Uzaqmənzilli radar aşkarlama təyyarəsi "E-2D Advanced Hawkeye" təyyarədaşıyan zərbə qrupunun “rəqəmsal quarterback”i rolunu yerinə yetirir. Güclü APY-9 radarı ilə təchiz olunmuş bu təyyarə hava və dəniz təhlükələrini aşkarlayır, qırıcıların fəaliyyətini koordinasiya edir və hücumlar barədə erkən xəbərdarlıq təmin edir – faktiki olaraq göydə donanmanın “gözlərini” formalaşdırır.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə "Wionews" yazır.
Havada “rəqəmsal quarterback”
E-2D manevr döyüşləri üçün nəzərdə tutulmayıb, o, onları idarə etmək üçün yaradılıb. Təyyarədən operatorlar, o cümlədən "F-35C Lightning II" və "F/A-18E/F Super Hornet" qırıcılara hədəfləri istiqamətləndirir. Belə koordinasiya olmadan, hətta ən müasir supersonik təyyarələr də mürəkkəb döyüş şəraitində demək olar ki, “kor-koranə” hərəkət edərdilər.
Təyyarənin simvolu təxminən 7,3 metr (24 fut) diametrli böyük dövrəvi radomdur, burada APY-9 radar sistemi yerləşir. Bu sistem 360 dərəcə əhatə təmin edir və eyni anda təyyarələri, gəmiləri və raketləri izləyə bilir. Sistem mexaniki döndürmə ilə sektoral elektron skanlaşdırmanı birləşdirir ki, bu da bir neçə təhlükəni paralel olaraq qeydə almağa imkan verir.
Xüsusi diqqət az görünən təyyarələrin aşkarlanmasına yönəldilib. UHF diapazonlu radar “gizli” hədəflərə qarşı daha effektivdir, çünki onlar yüksək tezlikli sistemlərdən yayınmaq qabiliyyətinə malikdir. Bu, potensial rəqiblərin beşinci nəsil qırıcılara malik olduğu şəraitdə həyati əhəmiyyət daşıyır.
Niyə pərvanə üstünlükdür?
Müasir elektronika olmasına baxmayaraq, E-2D səkkizqat pərvanə turboprop mühərrikləri ilə təchiz edilib. Bu sxem iqtisadiyyat və uzunmüddətli patrul təmin edir. Təyyarə saatlarla havada qala bilər, təyyarədaşıyan ətrafında fasiləsiz radar sahəsi yarada bilir – bu, reaktiv platformalar üçün yanacaq sərfiyyatının yüksəkliyi səbəbindən daha çətindir.
E-2D hava və dəniz hədəflərini 300 mildən (480 km-dən) çox məsafədə aşkarlaya bilir. Bu, zərbə qrupunun nəzarət zonasını xeyli genişləndirir və avianos yaxınlaşmadan əvvəl təhlükələrə reaksiya verməyə imkan yaradır.
Reallıqda məlumat mübadiləsi
"Cooperative Engagement Capability" (CEC) sistemi sayəsində təyyarə digər gəmilərə və təyyarələrə “xam” radar məlumatlarını ötürür. Bu, məsələn, destroyerin fiziki olaraq görmədiyi bir hədəfə raket buraxmasına imkan verir – "Hawkeye" tərəfindən yüzlərlə kilometr uzaqlıqdan təmin olunan məlumatlara əsaslanaraq.
E-2D heyəti beş nəfərdən ibarətdir: iki pilot və üç döyüş idarəetmə zabiti. Onlar hava vəziyyətini analiz edir, təhlükələrin prioritetlərini müəyyən edir və qırıcılar üçün qarşısını alma əmrlərini verirlər.
Bahalı, amma əvəzolunmaz aktiv
Təyyarənin qiyməti təxminən 400 milyon dollar qiymətləndirilir. Bu investisiya onun mürəkkəb daxili sistemləri və strateji rolu ilə izah olunur. Hətta bir təyyarənin itirilməsi də bütün zərbə qrupunun situasiya məlumatlılığını əhəmiyyətli dərəcədə azaldardı.
Yenilənmiş versiya hava doldurma qabiliyyəti də əldə edib, bu da patrul müddətini uzadır və radar əhatəsindəki “kor zonaların” riskini azaldır.
Gərgin dövrlərdə – Yaxın Şərqdən Hind-Sakit okean regionuna qədər – məhz E-2D tez-tez ilk olaraq havaya qalxır və minlərlə dənizçi və müşayiət gəmiləri üçün hava qalxanı yaradır. Müasir hava hakimiyyəti müharibəsində “Şahin gözü” ABŞ donanmasının ən dəyərli və vacib platformalarından biri olaraq qalır.
Samir
