Yaxın Şərqdə gərginlik yeni və təhlükəli mərhələyə daxil olur. İsrail tərəfindən həyata keçirilən hədəfli hərbi əməliyyatlar və paralel şəkildə ABŞ-ın regionda hərbi mövcudluğunu artırması artıq təsadüfi hadisələr kimi görünmür. Bu addımlar koordinasiyalı və strateji planın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Mesaj isə açıqdır: əsas hədəf İrandır.
KONKRET.az xəbər verir ki, müşahidəçilərin fikrincə, son həftələrdə İsrailin həyata keçirdiyi nöqtəvi zərbələr yalnız taktiki xarakter daşımır. Bu əməliyyatlar daha geniş geosiyasi məqsədə xidmət edir – İranın regiondakı təsir imkanlarını məhdudlaşdırmaq və onun hərbi-strateji infrastrukturuna psixoloji və operativ təzyiq göstərmək. Paralel olaraq ABŞ-ın bölgəyə əlavə hava və dəniz qüvvələri göndərməsi, müdafiə sistemlərini gücləndirməsi və müttəfiqlərlə koordinasiyanı artırması Vaşinqtonun prosesdən kənarda olmadığını nümayiş etdirir.
Bu dəfə diqqətçəkən əsas məqam diplomatik ritorikanın arxa plana keçməsidir. Əgər əvvəlki mərhələlərdə danışıqlar və razılaşmalar gündəmin mərkəzində idisə, hazırkı mərhələdə təzyiq mexanizmi ön plana çıxır. İranın nüvə proqramı, onun regiondakı silahlı qruplarla əlaqələri və strateji manevr imkanları əsas hədəf kimi göstərilir. Qərb üçün məqsəd Tehranın davranış modelini dəyişməkdirsə, istifadə olunan alət hərbi və siyasi basqıdır.
Tehran üçün isə yaranan vəziyyət əvvəlkilərdən fərqlidir. Regionda artan hərbi mövcudluq İranın sərbəst hərəkət imkanlarını daraldır. Hər bir addım daha yüksək risklərlə müşayiət olunur. Sərhədlər yaxınlığında artan aktivlik, hava məkanına nəzarətin gücləndirilməsi və regional müttəfiqlərin koordinasiyası İranın strateji planlamasını çətinləşdirir. Artıq qərarların dəyəri təkcə siyasi deyil, həm də təhlükəsizlik baxımından daha ağırdır.
Analitiklər hesab edirlər ki, Tehran qarşısında üç əsas seçim dayanır: diplomatik xətti yumşaltmaq və gərginliyi azaltmağa çalışmaq; hərbi deterrent imkanlarını genişləndirmək; yaxud nüvə proqramı ilə bağlı mövqeyini yenidən nəzərdən keçirmək. Hər üç ssenari daxili və xarici risklər doğurur. Diplomatik yumşalma daxildə zəiflik kimi qiymətləndirilə bilər, sərt mövqe isə daha geniş qarşıdurma riskini artırar.
Regionda qüvvələrin belə sürətli hərəkəti bir sualı daha da aktuallaşdırır: Yaxın Şərq genişmiqyaslı toqquşmanın astanasındadırmı?
Hərbi ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, yüksək gərginlik şəraitində kiçik bir insident belə nəzarətdən çıxa və domino effekti yarada bilər. Xüsusilə nüvə infrastrukturu ətrafında mümkün eskalasiya ssenariləri beynəlxalq ictimaiyyəti ciddi narahat edir.
Mövcud mənzərə onu göstərir ki, tərəflər açıq müharibə bəyan etməsələr də, faktiki olaraq təzyiq və qarşılıqlı güc nümayişi mərhələsinə keçiblər. Diplomatik kanallar tam bağlanmasa da, onların təsir gücü zəifləyib. Hərbi balans isə hər gün yenidən hesablanır.
Bütün bunların fonunda İranın atacağı növbəti addım həlledici ola bilər. Əgər Tehran strategiyasını dəyişərsə, regionda nisbi sabitlik üçün yeni pəncərə açıla bilər. Əks halda, qarşıdurmanın daha geniş miqyas alması ehtimalı artır.
Yaxın Şərq bir daha sübut edir ki, burada güc balansı saniyələr içində dəyişə bilər. İsrailin zərbələri və ABŞ-ın qüvvə artımı təkcə taktiki hərəkət deyil — bu, regionun gələcək təhlükəsizlik arxitekturasını müəyyən edə biləcək böyük strateji oyunun tərkib hissəsidir. Dünyanın gözü indi Tehrandadır. Çünki növbəti addım təkcə bir ölkənin deyil, bütöv regionun taleyini müəyyən edə bilər.
Natiq Səlim,
KONKRET.az
