"Netanyahunun Vaşinqtona tələsik səfəri, Tehranın sərt şərtləri və rejim daxilində çatlar..."
Fevralın 6-da Oman vasitəçiliyi ilə Vaşinqton və Tehran arasında keçirilən ilkin təmaslar Yaxın Şərqdə riskli bir dinamikanın formalaşdığını göstərdi.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "cursorinfo.co" nəşri yazıb.
ABŞ administrasiyası diplomatik nəticə naminə kompromislərə meylli görünür, İran isə əsas hərbi rıçaqlarından geri çəkilmək niyyətində deyil. Bu yanaşma İsrail üçün ciddi təhlükə yaradır və məhz bu səbəbdən baş nazir Benyamin Netanyahu ABŞ-a planlaşdırılandan iki həftə tez səfər etməyə qərar verib.
Raketlər - Tehranın "toxunulmaz xətti"
İran nüvə proqramının həssaslığını anlayaraq son müharibədən sonra əsas diqqəti ballistik raket arsenalına yönəldib. Ekspertlərə görə, Tehran raketləri yeganə real çəkindirmə vasitəsi hesab edir və bu mövzu danışıqlarda "qırmızı xətt" olaraq qalır.
İran hər ay yüzlərlə raket istehsal edir. Müharibə zamanı bəzi obyektlər zərər görsə də, ölkənin dərinliklərində yerləşən istehsal gücləri fəaliyyətini davam etdirir. Strategiya həm yüksək dəqiqlikli bərk yanacaqlı, həm də daha sadə maye yanacaqlı raketlərlə HHM sistemlərini yükləməyə hesablanıb.
Tehran yalnız müharibədə zədələnmiş nüvə obyektlərinin "dondurulmasına" razıdır. Raket proqramı, proksi qüvvələrə dəstək və daxili repressiyalar müzakirə mövzusu deyil.
Vaşinqton-İsrail xəttində ziddiyyətlər
Netanyahunun Vaşinqtonda qaldırmaq istədiyi əsas məsələ ABŞ-la yanaşma fərqidir. Vaşinqton üçün əsas hədəf "uğurlu diplomatik razılaşma"dır, İsrail isə təhlükənin fiziki olaraq aradan qaldırılmasını tələb edir. ABŞ tərəfi nüvə proqramına formal nəzarətlə kifayətlənməyə hazırdır. İsrail isə uranın zənginləşdirilməsinin sıfır səviyyəyə endirilməsini və ehtiyatların ölkədən çıxarılmasını istəyir.
Vaşinqton raket məsələsini danışıqlardan kənarda saxlamağa çalışır, Təl-Əviv isə sərt məhdudiyyətlər tələb edir. Ən həssas məqam İsrailin preventiv hərbi zərbə hüququdur. Razılaşmanın bu azadlığı məhdudlaşdırması İsrail üçün qəbuledilməz sayılır.
Tehranın yeni şərti və daxili çatlar
Bu fonda İran ABŞ-a yeni ultimativ şərt irəli sürüb. Tehran bildirir ki, zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının azaldılması yalnız bütün beynəlxalq sanksiyaların ləğvi müqabilində mümkündür. ABŞ isə İran ərazisində zənginləşdirmənin tam dayandırılmasını tələb edir.
Eyni zamanda ölkə daxilində gərginlik artır. Prezident Məsud Pezeşkianın ətrafındakı islahatçı fiqurların həbsi rejim daxilində dərin parçalanmanı üzə çıxarır və real hakimiyyətin hələ də Əli Xameneyiyə bağlı strukturların əlində olduğunu göstərir.
Xameneyi amili və müharibə riski
Əli Xameneyi İranın gücünün silahdan çox xalqın iradəsinə söykəndiyini desə də, ölkədə təhlükəsizlik tədbirləri gücləndirilir və mümkün zərbələrə hazırlıq gedir.
Analitiklərə görə, Xameneyi ABŞ-la razılaşmaya etibar etmir və hesab edir ki, raket potensialından imtina rejim üçün məhdud hərbi zərbədən daha təhlükəlidir. Onun son dövrlər ictimai tədbirlərdə nadir görünməsi də bu narahatlığın dərinliyindən xəbər verir.
Hazırkı vəziyyət göstərir ki, ABŞ-İran danışıqları təkcə nüvə məsələsi deyil. Bu, regionda güc balansı, İsrailin təhlükəsizliyi və İran rejiminin gələcəyi uğrunda mübarizədir. Diplomatik razılaşma ehtimalı artsa da, "qırmızı xətlərin" toqquşması hərbi eskalasiya riskini artırır.
