstəricilərini artırmaq.
Təklif olunan “Versement Familial Unique” sistemi mövcud ailə yardımlarını vahid struktur altında birləşdirməyi nəzərdə tutur. Modelə əsasən, gəlir səviyyəsindən asılı olmayaraq ilk uşaqdan başlayaraq hər ailəyə aylıq sabit məbləğ ödənilməsi planlaşdırılır. Bundan əlavə, ailələrə faizsiz və ya güzəştli mənzil kreditləri kimi əlavə maliyyə üstünlüklərinin verilməsi nəzərdə tutulur. Bu yanaşmanın əsas məqsədi uşaq böyütməyin maliyyə yükünü azaltmaq, ailələrin iqtisadi qeyri-müəyyənlik səbəbindən valideynlik qərarını gecikdirməsinin qarşısını almaqdır. Eyni zamanda, müxtəlif sosial yardım mexanizmlərinin bir sistemdə birləşdirilməsi bürokratik çətinlikləri azaltmağı və daha ədalətli bölgü yaratmağı hədəfləyir.
Bu müzakirələr fonunda Azərbaycan üçün oxşar siyasət yanaşmalarının nə dərəcədə faydalı ola biləcəyi sualı aktuallaşır. Azərbaycan uzun müddət regionda nisbətən yüksək doğum göstəricilərinə malik ölkələrdən biri hesab olunsa da, son illərdə tədricən azalma tendensiyası müşahidə edilir. Nikah yaşının yüksəlməsi, urbanizasiyanın sürətlənməsi, yaşayış xərclərinin artması və gənclərin iqtisadi sabitlik əldə etmədən ailə qurmaq istəməməsi bu prosesə təsir edən əsas amillər sırasındadır. Uzunmüddətli perspektivdə bu dinamika əhalinin yaşlanması riskini artıraraq əmək bazarının strukturuna və sosial təminat sisteminə təzyiq yarada bilər.
Fransada müzakirə olunan modelin Azərbaycana uyğunlaşdırılması gənc ailələr üçün iqtisadi sabitliyin gücləndirilməsi baxımından müəyyən üstünlüklər verə bilər. Universal aylıq uşaq ödənişi ailələrin ilkin xərclərini azaltmaqla onların gələcək planlaşdırmasını asanlaşdıra bilər. Mənzil siyasətində güzəştli kreditlərin tətbiqi gənc ailələrin daha erkən ev sahibi olmasına imkan yaradaraq ailə qurma qərarını sürətləndirə bilər. Regionlarda yaşayan ailələr üçün əlavə stimullar daxili miqrasiyanın azalmasına və kənd yerlərində əhali sayının qorunmasına töhfə verə bilər. Sosial dəstəyin hamı üçün əlçatan olması isə sosial bərabərlik hissini gücləndirə və dövlət dəstəyinə inamı artıra bilər.
Belə bir modelin tətbiqi ciddi maliyyə planlaşdırması tələb edir. Dövlət büdcəsinə düşəcək əlavə yük, yardımların sui-istifadə riski və maliyyə stimullarının təkbaşına doğum səviyyəsini artırmaması ehtimalı diqqətlə nəzərə alınmalıdır. Eyni zamanda, ailə siyasəti qadınların əmək bazarında iştirakını məhdudlaşdırmamalı, əksinə iş və ailə həyatının balanslaşdırılmasını təşviq etməlidir.
Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, doğum səviyyəsini artırmaq üçün yalnız maliyyə yardımları kifayət etmir. Uşaq baxçası və məktəbəqədər təhsil xidmətlərinin əlçatanlığının artırılması, işləyən valideynlər üçün çevik iş rejimlərinin tətbiqi, analıq və atalıq məzuniyyətlərinin genişləndirilməsi, həmçinin keyfiyyətli uşaq baxımı xidmətlərinin inkişafı ailələrin qərarlarına birbaşa təsir edən mühüm amillərdir.
Demoqrafik tarazlığın qorunması təkcə sosial siyasət məsələsi deyil. Bu, ölkənin iqtisadi dayanıqlığı, əmək bazarının gələcəyi və sosial rifah sisteminin davamlılığı ilə sıx bağlıdır. Fransada müzakirə olunan model ailə dəstəyinin sadələşdirilməsi və universallaşdırılması baxımından diqqətəlayiq nümunədir. Azərbaycanda bu istiqamətdə düşünülmüş və yerli reallıqlara uyğunlaşdırılmış addımlar gənc ailələrin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdıra, sosial rifahı gücləndirə və uzunmüddətli demoqrafik sabitliyə mühüm töhfə verə bilər.
Leyla Mirzə, Bizimyol.info
Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün ain.az saytını izləyin.
