Xalq rəssamı Fuad Salayevin APA-ya müsahibəsi
- Fuad müəllim, rəssamlar çox vaxt geyimləri ilə seçilir. Sanki hər şeydən əvvəl geyimi deyir ki, mən rəssamam.
- Bilirsən, yaradıcılıqla məşğul olmaq üçün gərək sərbəst olasan. Ola bilməz ki, sən çərçivədə olub yaradıcılıqla məşğul olasan.
- Çərçivə dediniz, yadıma İçərişəhər düşdü. Ora da sanki qala divarları ilə çərçivəyə alınıb. Siz də içərişəhərlisiniz bildiyimə görə.
- Bir tərəfim.
- Necə xatırlayırsınız İçərişəhəri?
- Divarların arasında balaca bir şəhər kimi. Dar küçələr, ensiz dalanlar.
- Mir Mövsüm Ağa ilə ana tərəfdən qohumluğunuz var?
- Bəli.
- Nəyiniz idi?
- Anamın dayısı.
Babam Bakı Şəhər Dumasının üzvü olub
- Ananız dindar qadın olardı.
- Yox, sözün açığı, nə anam dindar olub, nə də atam. Bir dəfə anamdan Mir Mövsüm Ağa barədə soruşanda dedi ki, dayısıdır.
- Görmüşdünüz onu?
- Hə, görmüşəm. Təxminən yeddi yaşım olardı.
- Dayılarınız repressiya qurbanı olub...
- Bəli. Amma ata tərəfdən repressiya edilən qohumlarım daha çox olub. Mənim ata babam Bakı Şəhər Dumasının üzvü olub.
Sovet vaxtı Bakının baş memarına irad bildirəndə ki, şəhərin içindən keçən su, kanalizasiya borularının xəritəsi yoxdur, cavab verirdi ki, eybi yoxdur, hamısı başımdadır
- Siz Bakının keçmiş vaxtını, həm də indiki vaxtını görmüsünüz. O vaxtkı arxitektura ilə indikinin hansı fərqlərini deyə bilərsiniz?
- Şəhər həmin şəhərdir. Təbii ki, bir orqanizm olaraq şəhər böyüyür, inkişaf edir. Axı Bakı özü də indiki qədər böyük deyildi, hazırda şəhər çox böyükdür. Bəzi yerlərə gedəndə heç özüm tanımıram. 60-cı illərdə hələ Nərimanov prospekti tikilirdi. Ondan sonra dağlar idi, şəhər yox idi. İndi isə təsəvvür edin ki, Yasamal da var, Yeni Yasamal da. Sovet vaxtı Bakının İvanov soyadlı (Vadim Mixayloviç İvanov – red.) baş memarı var idi. Ona irad bildirəndə ki, şəhərin içindən keçən su, kanalizasiya borularının xəritəsi yoxdur, cavab verirdi ki, eybi yox, hamısı başımdadır. Öldü getdi, xəritə də olmadı. Bakıda əvvəllər Şors (Bəşir Səfəroğlu küç. – red.) küçəsində yağış kanalizasiyası var idi, yağış yağanda şəhəri su basmırdı, o borularla axıb gedirdi. Sonra bilmirəm ora niyə elə oldu, asfalt eləyəndə görünür, o kanalizasiyaları da bağladılar.
- Bakının böyüməyindən danışdınız. Qəribədir ki, şəhər böyüsə də, heykəllərin sayı çoxalmadı.
- Mənə elə gəlir ki, 1940-cı illərlə müqayisədə indi Bakıda heykəl yoxdur. Nizami Gəncəvinin heykəli 1949-cı ildə, Məhəmməd Füzulinin heykəli 1963-cü ildə qoyulub. Ümumiyyətlə, o vaxtlar şəhər tamam fərqli idi.
- Məsələn, hansı fərqlər var idi?
- Baxın, “Beşmərtəbə” dairəsi var ha, orada bağ var idi. Füzulinin heykəli orda deyildi, sonradan yollar düzələndən sonra gətirdilər ora. Şəhər indi gözəldir, amma əvvəllər Bakıda ildə bir-iki dənə ev tikilirdi, ya tikilmirdi. Gözəl şəhər idi, ləzzətli şəhər idi, camaat bir-birinin evinə qonaq gedib-gəlirdi.
- Nizaminin, Füzulinin heykəllərini qeyd elədiniz. Babəkin də heykəlinin hazırlanması planda var idi. Aqibəti necə oldu?
- Onun müəllifi Xalq rəssamı Arif Qazıyev vəfat edəndən sonra xəbərim yoxdur, hazırlanır, ya yox.
Heydər Əliyev birinci mənim işimi seçdi
- Siz həm də Sergey Yeseninin barelyefinin müəllifisiniz.
- Hə, 1972-ci ildə, Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə həmin barelyefi hazırladım. Tələbə idim onda, eskiz layihəsini hazırlayıb göndərdim. Heydər Əliyev birinci mənim işimi seçdi.
